Bếp lửa trong đời sống của người Cơ Tu ở Quảng Nam

Tác giả:

(Cinet – DTV) – Đối với người Cơ Tu ở Quảng Nam bếp lửa không phải chỉ là nơi giữ lửa cho mỗi nhà mà là không gian sinh hoạt của cả gia đình.

Từ xưa tới nay người Cơ Tu rất coi trọng bếp lửa

 

quangnam-beplua1

Từ xưa tới nay người Cơ Tu rất coi trọng bếp lửa, nó không chỉ có chức năng nấu đồ ăn, thức uống, mà còn dùng để chiếu sáng về đêm, sưởi ấm cho bà con trong những đêm mưa giá lạnh và cũng là nơi thiêng liêng với nhiều điều cấm kỵ.

Bếp lửa không đơn thuần là nơi để nấu cơm, nấu nước mà bếp còn là nơi hội tụ của các thành viên trong gia đình, đôi khi là người ngoài và coi bếp như là một không gian ấm áp, gần gũi, gắn chặt với đời sống sinh hoạt rất riêng của đồng bào Cơ Tu trên dãy Trường Sơn hoang dã.

Trước đây, người Cơ Tu dựng nhà dài, mỗi nhà có hàng chục bếp lửa cho con cháu anh em trong nhà cùng chung sống. Ngày nay, khi tách hộ ở riêng, người Cơ Tu cũng “cất” bằng tranh tre nứa lá cho mình một nhà bếp riêng. Tuy nhiên, đối với người Cơ Tu thì bếp mới là không gian sinh hoạt chính của đồng bào.

Ngày trước, thông thường bếp được đặt giữa nhà, nhưng cũng có thể lệch về một góc nào đó sao cho ánh nắng buổi chiều không chiếu vào giữa bếp. Bởi người Cơ Tu cho rằng, nắng chiều đã nóng gặp lửa càng nóng hơn thường đem tới điều hung dữ, không may mắn.

Bếp lửa của người Cơ Tu cháy âm ỉ suốt ngày, đêm, không bao giờ tắt. Đêm bắt đầu buông xuống trên dãy Trường Sơn, cả gia đình quần tụ bên bếp lửa bập bùng. Khi thì được nghe các bậc cao niên kể về “sử thi”, huyền thoại của dân tộc mình. Khi là các amế, các phụ nữ Cơ Tu ngồi quây quần nói chuyện học hành, sản xuất trong buôn làng. Khi thì cánh thanh niên vừa ca hát, vừa ăn bắp, khoai, sắn nướng thơm lừng.

Dưới mái lá cọ trên giàn bếp, người Cơ Tu còn “lắp” hàng trăm đầu lâu các con thú rừng mà họ săn, bắt được để cầu mong Giàng luôn phù hộ cho gia đình họ săn bắt được nhiều thú rừng. Khi đan lát xong gùi, tà lét, rê, chuy, cà vông… người ta thường treo hoặc đặt trên giàn cho có màu cánh gián, làm bền, chắc và đẹp sản phẩm.

Đặc biệt, bếp đối với người Cơ Tu còn là nơi lưu giữ thực phẩm để dành. Một xâu thịt rừng hoặc một xâu cá liên còn tươi sống, đem nướng, sau đó mới hun khói trên giàn bếp có vị thơm ngon đặc biệt để đãi khách quý đến thăm nhà.

Nếu đến thăm các bản làng của người Cơ Tu trong dịp Tết, du khách sẽ thấy trên bếp lửa lúc nào cũng có một cái trẹt được treo bằng 4 dây mây. Trong trẹt là thịt chuột, thịt sóc xông khói để dành ăn hoặc nấu các món “đặc sản” đãi khách quý đến thăm nhà.

Người Cơ Tu rất kiêng việc bỏ những đồ bẩn vào bếp, xem bếp rất linh thiêng. Ngày trước, còn nhiều tập tục chung quanh bếp lửa như khách đến nhà mà gia đình không muốn tiếp thì tắt lửa bếp đi; khách lạ, trẻ em đến không được tự tiện nhóm bếp lửa… Nếu người làng hoặc khách ở xa đến mà không thấy có ánh lửa hoặc khói bếp có nghĩa là chủ nhà không có nhà, không nên vào. Người ta thường lấy những loại củi đốt không có chất dầu, để khi đốt ít khói.

Ở trong nhà Gươl của người Cơ Tu, bao giờ cũng đặt một bếp lửa. Mùa đông, tối đến, những người đàn ông trong thôn lại tìm đến Gươl vừa xem ti vi, vừa cùng nhau lai rai rượu cần cùng các những sản vật nướng của rừng, nói cười rôm rã.

Thảo luận cho bài: "Bếp lửa trong đời sống của người Cơ Tu ở Quảng Nam"