Chiếc chìa khóa vàng hay chuyện ly kỳ của Bu-ra-ti-nô (P2)

Tác giả:

Pi-e-rô kể chuyện đã cưỡi con thỏ đến xứ Ngu Si như thế nào

-Bu-ra-ti-nô ạ, hôm ấy đang đêm. Gió thổi mạnh. Mưa như trút nước. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba ngồi hút thuốc bên cạnh lò sưởi. Bao nhiêu cô cậu múa rối đều ngủ cả, chỉ tớ là còn thức. Tớ nhớ cô bé tóc xanh quá.

-Mày ranh thật! Rõ khéo chọn người mà nhớ. Đêm hôm qua, tớ vừa trốn khỏi nhà cô ta, lúc ấy tớ bị nhốt vào buồng kín, ở cùng với bọn nhện.

-Cái gì cơ? Cậu thấy cô bé tóc xanh à? Cậu thấy Man-vi-na à?

-Cái cô ấy lạ thật! Chỉ khóc lóc vờ… và đến làm bộ. Pi-e-rô nhảy phắt lên, tay vẫy vẫy:

-Dẫn tớ đến đấy đi. Cậu giúp tớ tìm được Man-vi-na thì tớ sẽ nói cho cậu biết câu chuyện bí mật của cái chìa khóa vàng… Bu-ra-ti-nô sướng quá reo lên:

-Hả? Cậu biết câu chuyện bí mật ấy à?

-ừ, tớ biết cái chìa khóa ấy ở đâu cơ, lại biết làm thế nào lấy được nữa cơ. Tớ biết cái chìa khóa ấy dùng để mở một cái cửa…

Tớ nghe lỏm được câu chuyên bí mật, nên lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba mới cho chó săn đuổi bắt tớ. Bu-ra-ti-nô thấy mồm ngứa ngáy, cứ chực buột miệng nói ra rằng cái chìa khóa bí mật hiện đang nằm trong túi áo mình. Nó vội lấy mũ nhét vào miệng cho khỏi lộ. Pi-e-rô nài nó đưa về nhà Man-vi-na. Bu-ra-ti-nô lấy tay ra hiệu đang đêm thế này không thể đi được, nguy hiểm lắm, đợi đến sáng sớm mai hai đứa sẽ chạy về nhà cô bé. Bu-ra-ti-nô lại bắt Pi-e-rô trốn trong bụi cây trinh nữ, rồi nó nói bằng cái giọng phào phào, vì miệng nó căng phồng chiếc mũ:

-Kể chuyện đi!

-ừ thì kể. Hôm ấy đang đêm. Gió thổi mạnh.

-Cậu kể rồi…

-Tớ không ngủ được, bỗng tớ thấy có tiếng ai đập mạnh ngoài cửa sổ. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba lẩm bẩm:

-Ai mà đến vào cái giờ này thế? Phía ngoài cửa sổ có tiếng trả lời:

-Tôi đây mà. Tôi là Đu-rê-ma vẫn bán đỉa thuốc đây mà. Cho tôi vào sưởi nhờ với… Tớ chỉ muốn nhòm một tí xem lão bán đỉa thuốc mặt mũi thế nào. Tớ hé cái màn, thò đầu ra nhìn. Tớ thấy lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba đứng dậy, vấp phải bộ râu, chửi đổng một câu rồi ra mở cửa. Một người gầy gò, cao lêu đêu, bước vào nhà, ướt như chuột lột. Mặt lão ta bé tí, bé ghê lắm, lại nhăn nhúm cả lại. Lão mặc một cái áo khoác cũ kỹ màu xanh. ở thắt lưng, lủng lẳng nào kìm, nào móc, đinh ghim… Tay lão xách một cái thùng sắt tây và một cái vợt bắt đỉa. Lão cúi gập người xuống như gãy sống lưng, nói:

-Ngài có đau bụng, cảm hàn, đau xương, đau đầu, ù tai chóng mặt, thì tôi xin hầu ngài nửa tá đỉa loại hảo hạng. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba bảo:

-Thôi, tôi cóc cần đỉa của bác. Bác tha hồ ngồi sưởi, chán thì thôi. Lão Đu-rê-ma ngồi quay lưng vào đống lửa. Một chốc thì áo lão ta bốc khói lên, sặc mùi bùn. Lão lại lên tiếng nói:

-Đỉa bán ế quá. Ngài có đau xương đau cốt, tôi xin biếu ngài một 105 106 tá đỉa loại tốt nhất để cho bám vào đùi, chỉ xin ngài một khoanh thịt lợn và một cốc rượu.

-Cóc cần đỉa của bác. Có ăn thịt, uống rượu thì cứ lấy mà ăn. Lão Đu-rê-ma lấy thịt ăn. Mặt lão co rúm lại, rồi giãn ra như một miếng cao su. †n uống xong, lão xin một mồi thuốc. Lão bảo:

-Thưa ngài, tôi ăn uống đã no nê, đã sưởi ấm. Để cảm ơn lòng tốt của ngài, tôi xin nói một câu chuyện bí mật. Sau khi hút một mồi thuốc, lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba trả lời:

-Tôi chỉ cần biết có một câu chuyện bí mật ở trên đời này, ngoài ra tôi chả cần cóc gì hết!

-Thưa ngài, tôi biết một câu chuyện bí mật quan trọng lắm… Rùa Toóc-ti-la đã nói với tôi… Nghe đến đấy, lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba giương to mắt, đứng phắt dậy, chân vướng vào râu. Lão nhảy chồm đến bên lão bán đỉa hoảng sợ, ôm lấy lão kia rống lên như con bê:

-Bác Đu-rê-ma ơi, bác Đu-rê-ma yêu quý ơi, bác kể đi, kể đi. Rùa nói gì với bác. Thế là lão Đu-rê-ma kể câu chuyện như sau:

-Lúc ấy, tôi đang mải bắt đỉa ở một cái ao bẩn thỉu ở gần xứ Ngu Si. Tôi thuê một người nghèo cởi trần truồng ngâm mình dưới nước đến tận cổ để đỉa bám vào. Cứ bốn xu một ngày. Lúc anh ta lên bờ, tôi bắt lấy đỉa rồi lại cho anh ta xuống ngâm nước. Lúc đã được kha khá đỉa, bỗng thấy một cái đầu rắn nhô lên khỏi mặt nước. Nó nói:

-Này, bác Đu-rê-ma, bác làm cư dân dưới ao khiếp sợ quá; nước đục ngầu cả lên. Bác chẳng để cho tôi nghỉ ngơi sau bữa ăn nữa. Bao giờ thì xong? Lúc ấy tôi nhìn ra là một con rùa; tôi chẳng sợ gì nữa, liền đáp:

-Bao giờ bắt hết đỉa ở cái ao bẩn thỉu của mày, tao mới thôi…

-Bác có bằng lòng không quấy rầy cái ao này nữa, không bao giờ trở lại đây nữa, thì tôi sẽ trả bác tiền, bao nhiêu cũng được. Tôi liền bảo:

-Thôi đi, mày chỉ có trơ cái xác nổi lềnh bềnh chứ có cóc khô gì. Đồ nỡm, mày lấy gì trả tao? Trả bằng cái vỏ mày chắc… Tao có bán xác mày đi để làm lược thì có… Rùa tức xám xanh lại:

-ở dưới đáy ao có một chiếc chìa khóa thần… Tôi biết có một người khát khao muốn được cái chìa khóa ấy lắm, mất gì cũng bằng lòng… Đu-rê-ma chưa nói hết câu, lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba đã kêu tướng lên:

-Người ấy là tôi, tôi, tôi đây bác Đu-rê-ma quý mến ạ. Thế sao bác không lấy chìa khóa về? Mặt lão Đu-rê-ma quắt lại như một cái nấm khô, lão trả lời:

-Đời nào! Đời nào! Ai lại đổi bao nhiêu đỉa hảo hạng lấy một chiếc chìa khoá cà tèng bao giờ! Thế là đâm ra cãi nhau. Rùa giơ chân khỏi mặt nước mà bảo:

-Tôi thề rằng tôi chẳng cho bác, chẳng cho một ai chiếc chìa khoá thần ấy nữa. Tôi thề rằng tôi chỉ cho người nào được tất cả dân cư dưới ao xin cho, mới được… Nói xong, rùa lặn xuống nước. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba vội vàng nhét râu vào túi áo, vớ lấy cái mũ và cái đèn, lão hét to:

-Phải chạy ngay đến xứ Ngu Si mới được! Tôi sẽ đến ngồi bên bờ ao. Tôi sẽ mỉm cười dịu dàng. Tôi sẽ van xin bọn ếch nhái, nòng nọc, sâu bọ xin rùa giúp tôi. Tôi hứa sẽ biếu chúng một triệu rưởi con ruồi rõ béo. Tôi sẽ khóc rống lên như một con bò lạc. Tôi sẽ rên rỉ như một con gà bị bệnh. Tôi sẽ khóc như một con cá sấu. Tôi sẽ quỳ gối trước những con nhái bé nhỏ nhất… Thế nào cũng phải lấy được chiếc chìa khóa vàng này mới xong. Tôi sẽ ra thành phố, vào một căn nhà, lẩn vào một gian buồng dưới cầu thang… Tôi sẽ tìm một cánh cửa nhỏ chưa ai trông thấy bao giờ… Tôi sẽ tra chìa khoá vào lỗ khóa… Pi-e-rô vẫn ngồi trên đống lá khô trong bụi cây trinh nữ; nó kể tiếp:

-Lúc ấy, khoái quá, tớ thò hẳn đầu ra ngoài bức rèm. Thế là lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba trông thấy tớ.

-Đồ khốn! Mày nghe lỏm hết rồi!

-Lão ta hét lên như vậy rồi vớ lấy tớ định quăng vào đống lửa. Nhưng lão lại vướng râu, ngã bổ chửng xuống đất, ghế đổ lăn chiêng, ầm ầm cả lên. Tớ cũng chẳng nhớ làm thế nào tớ chui được ra khỏi cửa sổ rồi nhảy qua hàng rào, cứ thế tớ cắm cổ chạy trong đêm tối. Gió rít từng hồi, mưa đập vào mặt. Trên đầu, tia chớp lòe một cái, tớ thấy lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba và lão bán đỉa đuổi ngay sau lưng, chỉ cách độ mươi bước. Tớ nghĩ bụng “Toi mạng rồi”. Tớ vấp ngã, rơi trúng một cái gì mềm mềm, nóng nóng. Tớ vội bíu lấy tai nó… Đó là con thỏ xám. Nó hốt hoảng kêu lên một tiếng, nhảy phốc lên cao. Nhưng tớ cứ bám riết lấy nó, thế là hai đứa chạy vùn vụt trong đêm tối. chạy qua cánh đồng, vườn rau. Lúc thỏ mệt quá, ngồi xuống nghỉ, ra vẻ cáu lắm rồi, tớ mới hôn vào trán nó mà bảo:

-Thỏ xám ơi, chịu khó chạy thêm tí nữa, thỏ ơi! Thỏ thở dài, thế là chúng tớ lại phi nước đại, chẳng biết đi tới đâu, lúc thì quay phải, lúc thì quay trái… Khi mây tan, mặt trăng ló ra, tớ thấy một thành phố dưới chân núi, gác chuông nghiêng ngả tứ phía. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba và lão bán đỉa đang chạy miết về phía thành phố ấy. Thỏ bảo:

-Trời ơi, chết rồi! Đi đời nhà thỏ rồi. Họ chạy đi tìm chó săn cảnh sát đấy. Chúng mình toi mạng mất thôi! Thỏ sợ quá không biết làm thế nào, cứ chúi mũi vào chân, tai cụp xuống. Tớ nài van mãi, tớ khóc lóc, tớ quỳ dưới chân thỏ, thỏ không nhúc nhích. Nhưng khi hai con chó săn

-chân phải đeo một cái băng đen

-chạy như tên bắn ra khỏi thành phố, thì thỏ run bần bật như cầy sấy. Tớ vừa kịp nhảy lên lưng thì thỏ lao như thằng điên vào trong rừng… Đấy, từ lúc ấy, cậu cũng trông thấy đấy! Lúc Pi-e-rô kể xong, Bu-ra-ti-nô khôn khéo hỏi:

-Thế căn nhà có buồng dưới chân cầu thang, mà lại có cái cửa ấy ở đâu?

-Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba chưa kịp nói… Vả lại, biết làm quái gì cái ấy… chìa khóa nằm ở dưới đáy hồ… Đời nào mình có cái may mắn… Bu-ra-ti-nô hét vào lỗ tai bạn:

-Đây này, cái gì đây? Chìa khóa đây này! Vừa nói, Bu-ra-ti-nô vừa móc túi lấy chiếc chìa khóa ra, quay tít trước mặt Pi-e-rô.

Bu-ra-ti-nô và Pi-e-rô đến nhà Man-vi-na nhưng lại phải cùng Man-vi-na và ác-ti-môn chạy trốn ngay tức khắc

Lúc mặt trời lên cao đến ngọn núi, Bu-ra-ti-nô và Pi-e-rô chui ra khỏi bụi cây. Hai anh em chạy qua cánh đồng mà dơi cùng Bu-ra-ti-nô đã đi qua tối hôm qua, khi trốn khỏi nhà cô bé tóc xanh sang xứ Ngu Si. Pi-e-rô bước rõ nhanh để chóng được gặp Man-vi-na; trông nó đến buồn cười. Cứ mấy giây nó lại hỏi:

-Bu-ra-ti-nô này, cậu bảo sao? Man-vi-na thấy tớ có mừng không?

-Ai biết được! Mấy giây sau, Pi-e-rô lại hỏi:

-Man-vi-na thấy tớ có mừng không hả Bu-ra-ti-nô?

-Ai biết được! Đi một lúc thì thấy một căn nhà trắng xoá, cửa sổ vẽ mặt trời, mặt trăng và những vì sao. Một làn khói nhẹ bốc lên từ ống khói lò sưởi. Một đám mây bay, trông giống đầu con mèo. Chó xù ác-ti-môn ngồi trên bậc cửa, thỉnh thoảng lại gầm gừ đám mây. Bu-ra-ti-nô cũng ngại, không muốn quay trở về nhà cô bé tóc xanh. Nhưng bụng đói lắm, nó lại ngửi thấy mùi sữa từ xa.

-Nếu cô ấy lại cứ muốn dạy dỗ chúng mình thì chén sữa xong, thế nào tớ cũng sẽ chuồn ngay.

Vừa lúc ấy, Man-vi-na bước ra. Một tay cô xách ấm cà phê bằng sứ, một tay bưng một giỏ đầy những bánh. Mắt cô mọng nước mắt, cô tưởng Bu-ra-ti-nô đã bị chuột tha đi ăn thịt rồi. Cô vừa ngồi xuống bên cái bàn kê giữa lối đi rải cát, thì những bông hoa xanh đưa đẩy, bướm bay rập rờn trên cành hoa, trông như những cái lá vàng, lá trắng. Bu-rati- nô bước vào; Pi-e-rô theo sau. Man-vi-na mở to đôi mắt, tưởng chừng cả hai chú bé chui tót vào cũng lọt. Thấy Man-vi-na, Pi-e-rô nói ấp a ấp úng, chẳng hiểu nó nói gì. Bu-ra-ti-nô thản nhiên nói:

-Đấy, tôi lôi nó về đấy, Man-vi-na dạy nó đi…

Man-vi-na biết không phải là mình nằm mê. Cô nói khẽ:

-Trời ơi! Sung sướng quá! Nhưng cô lại lấy giọng người lớn mà bảo:

-Hai chú này… Đi rửa mặt ngay đi, đánh răng nữa nhé. ác-ti-môn đưa hai chú ra giếng. Bu-ra-ti-nô làu bàu:

-Cậu xem, bao giờ cũng: rửa mặt đánh răng! Sạch thế thì chết cha người ta! Nhưng hai cu cậu cũng ra giếng rửa mặt. ác-ti-môn lấy túm lông đuôi phủi áo cho hai chú. Hai anh em ngồi vào bàn ăn. Bu-ra-ti-nô nhét thức ăn đầy miệng, phồng cả hai má. Còn Pi-e-rô không nếm một miếng bánh nào. Nó nhìn Man-vi-na chăm chắm như thể cô bé nặn bằng bột có hạnh nhân vậy. Cô thấy thế liền bảo:

-› kìa! Pi-e-rô nhìn gì tôi thế? †n đi chứ, ăn đi! Pi-e-rô đáp:

-Man-vi-na ạ, từ lâu nay tôi chẳng ăn uống gì cả, chỉ làm thơ thôi… Bu-ra-ti-nô cười ngất. Man-vi-na rất ngạc nhiên, mở to mắt.

-Thế thì Pi-e-rô hãy ngâm thơ của mình đi. Cô chống tay vào má rồi nhìn đám mây bay giống hình đầu con mèo. Pi-e-rô lấy giọng ồm ồm ngâm bài thơ sau đây:

Man-vi-na, Man-vi-na ơi! Nàng đến nơi xa xôi, Tôi mất người yêu quý, Tôi khóc than, rầu rĩ, Chẳng thiết sống trên đời.

Pi-e-rô vừa đọc xong bài thơ, Man-vi-na vừa kịp khen hay thì chú cóc đã nhảy ra giữa lối đi rải cát. Mắt chú lồi hẳn ra, trông rất ghê, chú báo tin:

-Đêm qua, rùa Toóc-ti-la già nua kể cho lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba tất cả câu chuyện cái chìa khóa vàng… Tuy Man-vi-na không hiểu chuyện gì, nhưng cô hét lên một tiếng khiếp sợ. Pi-e-rô vốn đãng trí như tất cả các nhà thi sĩ, nó kêu lên mấy câu bâng quơ. Còn Bu-ra-ti-nô thì nhảy tót xuống đất, vớ lấy bánh kẹo nhét đầy hai túi.

-Trốn mau lên. Nếu bọn chó săn dẫn lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba đến đây thì chết cả nút bây giờ. Mặt Man-vi-na tái nhợt như cánh con bướm trắng. Pi-e-rô tưởng cô sắp chết, liền lấy ấm cà phê rảy nước lên mình cô, làm cho cái áo đẹp của Man-vi-na bẩn hết. ác-ti-môn chạy đến sủa inh ỏi; nó có nhiệm vụ giặt áo cho cô chủ. Nó cắn lấy cổ áo Pi-e-rô mà lắc lắc, làm cho cậu bé phải van xin:

-Thôi, xin lỗi mà… Chú cóc giương hai con mắt lồi nhìn cái cảnh hỗn loạn ấy. Nó lại nói:

-Mười lăm phút nữa lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba sẽ cùng chó săn tới đây…

Man-vi-na đi thay áo. Pi-e-rô vặn chân vặn tay, rồi nhăn nhó bước đi trên con đường rải cát. ác-ti-môn lôi những hộp đựng đồ dùng trong nhà đi. Cánh cửa mở đóng không ngớt. Chim sẻ kêu ầm ĩ trên cây nghe rất ghê sợ. Chim én bay là sát mặt đất. Cú ở trên gác cũng rú lên một tiếng đinh tai nhức óc. Chỉ có Bu-ra-ti-nô là vẫn giữ được can đảm. Nó xếp lên lưng ác-ti-môn hai cái hộp đựng những đồ vật quan trọng nhất. Nó đặt Man-vi-na ngồi trên hộp; cô mặc bộ quần áo du lịch rất đẹp. Bu-ra-ti-nô ra lệnh cho Pi-e-rô bám vào đuôi chó xù. Còn nó là người chỉ huy.

-Đừng nhốn nháo! Chạy đi thôi! Bu-ra-ti-nô bước đi trước, trông rất anh dũng; rồi đến chó xù cõng Man-vi-na lúc la lúc lắc trên mấy cái hộp; sau cùng là Pi-e-rô vẫn cứ mơ mơ màng màng với mấy câu thơ vớ vẩn. Tất cả bọn chui ra khỏi khu cỏ rậm, đến một nơi chẳng có cây cối gì cả. Vừa ra thì đã thấy bộ râu rối tung của lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba bên cửa rừng. Lão đang lấy tay che mắt, nhìn xung quanh.

Cuộc đánh nhau ghê gớm bên ven rừng

Tay lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba dắt hai con chó cảnh sát. Lúc trông thấy bọn trẻ chạy trốn, lão há to miệng kêu:

-Gớm nhỉ! Rồi lão thả chó ra. Hai con chó hung dữ lúc đầu chỉ bới bới hai chân sau hất tung đất lên. Chúng nó chẳng thèm gầm gừ. Chúng chắc ở sức mình, nên cũng chẳng thèm nhìn bọn trẻ. Chúng lừ lừ tiến đến phía Bu-ra-ti-nô, ác-ti-môn, Pi-e-rô và Man-vi-na đang đứng lại, chết khiếp. Tưởng đến toi mạng cả. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba khuỳnh khuỳnh hai chân, đi theo hai con chó săn. Râu lão lúc lúc lại chui ra khỏi túi áo, cuốn lấy chân lão. ác-ti-môn quặp đuôi vào hai chân sau, sủa inh ỏi. Man-vi-na vẫy tay kêu:

-Sợ quá! Sợ quá! Pi-e-rô nhìn Man-vi-na, nghĩ bụng thế là đứt rồi. Bu-ra-ti-nô là người đầu tiên trở lại bình tĩnh. Nó hét lên bảo Pi-e-rô:

-Dắt Man-vi-na chạy mau ra phía hồ, ở đó có đàn thiên nga đấy. Còn ác-ti -môn, vứt đồ đạc xuống đất, tháo đồng hồ ra, sửa soạn đánh nhau đi.

Man-vi-na nghe thấy thế, liền nhảy xuống đất, vén cái váy dài chạy ra phía hồ. Pi-e-rô chạy theo sau. ác-ti-môn trút đồ đạc xuống, tháo đồng hồ và cả cái băng tết đuôi nữa. Nó nhe hàm răng trắng nhởn, nhảy sang bên trái một cái, nhảy sang bên phải một cái để cho dẻo bắp thịt; rồi như để chờ đợi, nó bới bới, hai chân sau hất đất bắn tung lên. Bu-ra-ti-nô leo lên một cây thông trơ trọi gần đấy. Nó ở trên ngọn cây, gân cổ hét:

-Hỡi súc vật, hỡi chim muông, sâu bọ! Chúng tớ bị tấn công đây. Hãy đến cứu đoàn quân múa rối vô tội này.

Hai con chó săn tức thì xông tới ác-ti-môn cùng một lúc. Chó xù nhanh nhẹn né sang một bên, cắn vào đuôi một con, cắn vào đùi con kia một miếng. Hai con chó săn quay trở lại, nặng nề; chúng lại xông vào chó xù. ác-ti-môn nhảy vọt lên, thành thử chó săn chui dưới chân nó; nó lại cắn được một con vào sườn, con kia bị một miếng vào lưng. Lần thứ ba, chó săn xông tới. ác-ti-môn kéo lê đuôi dưới đất, cứ thế quay tít trên đất, có khi để chó săn đến gần, rồi nhảy phốc sang một bên, ngay dưới mũi chúng nó. Chó săn giận lắm, đuổi theo ác-ti-môn, không vội vàng, nhưng rất kiên quyết; còn chúng nó thà chết, chứ không chịu tha con chó xù tinh khôn kia. Lúc ấy, lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba đến gần cây thông, nắm lấy thân cây, cố sức rung.

-Xuống ngay, xuống ngay!

Bu-ra-ti-nô lấy chân, lấy tay, lấy răng bám chặt vào một cành cây. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba rung mạnh quá, quả thông lúc lắc rất mạnh. Quả thông này vốn nặng, to bằng quả dưa con, lại có gai. Nó mà rơi trúng đầu thì… ái! ái!… Bu-ra-ti-nô bám lấy cành, cũng đau lắm. Nó thấy ác-ti-môn mỗi lúc một mệt mỏi, chậm chạp, lưỡi thè ra như một miếng giẻ đỏ. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba mở to mồm hét:

-Giả tao cái chìa khóa đây! Bu-ra-ti-nô leo lên cành cây, với được một quả thông khá to, nó lấy răng cắn cái cuống. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba rung càng mạnh. Bỗng… bộp… một quả rơi trúng giữa mồm lão. Lão ngã phịch xuống đất. Bu-ra-ti-nô ngắt một quả nữa; quả này rơi trúng giữa sọ lão già… bốp… như rơi vào một cái trống. Bu-ra-ti-nô lại kêu:

-Chúng tớ bị tấn công! Hãy cứu đoàn quân múa rối vô tội này. Thoạt tiên, đàn chim én bay đến cứu. Chúng nó bay lượn trước mắt hai con chó săn. Chó há mõm đớp, nhưng én có phải là ruồi đâu! Chim bay sạt qua mõm chúng, như một tia chớp. Từ trên đám mây hình đầu mèo, một con diều hâu xám xịt đâm bổ xuống. Diều hâu này thường ngày vẫn săn thịt cho Man-vi-na. Nó cắm móng nhọn vào lưng một con chó săn; đôi cánh rộng lớn xòe ra, nó lấy đà nhấc con chó lên cao, rồi giữa chừng thả xuống. Con chó săn rơi xuống đất, kêu ăng ẳng. ác-ti-môn lấy ngực xô con kia ngã, cắn một miếng, rồi nhảy phắt ra đằng sau. Nó chạy vòng tròn quanh gốc cây thông. Hai con chó săn mệt lử, lại bị thương, đuổi theo sau. Đàn cóc cũng kéo đến giúp ác-ti-môn. Các cậu còn lôi theo hai bác rắn nước đã già, mắt chả trông thấy gì nữa. Thế nào thì hai bác cũng sắp chết, hoặc chết giúi dưới gốc cây, hoặc chui vào bụng cò; cho nên theo lời khuyên của cóc, hai bác phải chết sao cho anh dũng.

Chó xù ác-ti-môn bây giờ mới thực sự ra tay đánh nhau với hai con chó săn. Nó ngồi xuống, giơ nanh ra. Hai con chó săn xông đến. Cả ba đứa lăn lông lốc. ác-ti-môn há mõm cắn, giơ vuốt cào cấu. Chó săn mặc cho cắn, cho cào xé; chúng nó chỉ tìm cách cắn vào họng ác-ti-môn một cái cho chết hẳn. Tiếng kêu, tiếng sủa ầm ĩ cả khu rừng. Cả nhà dím cũng kéo ra để đánh hộ ác-ti-môn: dím bố, dím mẹ, dím cô, dím dì, dím con một đàn. Một bầy ong đất vù vù bay tới, con nào cũng đen nhánh, lấp lánh vàng. Rồi đến lượt đàn ong vò vẽ dữ tợn kéo đến, cánh quay tít. Đàn cua tới, bọ dừa bò đến, giơ càng sắc, râu dài. Tất cả mọi loài vật, đàn chim, sâu bọ đều dũng cảm lăn xả vào mà đánh hai con chó săn gớm ghiếc. Dím bố, dím mẹ, dím dì, dím cô, dím con cuốn mình lại như hình quả cầu rồi phóng những lông nhọn vào mõm chó. Ong đất, ong vò vẽ từ trên không đâm xả xuống, lấy vòi tẩm thuốc độc châm chó săn. Đàn kiến cần cù kéo nhau chui vào mũi chó, chích thứ a-xít rát bỏng. Cua và bọ dừa đâm dưới bụng. Diều hâu lấy mỏ quặp mổ vào đầu con chó này một cái, con chó kia một cái. Bướm và ruồi bay dày đặc như đám mây, che kín mắt chó. Cóc xúm chung quanh hai bác rắn sẵn sàng hy sinh anh dũng. Lúc một con chó há mõm rõ to để hắt hơi, vì thấy a-xít quá nóng, tức thì một bác rắn già quăng mình vào cổ chó, uốn mình trườn vào tít trong cổ họng. Bác rắn già thứ hai cũng làm như thế khi con chó thứ hai há hốc mõm. Hai con chó bị đánh đập, cào cấu, bị châm tứ phía, thở hổn hển, ngã lăn chiêng ra đất, không đánh nhau được nữa.

Thế là ác-ti-môn thắng trận rất vẻ vang. Trong khi ấy thì lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba lôi được quả thông đầy gai ra khỏi cái miệng to của mình. Còn quả thông rơi trúng sọ làm lão ta choáng váng, mắt như bắn tung ra ngoài. Lão lảo đảo đứng dậy, lại ôm lấy cây thông. Gió hất tung bộ râu lên. Bu-ra-ti-nô ở trên ngọn cây, thấy chòm râu lão ta bị gió nhấc lên dính chặt vào thân cây thông đầy những nhựa. Nó đánh đu trên cành cây, hét to lên, giọng giễu cợt:

-Bố ơi, bố chẳng bắt được con đâu, chẳng bắt được đâu!… Rồi nó nhảy phốc xuống đất, chạy vòng quanh gốc thông. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba toài ra, giơ tay định tóm lấy chú bé. Lão chạy quanh gốc cây đuổi bắt. Chạy được một vòng, tưởng tóm được thằng ranh… chạy vòng thứ hai… rồi vòng thứ ba. Râu lão quấn chặt vào thân cây đầy nhựa. Lúc râu cuốn đến vòng cuối, mũi lão húc vào thân cây, Bu-ra-ti-nô mới thè dài lưỡi ra, rồi chạy về phía hồ thiên nga tìm Man-vi-na và Pi-e-rô. ác-ti-môn đau như dần, đi khập khiễng ba chân theo sau, một chân co lên. Trên bãi chiến trường, chỉ còn hai con chó săn thập tử nhất sinh và lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba, chủ rạp múa rối, cuống quít cả lên, râu bám chặt vào cây thông.

Trong hang

Lúc ấy Man-vi-na và Pi-e-rô đang ngồi trên một mô đất ẩm ướt giữa bụi lau. Cô cậu núp sau một cái mạng nhện đầy những cánh chuồn chuồn và xác muỗi. Đàn chim con xanh biếc chuyền từ cây lau nọ sang cây lau kia, nhìn cô bé đang khóc sướt mướt, ra vẻ lạ lùng và thú vị lắm. Phía xa xa, tiếng chó sủa và kêu ăng ẳng nghe kinh khủng. Chắc là ác-ti-môn và Bu-ra-ti-nô đang hết sức chống chọi với bọn kia. Man-vi-na nói luôn miệng:

“Sợ quá! Sợ quá!” Thế rồi, không biết làm thế nào, cô giấu mặt trong một cái lá cây. Pi-e-rô tìm hết cách dỗ cô bé; nó đọc bài thơ sau đây:

Chúng mình ngồi đây,

Chung quanh hoa nở

Hoa vàng rực rỡ,

Ngan ngát hương thơm.

Chúng mình sẽ sống,

Mùa hè quạnh hiu

Mọi người sẽ lạ,

Lạ biết bao nhiêu!

Man-vi-na cáu tiết, giậm chân đành đạch:

-Cậu làm tôi khó chịu, khó chịu quá đi mất. Có ngắt cho tôi một cái lá tươi thì ngắt. Cái lá này ướt sũng nước, lại thủng nữa đây này. Phía xa, tiếng hò reo ầm ầm bỗng im bặt. Man-vi-na chắp hai tay vào nhau:

-ác-ti-môn và Bu-ra-ti-nô khuỵu mất rồi. Nói xong, cô bé ngã vật xuống đất, trên đám rêu xanh. Pi-e-rô đứng cạnh, chân giậm giậm xuống đất rất vô duyên. Gió thổi trong bụi lau kêu xào xạc. Sau cùng, nghe thấy tiếng chân đi. Chắc hẳn là lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba đến bắt Man-vi-na và Pi-e-rô để nhét vào cái túi sâu thẳm. Bụi lau rẽ ra… thì thấy Bu-ra-ti-nô mũi nhọn hoắt, mồm rộng đến mang tai. ác-ti-môn khập khiễng theo sau, mình đầy thương tích, lưng cõng hai gói đồ. Bu-ra-ti-nô không để ý gì đến nét mặt vui mừng của Man-vi-na và Pi-e-rô. Nó nói bô bô:

-ái dà! Chúng nó lại đánh nhau với tớ! Nào mèo, nào cáo, nào chó săn… rồi cả lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba nữa!…

Thôi, cô bé trèo lên lưng ác-ti-môn đi, còn cậu cả này, túm lấy đuôi mà đi. Lên đường nào! Thế rồi nó bước đi, hùng dũng lắm. Nó nhảy qua những mô đất, lấy khuỷu tay rẽ đám lau, đi vòng bờ hồ sang phía bên kia. Cả Man-vi-na và Pi-e-rô, không ai dám hỏi Bu-ra-ti-nô xem trận đánh nhau với chó săn kết thúc ra sao, và tại sao lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba không đuổi bắt nữa. Khi đến bờ bên kia, ác-ti-môn bắt đầu rên rỉ, bốn chân đều què cả. Thế là phải đứng lại băng bó vết thương. Một cây thông to tướng mọc trên một quả đồi lởm chởm đá. Bên dưới gốc, có một cái hang. Cả bọn liền kéo hộp đồ vào trong hang; ác-ti-môn lê theo sau. ác-ti-môn liếm các vết thương, rồi chìa chân ra. Bu-ra-ti-nô xé một cái áo cũ của Man-vi-na để làm băng. Pi-e-rô cầm băng cho Man-vi-na bó chân cho ác-ti-môn. Băng bó xong, thì cặp sốt. Chó ngủ ngon lành. Bu-ra-ti-nô ra lệnh:

-Pi-e-rô, ra hồ lấy nước. Pi-e-rô ngoan ngoãn vừa đi vừa vấp ngã, miệng khe khẽ ngâm thơ. Nó đánh rơi mất nắp ấm lúc nào, và chỉ múc được mấy giọt nước. Bu-ra -ti-nô lại bảo:

-Còn Man-vi-na, ra nhặt mấy cành khô về nhóm lửa, nhanh lên! Man-vi-na nhìn nó, ra vẻ trách móc. Cô nhún vai một cái, đi vơ mấy cành củi khô về. Bu-ra-ti-nô làu bàu:

-Những cô cậu có học hành này chẳng được tích sự gì. Nói xong, nó cầm ấm đi múc nước lấy, tự tay nhặt củi và mấy quả thông. Nó nhóm một ngọn lửa phía ngoài cửa hang. Lửa bốc rất cao. Nó tự tay pha một ấm ca-cao.

-Lại mà ăn, nhanh lên! Man-vi-na từ nãy vẫn yên lặng, môi mím lại. Nhưng lúc này, cô lấy giọng người lớn, nói dõng dạc:

-Bu-ra-ti-nô! Chú đừng tưởng chú đánh thắng được bọn chó săn, chú cứu được chúng tôi khỏi tay lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba và chú lại rất dũng cảm… chú đừng tưởng như thế là chú không phải rửa tay và đánh răng trước khi ăn đâu… Bu-ra-ti-nô ngớ cả người ra… à… à ra thế… Nó trợn tròn hai mắt nhìn cô bé, một người có ý chí đanh thép. Man-vi-na chui ra khỏi hang, vỗ tay gọi:

-Bướm ơi, sâu ơi, bọ dừa, cóc ơi! Chưa đầy một phút, bướm đã bay đến, phấn hoa bám khắp mình. Sâu lổm ngổm bò đến, theo sau là đàn bọ dừa. Cóc lặc lè nhảy lại, rõ ra bụng cóc. Bướm xoè cánh, đậu trên vách để trang điểm cho hang thêm đẹp và để bụi đất khỏi bay vào thức ăn. Bọ dừa nhặt rác rưởi dưới đất, vê thành hòn rồi vứt ra ngoài hang. Một chú sâu trắng bò lên đầu Bu-ra-ti-nô, leo ra mũi rồi tiết một ít bột vào răng chú bé. Thế là phải đánh răng rồi! Một chú sâu khác đánh răng cho Pi-e-rô. Một chú chồn còn ngái ngủ cũng bò đến, trông chú ta giống như một con lợn nhỏ có lông xù. Chú giơ chân vớ lấy đàn sâu màu nâu, ép lấy ít xi đánh giày, rồi lấy đuôi đánh bóng nhoáng ba đôi giày của Man-vi-na, Bu-ra-ti-nô và Pi-e-rô. Đánh giày xong, chú ngáp dài một cái:

“A hà!” rồi bỏ đi, dáng đi lặc lè. Một cậu chim dẻ quạt vui nhộn, lông sặc sỡ, bay vù vào hang như một cơn gió mạnh; lúc cậu nói thì mào đỏ dựng đứng hẳn lên:

-Chải đầu cho ai bây giờ? Man-vi-na nói:

-Tôi. Chải đầu tết tóc cho tôi, đầu tóc rối tung cả lên.

-Thế gương đâu? Này cô bé… Tức thì đàn cóc mắt lồi lên tiếng:

-Để bọn tôi đi lấy gương cho. Mười chú cóc nặng nề nhảy ra phía hồ. Các chú lôi về được một cậu cá chép vẩy bóng loáng như gương. Cá ta cứ nằm yên, chẳng thèm để ý xem họ lôi mình đi đâu; cá béo quay và đần quá. Cóc dựng đứng cá chép ngay trước mặt Man-vi-na. Các chú lấy nước trong bình đổ vào mồm cá cho cá khỏi chết. Chim dẻ quạt mải mê tết tóc chải đầu cho Man-vi-na. Nó nhẹ nhàng bắt một con bướm đậu trên vách, thoa phấn lên mũi cô bé:

-Cô bé ơi, thế là xong rồi đấy. Rồi vù một cái, dẻ quạt lượn ra ngoài hang, hang sáng rực những màu sắc rất đẹp. Cóc lại khiêng cá chép ra hồ. Bu-ra-ti-nô và Pi-e-rô đành phải rửa tay, rửa cả cổ nữa. Lúc bấy giờ, Man-vi-na mới cho phép ngồi vào bàn ăn. †n xong, cô phủi bụi bánh rơi trên đùi, rồi bảo:

-Bu-ra-ti-nô ạ, lần trước, chúng mình đang viết chính tả. Bây giờ ta học tiếp đi. Bu-ra-ti-nô muốn chuồn khỏi hang, đi thẳng. Nhưng nghĩ đến bạn và chó xù đang ốm, nó không nỡ tâm bỏ đi. Nó làu bàu nói:

-Nhưng có mang cái gì đi đâu mà viết! ác-ti-môn vừa rên vừa nói:

-Có mang đấy chứ. Rồi nó lê đến một hộp đồ, lấy răng mở ra. Nó lôi ra một lọ mực, một hộp bút, quyển vở và cả một quả địa cầu xinh xinh nữa. Man-vi-na bảo:

-Đừng bấu ngón tay mạnh quá, đừng cầm sát ngòi bút quá, không thì bẩn hết ngón tay.

Nói xong, cô ngước mắt nhìn vòm hang, nhìn những con bướm và… Ngay lúc ấy bỗng nghe thấy tiếng cành cây gãy răng rắc, tiếng nói ầm ầm, rồi thấy lão bán đỉa Đu-rê-ma và lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba lê chân đi qua. Trên trán lão chủ rạp múa rối, có một cái bướu to tướng đỏ ối, mũi thì sưng húp lên. Râu lão đầy nhựa thông. Lão vừa rên rỉ vừa nói:

-Chúng nó chưa chạy xa được đâu. Chỉ quanh quẩn đâu đây trong rừng này thôi.

Bu-ra-ti-nô quyết tâm moi cho kỳ được ở lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba câu chuyện bí mật của chiếc chìa khóa vàng

Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba và lão Đu-rê-ma chậm rãi bước qua trước cửa hang. Trong trận đánh nhau vừa qua, lão bán đỉa thuốc hoảng quá, trốn biệt sau một bụi cây. Trận đánh xong xuôi, chờ lúc Bu-ra-ti-nô và ác-ti-môn đã khuất trong đám cỏ rậm, lão mới ló ra. Lão khó nhọc gỡ bộ râu lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba ra khỏi thân cây thông. Lão nói:

-Cái thằng ranh chơi bác một vố đau thật! Đến phải hai tá đỉa tốt nhất, bác mới khỏi được… Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba hét:

-Thôi, xin đủ. Phải đuổi bắt ngay quân vô lại ấy mới được! Hai lão già lần theo vết bọn trẻ. Họ lấy tay rẽ cỏ, xem xét từng bụi cây, lật từng mô đất. Họ trông thấy khói bốc lên giữa hai cái rễ cây thông già, nhưng không nghĩ ra rằng chính chúng nó ẩn náu trong hang và thậm chí còn đốt lửa. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba gầm lên:

-Thằng Bu-ra-ti-nô khốn kiếp! Tao mà bắt được mày thì tao băm vằm mày ra trăm mảnh. Bọn trẻ ở trong hang nín thở. Biết làm thế nào bây giờ? Chạy trốn à? Nhưng ác-ti-môn băng cuốn đầy mình, còn đang ngủ say. Phải ngủ đến hai mười bốn tiếng đồng hồ, vết thương mới lành được. Chẳng lẽ lại để con chó can đảm ấy một mình trong hang? Không… không… Chạy thì cùng chạy, chết thì cùng chết.

Bu-ra-ti-nô, Pi-e-rô và Man-vi-na ngồi thu lu ở trong cùng hang, đầu chụm vào nhau bàn bạc rất lâu. Sau cùng quyết định như sau: Cả bọn sẽ ở lại đấy cho đến sáng hôm sau; phải lấy cành lá nguỵ trang cửa hang và để cho ác-ti-môn chóng khỏi, phải cho uống thuốc tẩy. Bu-ra-ti-nô nói:

-Còn tôi, thế nào tôi cũng phải làm cho lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba nói cho tôi biết cái chìa khóa vàng mở cái cửa nào. Cửa mà mở được thì sẽ thấy một cái gì kỳ diệu lắm đây… Rồi chúng mình sẽ tha hồ sung sướng. Man-vi-na khe khẽ nói:

-Không có Bu-ra-ti-nô, tôi sợ lắm, sợ lắm.

-Thế còn Pi-e-rô thì sao?

-Chà! Pi-e-rô chỉ biết đọc thơ thôi… Pi-e-rô dõng dạc nói, giọng khàn khàn như giọng thú dữ:

-Tôi sẽ hùng dũng như con sư tử bảo vệ Man-vi-na. Các bạn chưa biết tay này đấy thôi.

-Hoan hô Pi-e-rô! Đáng lẽ cậu phải tỏ ra can đảm từ lâu rồi mới phải. Nói xong, Bu-ra-ti-nô chạy theo dấu lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba và lão Đu-rê-ma. Chẳng mấy chốc đã thấy hút hai người. Lão chủ rạp múa rối ngồi bên bờ suối, còn lão Đu-rê-ma thì lấy lá chua me dại đắp lên cái bướu cho bạn. Từ xa đã nghe thấy tiếng sôi bụng dữ dội của Ca-ra-ba Ba-ra-ba và tiếng nước óc ách buồn thiu trong cái dạ dày trống rỗng của lão bán đỉa. Hai lão già đói quá rồi. Đu-rê-ma bảo:

-Bẩm ngài, chúng ta phải kiếm cái gì chén mới được. Tìm được bọn lưu manh ấy phải đến đêm khuya mất. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba buồn bã đáp:

-Bây giờ mà có cả một con lợn sữa với một đôi vịt thì tôi ngốn hết ngay. Thế là hai người đi về phía quán “Ba cá bống”, biển hàng trông thấy rõ trên đồi. Lúc ấy Bu-ra-ti-nô đang cúi khom khom nấp trong đám cỏ, nó ba chân bốn cẳng chạy trước đến quán cơm. Đến gần cổng, Bu-ra-ti-nô khẽ rón rén đến gần một chú gà trống đang rung rung cái mào rất đắc chí; chả là chú ta vừa kiếm được hạt thóc, chú ta bới đất gọi đàn gà mái đến chén, làm ầm ĩ cả lên:

-Cục cục cục… Bu-ra-ti-nô liền chìa ra trước mặt chú gà trống những miếng bánh ngọt hạnh nhân đựng trong lòng bàn tay:

-ấy chào lão tướng, mời lão tướng xơi đi. Gà ta thoạt đầu còn nhìn chú bé gỗ ra vẻ nghiêm nghị lắm, nhưng sau thèm quá, nhịn không được, bèn mổ vào lòng bàn tay chú bé:

-Cục cục cục…

-Lão tướng ạ, tôi cần phải vào quán cơm này mà làm thế nào cho ông chủ không biết. Để tôi nấp dưới cái đuôi lộng lẫy của lão tướng, rồi lão tướng đưa tôi vào chỗ lò sưởi nhé. Gà ta lại càng làm bộ:

-Cục cục cục… Gà tuy chẳng hiểu gì, nhưng để giữ thể diện, nó đàng hoàng tiến về phía cổng quán cơm đang mở toang. Bu-ra-ti-nô nấp dưới cánh và đuôi gà, cứ thế chồm chồm đi vào bếp, đến gần cái lò. Lão chủ bếp hói đang nướng một gắp chả và bắc nồi đun bếp.

-Cút! Đồ chết tiệt! Lão ta hét thế rồi giơ chân đá bốp một cái, gà chỉ kịp kêu “Cục tác!” rồi bắn ra ngoài, cạnh đàn gà mái sợ hết hồn. Thế là Bu-ra-ti-nô lẩn ngay đến bên chân lão chủ, nấp sau một cái bình bằng đất. Cùng lúc ấy, nghe thấy tiếng lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba và Đu-rê-ma bên ngoài. Lão chủ quán ra cửa, cúi rạp mình đón khách. Bu-ra-ti-nô liền chui tọt vào cái bình, ngồi im thin thít.

Bu-ra-ti-nô tìm ra được bí mật của chiếc chìa khóa vàng

Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba và lão Đu-rê-ma nhắm một con lợn sữa quay cho lại sức. Lão quán rót rượu vào cốc. Ca-ra-ba Ba-ra-ba vừa nhấm nháp cái đùi lợn vừa bảo chủ quán:

-Rượu cái nhà bác này chẳng ra đếch gì! Rót ở bình kia xem sao. Vừa nói, lão vừa chỉ tay vào cái bình Bu-ra-ti-nô đang ngồi nấp. Lão quán đáp:

-Thưa ngài, bình không đấy ạ.

-Chỉ nói láo, thử đưa xem nào! Lão quán cầm bình dốc ngược lên. Bu-ra-ti-nô lấy gân tay, khuỳnh hai khuỷu rõ chắc để khỏi bị dốc tuột ra ngoài. Ca-ra-ba Ba-ra-ba nói, giọng khàn khàn:

-Có cái gì đen đen trong ấy. Đu-rê-ma cãi:

-Cái gì trăng trắng đấy chứ!

-Bẩm hai ngài, tôi có nói dối thì trời vật chết tôi ngay đây này… bình chẳng có gì cả.

-Thế thì đặt lên đây để vứt xương. Lão quán đặt bình lên bàn, ngay giữa hai lão già. Từ lúc ấy, xương xẩu cứ rơi như mưa lên đầu Bu-ra-ti-nô. Ba-ra-ba uống rượu đã say, lão liền lại gần ngọn lửa hơ bộ râu cho chảy nhựa thông. Lão nói:

-ạng sẽ đặt Bu-ra-ti-nô lên bàn tay, còn tay kia đập một cái nó bẹp gí xuống như cái bánh đa cho mà coi. Lão Đu-rê-ma nói thêm vào:

-Thằng khốn kiếp thì phải thế mới xong. Phải cho đỉa bám đầy người nó, cho đỉa hút hết máu nó đã chứ! Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba đập tay xuống bàn một cái:

-à không! Trước hết phải lấy lại cái chìa khóa vàng chứ! Lão chủ quán bắt chuyện luôn. Lão đã biết chuyện các chú bé múa rối chạy trốn, nên lão nói:

-Bẩm ngài, ngài hơi đâu mà đi bắt nó. Để nhà cháu cho mấy đứa đi lùng trong rừng một chốc là bắt được thằng Bu-ra-ti-nô về đây ngay… Các ngài cứ xơi rượu cho lại sức. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba hơ giày trên ngọn lửa:

-Được, cho đi lùng đi! Lão đã say, hát bô bô: Quân của ta mới kỳ Bằng gỗ, chẳng biết chi. Ta là chúa tể búp bê Ca-ra-ba Ba-ra-ba khủng khiếp ghê… Lũ búp bê đến kỳ Trước mặt ta -cỏ dại Dù cô nàng xinh ghê Vẫn xơi roi, chớ chê, Chiếc roi da chập bảy! Chiếc roi da chập bảy! Dứ, dứ, cái roi da, Lũ nhóc con hát múa Còn ta tiền đầy túi, Chiếc túi phồng to ghê, Chiếc túi phồng to ghê! Thế là Bu-ra-ti-nô ngồi ở trong bình thét lên:

-Đồ khốn! Bí mật đâu, nói ngay! Ba-ra-ba giật mình đánh thót một cái, im bặt. Lão giương mắt nhìn Đu-rê-ma:

-Bác kêu đấy à?

-Không, tôi đâu!

-Thế ai ra lệnh cho tôi phải nói điều bí mật? Vốn Đu-rê-ma là người mê tín dị đoan, lại nốc lắm rượu, nên lão sợ hết hồn. Mặt lão tái xanh và quắt lại. Thấy thế, Ba-ra-ba cũng hoảng, răng đánh vào nhau cầm cập. Cái tiếng bí mật trong bình lại hét lên:

-Nói mau! Không thì mày dính liền vào ghế bây giờ! Đồ khốn! Ba-ra-ba định nhảy chồm xuống đất, nhưng không sao nhấc nổi người lên được. Lão ấp a ấp úng:

-Bí… mật… gì… ạ? Tiếng kia đáp:

-Bí mật của con rùa Toóc-ti-la chứ còn bí mật nào! Đu-rê-ma hết hồn, chui tọt xuống gầm bàn. Ca-ra-ba Ba-ra-ba khiếp vía đến nỗi chẳng há mồm được. Tiếng nói lại hét to, nghe như tiếng gió rít trong lò sưởi một đêm mùa thu:

-Cái cửa ấy ở đâu? Cái cửa ấy ở đâu? Ba-ra-ba khe khẽ đáp:

-Để tôi xin nói… tôi xin nói… Cái cửa ấy ở nhà bác Các-lô, trong căn phòng nhỏ, đằng sau cái lò sưởi vẽ… Vừa nói đến đấy thì lão chủ quán bước vào:

-Đây, mấy đứa đây. Cho chúng nó ít tiền, chúng nó khắc lôi cổ được thằng ranh kia về. Vừa nói, lão vừa trỏ cáo A-li-xa và mèo Ba-di-li-ô đứng trên bực cửa. Cáo lễ phép ngả mũ chào rồi nói:

-Thưa ngài, ngài cứ cho chúng cháu xin mười đồng tiền vàng thì chúng cháu xin nộp ngay thằng ranh ấy, không cần đi đâu cả. Lão Ba-ra-ba luồn tay vào túi áo gi-lê, móc ra mười đồng tiền vàng:

-Tiền đây. Bu-ra-ti-nô đâu? Cáo đếm đi đếm lại mãi, rồi thở dài đưa cho mèo một nửa. Nó lấy chân trỏ vào cái bình mà bảo:

-Thưa ngài, nó ở ngay trong cái bình này, ngay dưới mũi ngài đấy ạ. Lão Ba-ra-ba vớ lấy cái bình, ném bốp xuống sàn lát đá. Thế là Bu-ra-ti-nô bò lổm ngổm giữa những mảnh bình và đống xương. Thừa dịp 149 150 mọi người há hốc mồm ngơ ngác, nó lao ra ngoài, nhanh như mũi tên, nhảy phốc lên lưng chú gà trống đang nghiêng nghiêng nhìn một con sâu, ra vẻ rất tự đắc. Bu-ra-ti-nô căng thẳng mũi ra trông rất khiếp; nó bảo gà:

-Mày phản tao, quân chó chết! Bây giờ liệu chạy biến đi cho mau! Bu-ra-ti-nô bíu chặt lấy đuôi gà. Gà chẳng hiểu ra sao, xòe cánh, co cẳng chạy. Nó kéo Bu-ra-ti-nô chạy miết xuống chân đồi như cơn gió. Nó chạy vụt qua đường, qua cánh đồng về phía khu rừng. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba, Đu-rê-ma và lão quán lúc này đã hoàn hồn, vội đuổi theo Bu-ra-ti-nô. Nhưng nhìn mãi chẳng thấy đâu. Thế là mất tăm. Chỉ thấy độc một con gà trống đang chạy miết dưới đồng. Nhưng gà vốn mang tiếng ngốc nghếch, nên chả ai để ý đến cả.

Lần đầu tiên trong đời Bu-ra -ti-nô thất vọng nhưng mọi việc đều kết thúc tốt đẹp

Chú gà trống ngốc nghếch chạy mãi, đã mệt lử, mỏ nó há hốc, nó chạy chậm lại. Bu-ra-ti-nô buông tay ra:

-Thôi, mời lão tướng về với những ả gà mái của mình!

Bu-ra-ti-nô thui thủi một mình đi về phía hồ thiên nga. Qua cành lá, mặt hồ lấp lánh đằng xa. Đã trông thấy cây thông già trên gò đá… Đến hang… Bu-ra-ti-nô thấy cành lá khô bừa bãi, trên cỏ lại có vết bánh xe. Tim nó đập thình thịch, tưởng đến vỡ ra. Nó nhảy xuống, nhìn vào trong hang. Hang trống không!!! Chẳng thấy Man-vi-na, Pi-e-rô và ác-ti-môn đâu. Chỉ thấy hai mảnh giẻ rách. Bu-ra-ti-nô nhặt lên xem: đúng là hai ống tay áo của Pi-e-rô. Thế là người ta bắt mất bạn rồi! Mất bạn rồi! Bu-ra-ti-nô nằm vật xuống, mũi cắm sâu xuống đất. Lúc bấy giờ nó mới thấy thương yêu bạn đến chừng nào. Dù Man-vi-na có dạy học, bảo ban, dù Pi-e-rô đọc thơ hàng trăm lần… dù có phải cho cái chìa khóa vàng thì nó cũng cho ngay, cốt sao các bạn lại trở về. Bỗng nó thấy một tảng đất khẽ nâng lên, một chàng chuột trũi bóng nhẫy, chân màu hồng, hiện ra. Anh chàng hắt hơi ba lần liền, rồi bảo: Tôi mù thật nhưng tôi nghe rõ lắm. Một cái xe có cừu kéo, đến đỗ ở đây. Lão tỉnh trưởng bên xứ Ngu Si và mấy con chó săn ngồi trên xe. Lão tỉnh trưởng ra lệnh:

“Bắt quân vô lại này đi. Chúng nó đánh chết của tao hai con chó săn tốt nhất đang lúc làm nhiệm vụ. Bắt mau!” Lũ chó “Rõ!” rồi xông vào trong hang. Nghe tiếng ồn ồn ghê gớm. Chúng nó trói bọn trẻ lại, quẳng lên xe, rồi đi mất. Bây giờ còn nằm đây, mũi cắm xuống đất làm gì nữa! Bu-ra-ti-nô đứng phắt dậy, theo vết bánh xe chạy miết. Nó vòng theo bờ hồ đến một cánh đồng cỏ rậm. Nó đi, đi mãi…

Nó cũng chẳng biết đi đâu. Nó phải cứu bạn, có thế thôi. Nó đến cái dốc hôm nọ nó ngã lăn xuống bụi cây. Dưới chân, là cái ao có bác rùa Toóc-ti-la. Trên con đường đi về phía ao, nó thấy một cái xe do hai con cừu gầy nhom kéo; lông cừu trụi gần hết. Ngồi đánh xe là một con mèo béo phị, má sệ, đeo kính gọng vàng. Con mèo ấy là cố vấn của tên tỉnh trưởng. Phía sau, tên cáo tỉnh trưởng ngồi nghễu nghện, ra vẻ rất quan trọng… Còn Man-vi-na, Pi-e-rô và ác-ti-môn băng bó khắp người thì nằm bẹp gí trên mấy cái hộp. Chùm lông đuôi ác-ti-môn thường ngày chải rất mượt, bây giờ kéo lê dưới bụi đường. Đi gác phía sau là hai con chó săn trinh sát. Bỗng hai con chó săn thấy cái mũ trắng của Bu-ra-ti-nô nhô trên đỉnh dốc. Hai con chó xông tới: Bu-ra-ti-nô chẳng kịp chạy trốn liền giơ thẳng hai tay, nhảy lộn nhào xuống cái ao bẩn thỉu đầy những bèo. Nó lượn vèo trên không, đáng lẽ rơi tõm xuống nước để cầu cứu rùa Toóc-ti-la nhưng vừa lúc ấy một luồng gió mạnh thổi tới. Gió cuốn lấy Bu-ra-ti-nô, quay tít trên không rồi hất mạnh nó xuống, trúng giữa đầu cáo tỉnh trưởng. Con mèo đeo kính gọng vàng giật mình, tụt ngay xuống đất. Mèo vốn du côn nhưng lại nhát như cáy, liền giả vờ chết thẳng cẳng. Cáo tỉnh trưởng cũng chẳng can đảm gì hơn. Nó vừa chạy trốn lên dốc vừa rú, rồi chui đúng vào hang con chồn. Chồn tiếp ông khách quý hoá ấy chẳng dịu dàng tí nào, lại còn đánh đập là khác. Cừu bỗng nhảy sang một bên, xe đổ ụp. Man-vi-na, Pi-e-rô và ác-ti-môn lăn xuống đất cùng với mấy hộp đồ. Những việc ấy xảy ra nhanh quá, chưa kịp để đếm năm đầu ngón tay. Hai con chó trinh sát nhảy vội xuống chân đồi. Lúc đến xe thì thấy mèo nằm chết, lại thấy xác bọn múa rối với con chó xù nằm ngổn ngang trong bụi cây. Nhưng chẳng thấy cáo tỉnh trưởng đâu. Các vị mà chúng nó có nhiệm vụ bảo vệ như của báu, thế là mất tăm mất tích. Con chó săn thứ nhất ngửa cổ hú lên một tiếng thất vọng. Con thứ hai cũng kêu:

-Ai-ai-ai… hú-u-u…

Chúng nó lao lên gò sục sạo tìm chủ, rồi lại hú lên một tiếng buồn bã. Chúng nó nghĩ đến cái roi da và cái cũi sắt đang chờ chúng. Chúng thất thểu trở về xứ Ngu Si để trình cho sở Sen đầm biết việc ông tỉnh trưởng bị cuốn lên trời mất tích. Chúng bịa ra như thế để khỏi phải tội. Bu-ra-ti-nô đưa tay nắn khắp mình: hai chân, hai tay nó vẫn còn nguyên. Nó bò đến bên Man-vi-na, Pi-e-rô để cởi trói cho bạn. Man-vi-na, chẳng nói nên lời, choàng hai tay ôm lấy cổ Bu-ra-ti-nô, nhưng không hôn được vì mũi cậu ta dài quá. ống tay áo Pi-e-rô rách đến khuỷu, phấn ở má rơi hết, để lộ nước da thật, má đỏ hồng hào. Nó lớn tiếng nói:

-Tớ đánh nhau hăng lắm nhé. Chúng nó mà không ngáng tớ một cái thì không đời nào bắt được tớ. Man-vi-na công nhận:

-Pi-e-rô đánh nhau hăng như con sư tử ấy! Cô ôm lấy cổ Pi-e-rô, hôn hai bên má. Bu-ra-ti-nô làu bàu:

-Thôi, hôn mãi. Hôn thế là đủ rồi. Ta liệu trốn đi thôi. Chúng ta sẽ cầm đuôi ác-ti-môn mà kéo nó đi. Cả bọn xúm vào cầm đuôi kéo ác-ti-môn lên quả đồi. Chó xù còn băng đầy người, rên rỉ:

-Thôi, buông tôi ra, để tôi đi một mình. Tôi thấy xấu hổ quá.

-Không được, không được, cậu còn yếu lắm. Cả bọn chưa lên được đến lưng đồi thì lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba và Đu-rê-ma đã hiện ra trước mặt. Cáo A-li-xa lấy chân trỏ bọn trẻ, còn mèo Ba-di-li-ô vểnh râu mà phì phì, trông thật đáng ghét. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba phá lên cười:

-à, có thế chứ! Bắt được rồi! Tự nhiên cái chìa khóa vàng lại dẫn xác đến tay mình. Bu-ra-ti-nô vội nhẩm tính cách tránh khỏi tai nạn này. Pi-e-rô kéo Man-vi-na lại gần: dù có chết cũng phải đánh một trận đã. Lần này thì chẳng hy vọng gì thoát chết. Đu-rê-ma đứng ở trên ngọn đồi cười ranh mãnh:

-Cho tôi xin con chó sống dở chết dở kia để tôi vứt xuống ao nuôi đỉa cho béo. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba béo tròn béo trục nên lười không muốn xuống; lão lấy ngón tay chuối mắn ra hiệu cho bọn trẻ đến gần:

-Các con ơi, các con lên đây… lên đây. Bu-ra-ti-nô ra lệnh:

-Không được tiến một bước. Dù có phải chết, cũng chết cho vui vẻ. Pi-e-rô đọc mấy câu thơ tồi nhất đi. Man-vi-na, cười rõ to vào! Tuy Man-vi-na có mấy khuyết điểm, nhưng cô là người bạn rất tốt. Cô lau nước mắt, rồi cười rộ lên, khiến hai lão trên kia rất bực. Còn Pi-e-rô làm ngay tại chỗ một bài thơ, rồi lấy giọng khàn khàn ngâm: Cáo là gã du côn, Nhưng liệu lại ăn đòn. Mèo là thằng kẻ cắp. Đu-rê-ma thật ngốc, Xấu xa nhất trần gian. Ba-ra-ba gian tham, Chẳng làm chúng ta sợ. Bu-ra-ti-nô nhăn mặt lại, nói chọc tức:

-‰ này, lão chủ rạp múa rối kia, lão béo tròn như cái thùng tô-nô, cái bụng rặt mỡ chỉ chứa toàn đồ ngu ngốc, lão thử xuống đây, xuống đây với chúng tớ xem nào… tớ lại nhổ toẹt một bãi nước bọt vào râu bây giờ… Nghe thấy vậy, lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba gầm lên, Đu-rê-ma giơ hai cẳng tay khẳng khiu lên trời. Cáo mỉm cười hỏi, nịnh ra mặt:

-Ngài cho phép tôi vặn cổ bọn láo xược kia chứ ạ? Chỉ một phút nữa là cả bọn đi đời. Bỗng một đàn én vụt bay tới, vừa bay vừa kêu:

-Bọn trẻ đây rồi! Bọn trẻ đây rồi, đây rồi! Một con chim ác là lượn trên đầu lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba, kêu ầm lên:

-Mau lên! Mau lên! Mau lên! Thế rồi bác Các-lô hiện ra, trên ngọn đồi. Tay áo bác xắn cao, bác cầm cái gậy, lông mày nhíu lại. Bác lấy vai hích lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba một cái, khuỷu tay bác xô Đu-rê-ma. Bác giơ gậy vụt vào lưng cáo, giơ chân đá một cú vào sườn mèo… Rồi bác cúi xuống, nhìn về phía những đứa bé gỗ. Bác vui vẻ nói:

-Bu-ra-ti-nô, con ơi, con không việc gì chứ? Chạy lên đây với cha, thằng nỡm!

Cuối cùng Bu-ra-ti-nô cùng Man-vi-na, Pi-e-rô và ác-ti-môn trở về nhà cha Các-lô

Bọn kẻ cướp thấy bác Các-lô vác gậy đến, nét mặt cau lại, thì hoảng sợ vô cùng. Cáo bò đến đám cỏ rậm rồi co cẳng chạy cho mau, thỉnh thoảng dừng lại, cong lưng lên; nó đau quá. Mèo thì bắn ra xa hàng chục bước, nó phì phì như cái bánh xe đạp xì hơi, ra vẻ tức tối lắm. Đu-rê-ma vén áo khoác, vừa chạy xuống dốc cho mau vừa nói:

-Tôi có làm gì đâu! Tôi có làm gì đâu! Lão vấp phải một mô đất, mất thăng bằng, ngã xuống ao kêu đánh “ùm” một cái, nước bắn tung toé. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba đứng nguyên tại chỗ, đầu rụt lại, râu bơ phờ. Bu-ra-ti-nô, Pi-e-rô và Man-vi-na leo lên dốc. Bác Các-lô nhấc từng đứa bé lên tay, doạ:

-Rồi các con sẽ hay, nghe chưa! Bác nhét cả bọn vào bên trong áo, nơi ngực. Rồi bác bước xuống mấy bước, ngồi xổm bên chó xù. ác-ti-môn ngẩng lên, liếm mũi bác. Bu-ra-ti-nô thò đầu ra nói:

-Cha ạ, cha có mang theo chó, chúng con mới chịu về nhà.

-Hừ… kể cũng nặng đấy, nhưng cha thử cố xem. Bác xốc ác-ti-môn lên vai, vừa leo lên dốc vừa thở hổn hển. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba vẫn ngồi yên như lúc nãy, vai nhô lên, mắt thì lồi ra. Lão làu bàu nói:

-Lũ búp bê của tôi đấy chứ! Bác Các-lô gắt:

-Thôi đi! Già thế mà còn chơi với bọn Đu-rê-ma, với mèo và cáo à? Chỉ độc đi bắt nạt kẻ yếu, không biết xấu! Bác Các-lô cứ thế đi về phía thành phố. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba vẫn rụt đầu rụt cổ, lẽo đẽo bước theo sau:

-Giả tôi lũ búp bê đây. Bu-ra-ti-nô thò đầu ra khỏi áo bác Các-lô hét:

-Cha đừng, cha đừng, nhé! Họ đi như vậy rất lâu, rất lâu. Qua quán “Ba cá bống”, lão chủ quán hói đầu cúi xuống chào, hai tay trỏ mấy cái chảo đang sôi tí tách. Chú gà trống trụi mất lông đuôi, đi đi lại lại trước cổng; gà ta đang phàn nàn về chú bé Bu-ra-ti-nô láo xược; đàn gà mái ra vẻ thương hại nó lắm:

-Cục ta cục tác! Láo thật! Cục tác cục ta! Khổ thân gà quá nhỉ! Bác Các-lô leo lên một ngọn đồi nhỏ. Bác thấy mặt biển có những rạch chạy dài, mờ mờ đục, do ảnh hưởng của gió thổi. Trên bờ biển, một thành phố nhỏ chói chang dưới ánh nắng, và chiếc mái vải bạt của một rạp múa rối. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba dừng lại cách bác Các-lô mấy bước, làu bàu nói:

-ạng bán cho tôi tụi con rối kia. Trả ông một trăm đồng tiền vàng đấy. Bu-ra-ti-nô, Man-vi-na và Pi-e-rô nín thở đợi câu trả lời của bác Các-lô.

-Không!

-Bác Các-lô đáp.

-Giá mày là người tử tế, là ông chủ tốt, tao sẽ trả lại mày tất cả các chú rối này. Nhưng mày tồi tệ hơn cả cá sấu. Tao không trả, mà cũng không bán chác gì cho mày. Xéo ngay! Bác Các-lô xuống đồi, chẳng chú ý gì đến lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba nữa. Bác đi về phía thành phố. Một gã sen đầm đứng im như bức tượng, giữa một quảng trường vắng vẻ. Vì trời nóng bức, lại buồn thiu, râu ria gã sen đầm rũ cả xuống, mắt gã nhắm nghiền. Ruồi muỗi bay lượn trên cái mũ ba sừng của gã. Bỗng nhiên lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba nhét chòm râu dài lê thê vào túi, túm lấy áo bác Các-lô mà hét tướng lên:

-Bắt lấy nó! Nó ăn cướp con rối của tôi! Nhưng gã sen đầm nóng bức quá, chẳng buồn động đậy. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba nhảy xổ đến bên gã, buộc gã phải bắt giữ lấy bác Các-lô. Gã sen đầm uể oải hỏi:

-Mày, mày là ai kia chứ?

-Tôi là người điều khiển con rối tài ba, là chủ một rạp múa rối nổi tiếng, có nhiều huân chương, là bạn thân của đức vua Ta-ra-ba! Tôi là Ca-ra-ba Ba-ra-ba tiên sinh! Gã sen đầm đáp:

-Đừng hét như cái còi bên tai tao! Trong khi lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba phân bua với gã sen đầm, bác Các-lô vừa đi về phía nhà mình, vừa lấy gậy đập xuống mặt đường rải đá. Đến nhà, bác mở cửa, đặt ác-ti-môn xuống giường; bác móc ba cô cậu ra, đặt cả xuống bàn. Man-vi-na nói:

-Cha ạ, cha chăm nom chó xù ốm đi. Còn hai cậu, mời hai cậu đi rửa tay… Bỗng cô bé chắp hai tay vào nhau, ra vẻ thất vọng:

-Thôi, áo, giày mới với băng xinh xinh của tôi, thế là bỏ quên trong hang cả rồi. Cha Các-lô bảo:

-Không sao. Chớ lo con ạ. Để chiều nay bố đi lấy hộp đồ về cho. Bác nhanh nhẹn tháo băng ở chân ác-ti-môn ra. Các vết thương gần khỏi hẳn. ác-ti-môn không cử động được, vì nó đói quá. Nó rên rỉ:

-Cho tôi một đĩa trứng đánh với bột, một cái xương để tôi ăn thì tức khắc tôi khoẻ như vâm, đánh được tất cả chó ở thành phố. Bác Các-lô buồn bã trả lời:

-Khổ quá, nhà chả còn miếng bánh nào, mà một xu cũng không có. Man-vi-na nức nở khóc. Pi-e-rô gãi gãi đầu, nghĩ ngợi:

-Để tôi ra phố đọc thơ, được khối tiền. Bác Các-lô lắc đầu:

-Không được người ta bắt giam con mất thôi. Ai cũng ỉu xìu, không biết làm thế nào. Chỉ có Bu-ra-ti-nô là cứ mỉm cười ranh mãnh. Nó nhấp nha nhấp nhổm như ngồi phải một cái đinh:

-Thôi, chớ than vãn gì nữa! Nó nhảy tót xuống đất, móc ở túi ra một cái gì, miệng nói:

-Cha ơi, cha lấy cái búa tháo mảnh vải thủng này ra. Nó lấy mũi trỏ cái lò, cái nồi treo trên bếp lửa và làn khói vẽ trên tấm vải. Bác Các-lô ngạc nhiên:

-Sao lại bỏ cái tranh đẹp thế này đi? Mùa rét, bố nhìn cho đỡ lạnh. Cha tưởng như có ngọn lửa thật, và trong nồi có món xúp mỡ và bắp cải.

-Cha ạ, con lấy danh dự của chú múa rối mà nói với cha cái này: thế nào cha cũng sẽ có lò sưởi thật, với lại cả một cái nồi gang đầy xúp nữa cơ. Cha tháo cái tấm vải này đi. Giọng Bu-ra-ti-nô nói ra vẻ chắc chắn lắm; bác Các-lô gãi đầu, làu bàu mấy tiếng rồi lấy kim, lấy búa tháo tấm vải ra. Sau bức tranh, thấy toàn mạng nhện với xác nhện. Bác Các-lô quét rõ sạch. Thế là thấy một cái cửa bằng gỗ sồi màu nâu. Bốn góc chạm bốn cái đầu người cười toét miệng; ở giữa lại có một thằng bé mũi dài đang nhảy nhót. Lúc lau bụi sạch sẽ xong, cả bọn cùng kêu lên:

-Rõ ràng là anh Bu-ra-ti-nô kìa! Bu-ra-ti-nô hết sức ngạc nhiên, nhưng cố lấy vẻ bình tĩnh nói:

-Biết mà! Đây, chìa khóa đây, cha mở cửa đi. Bác Các-lô bảo:

-Cái cửa này với cái chìa khóa vàng này là do một người thợ rất khéo làm ra, cách đây lâu lắm. Xem trong có gì nào! Bác tra chìa khóa vào lỗ khóa, quay một vòng. Nghe thấy tiếng nhạc khe khẽ, rất hay… Bác Các-lô đẩy mạnh cánh cửa. Cửa hé mở, kêu lách cách. Vừa lúc ấy, thấy tiếng lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba chạy bên ngoài cửa sổ, lão hét lên:

-Nhân danh đức vua Ta-ra-ba, bắt lấy lão già Các-lô cho tôi!

Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba xông vào nhà bác Các-lô

Như ta đã biết, lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba cố sức thuyết phục gã sen đầm đang ngủ gà ngủ gật bắt giữ bác Các-lô, nhưng không ăn thua. Lão chạy vội vào khu phố. Râu lão bay tứ tung, mắc vào khuy áo, vào ô của khách qua đường. Lão xô đẩy mọi người, hàm răng va phải nhau cồng cộc. Bọn nhóc ngoài phố chạy theo lão, miệng huýt sáo, tay ném táo thối. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba chạy tới nhà viên sĩ quan chỉ huy bọn sen đầm. Giữa lúc trời oi bức này, viên sĩ quan đang mặc quần đùi, ngồi ngoài vườn uống nước chanh. Lão ta béo múp míp, cổ năm bảy ngấn, mũi thì chìm ngập giữa hai cái má đỏ gay. Đằng sau lão ta, bốn viên sen đầm đứng dưới bóng cây bồ đề, sẵn sàng mở nút những chai nước chanh. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba quỳ xuống trước mặt viên sĩ quan. Nước mắt lão chảy đầm đìa xuống bộ râu dài, giọng lão the thé:

-Tôi là một người khốn khổ, không ai che chở. Chúng nó chửi rủa tôi, ăn cướp của tôi, đánh đập tôi. Viên sĩ quan thở phì phà phì phò, hỏi:

-Đứa nào chửi rủa mày?

-Thằng Các-lô, kẻ thù không đội trời chung của tôi, thằng cha chơi phong cầm ấy ạ. Nó cướp mất của tôi ba con rối tốt nhất. Nếu không bắt giam ngay nó lại, nó sẽ đốt rạp múa rối, sẽ đốt phá và cướp hết cả thành phố này. Lão móc ở túi ra một nắm tiền vàng, đặt vào trong giày của viên sĩ quan, để lời nói có thêm sức nặng. Tóm lại, lão tìm hết cách làm cho viên sĩ quan phải hoảng hốt lên, và ra lệnh cho bốn gã sen đầm đang đứng bên gốc cây bồ đề:

-Chúng mày hãy đi theo cái người không ai che chở và đáng quý mến này, và cứ chiếu pháp luật mà làm mọi việc cần thiết. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba và bốn viên sen đầm chạy về nhà bác Các-lô. Lão hét:

-Nhân danh đức vua Ta-ra-ba, các ông bắt lấy thằng kẻ cướp đốn mạt này cho tôi! Nhưng cửa đã đóng, không có tiếng trả lời. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba hạ lệnh:

-Nhân danh đức vua Ta-ra-ba, các ông phá cái cửa này cho tôi! Bốn gã sen đầm xô vào cái cửa đã mọt. Cánh cửa đổ lăn kềnh và bốn gã ngã quay lơ vào trong nhà bác Các-lô, gươm chúng va chạm nhau loảng xoảng. Cùng lúc ấy, bác Các-lô bước vào phía trong cánh cửa bí mật. Bác là người đi sau cùng. Cánh cửa đóng sập lại. Tiếng nhạc êm ái vụt tắt. Trong căn nhà, chỉ còn vương vãi những dải băng bẩn và mảnh vải vẽ cái lò sưởi. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba nhảy xổ vào chiếc cửa bí mật, lấy nắm tay và gót chân đập thình thình. Nhưng cánh cửa không nhúc nhích. Lão lấy đà, xô cả người vào cánh cửa. Cánh cửa im lìm. Lão giậm chân đành đạch, hét to:

-Nhân danh đức vua Ta-ra-ba, các ông phá cái cửa đáng nguyền rủa này cho tôi! Bốn gã sen đầm sờ sờ nắn nắn những vết thương: kẻ bị sứt mũi, kẻ bươu đầu. Họ đáp:

-Chịu thôi, ở đây việc khó nhằn lắm.

Họ tuyên bố sẽ báo cáo với viên sĩ quan là họ nhân danh pháp luật làm đủ mọi cách, nhưng chắc hẳn lão già chơi phong cầm được ma mãnh ủng hộ, nên đã biến mất qua bức tường, họ đành bó tay. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba giật mạnh chòm râu của mình, ngã lăn xuống đất. Lão la hét, rên rỉ, lăn lộn trong căn nhà vắng vẻ, như bị ma làm.

Họ tìm được gì phía sau cánh cửa bí mật

Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba ở ngoài, bứt râu, lăn ra đất như ma làm. Trong lúc ấy, Bu-ra-ti-nô dẫn đầu, Man-vi-na, Pi-e-rô, ác-ti-môn bước xuống bậc cầu thang đá dưới hầm, bác Các-lô theo sau. Bác cầm một mẩu nến; ánh sáng rung rinh in bóng cái đầu xù của ác-ti-môn và hai cánh tay giơ về phía trước của Pi-e-rô. Nhưng tối quá, ngọn nến không đủ soi những bậc thang phía dưới. Man-vi-na bịt tai lại để khỏi rú lên vì sợ hãi. Pi-e-rô cứ lẩm nhẩm đọc bài thơ vớ vẩn:

Trên tường bóng nhảy múa,

Nhưng ta chẳng hề sợ.

Bực thang dốc, tối tăm,

Ta chẳng sợ khó khăn.

Đường hầm chắc dẫn tới

Nơi nào đó đấy thôi…

Bu-ra-ti-nô dẫn đầu, đi cách đã khá xa. Bóng nó mờ mờ dưới kia. Bỗng nghe thấy tiếng cái gì xì xèo, ngã xuống, lăn lăn, rồi thấy tiếng Bu-ra-ti-nô kêu to:

-ối, cứu tôi với! Tức thì ác-ti-môn quên cả đau và đói, gạt Man-vi-na và Pi-e-rô sang một bên, nhảy xuống bậc thang nhanh như cơn gió lốc. Nghe thấy ác-ti-môn cắn cái gì. Một con vật rú lên, rùng rợn. Thế rồi im lặng. Chỉ có tim Man-vi-na là đập mạnh như tiếng đồng hồ báo thức tích tắc, tích tắc. Bỗng một luồng ánh sáng ở dưới hầm rọi lên bậc thang. Ngọn nến của bác Các-lô như vàng hẳn đi. Bu-rati- nô gọi to:

-Nhìn mà xem! Nhìn mà xem!

Man-vi-na vội vàng bò giật lùi xuống từng bậc một. Pi-e-rô nhảy nhót theo sau. Bác Các-lô cúi lom khom đi sau cùng, lúc lúc lại tuột dép. ác-ti-môn ngồi dưới cầu thang, liếm liếm lông, con chuột già Su-sa-ra nằm chết gí dưới chân. Bu-ra-ti-nô hai tay nâng cái màn len đã mục nát. Bên trong là một cái cửa, ánh sáng xanh chiếu toả ra ngoài. Lúc cả bọn bước qua cửa thì thấy ánh sáng mặt trời chiếu chói loà qua một cái cửa sổ tròn trên vòm trần, ai nấy chói cả mắt. Mặt trời chiếu rọi vào một căn phòng hình tròn, lát đá hoa màu vàng. ở giữa phòng là một cái sân khấu múa rối lộng lẫy. Trên màn, một tia chớp vàng lấp lánh. Hai bên bức màn là hai cái chòi hình vuông, tường vẽ những viên gạch, mái bằng tôn xanh sáng chói. Chòi bên trái treo một cái đồng hồ quả lắc kim bằng đồng đen; trên mặt đồng hồ, gần mỗi chữ số lại vẽ mặt một chú bé hay một cô bé rất xinh đang cười. Chòi bên phải có một cái cửa sổ tròn, kính màu sặc sỡ. Phía trên cửa sổ, bác dế mèn ngồi chồm chỗm nơi mái nhà bằng tôn màu xanh. Mọi người còn đang ngạc nhiên trước cái sân khấu kỳ diệu, thì bác dế mèn cất tiếng dõng dạc nói:

-Bu-ra-ti-nô, ta bảo cho mi biết, mi sẽ gặp nhiều nguy hiểm. Cũng may, mọi khó khăn đều vượt qua được…

Giọng bác dế mèn khàn khàn, bởi vì dù sao, bác cũng đã bị một cái búa ném trúng đầu. Và mặc dầu bác tốt bụng và đã thọ một trăm tuổi, bác chẳng thể không nhớ đến việc Bu-ra-ti-nô đã xúc phạm đến bác. Bác dế mèn không nói gì thêm. Bác vuốt râu, rồi rút lui vào một cái hồ vắng vẻ, xa lánh mọi sự náo động. Bác Các-lô nói:

-Ta cứ tưởng chú mình ít ra cũng sẽ tìm thấy một đống vàng và bạc. Nhưng chỉ có mỗi cái món đồ chơi thế này thôi ư!

Bác đến gần cái đồng hồ quả lắc, khe khẽ gõ mặt đồng hồ thì thấy một cái chìa khóa nhỏ móc ở một cái đinh đồng, bác cầm lấy, lên giây đồng hồ. Tiếng tích tắc vang dậy. Kim bắt đầu quay. Kim dài chỉ số 12, kim ngắn chỉ số 6. Phía trong máy, tiếng phù phù nổi dậy. Sáu tiếng giòn giã vang lên. Đúng lúc ấy, chòi bên phải cửa sổ kính màu mở tung ra; một con chim máy sặc sỡ, vỗ cánh, hót sáu lần liền:

“Hãy đến với chúng ta! Hãy đến với chúng ta!” Chim vào, cửa lại đóng kín; đàn phong cầm thánh thót, màn cuốn lên. Mọi người chưa bao giờ được thấy cảnh trang trí đẹp như thế, cả bác Các-lô nữa. Cảnh một khu vườn. Lá cây toàn bằng vàng bạc. Đàn chim sẻ đá máy, bé xíu chỉ bằng cái móng tay, hót véo von. Một cây nặng trĩu những quả táo bé bằng hạt lúa. Mấy con công đi đi lại lại dưới bóng cây, kiễng chân mổ quả trên cành. Hai con dê con gặm cỏ chán rồi húc nhau. Vô số bướm li ti bay chập chờn. Một phút trôi qua. Chim ngừng hót; công và dê lùi vào hậu trường. Công thì biến xuống sàn sân khấu; sàn có những cái cửa không ai trông thấy. Phía trong cùng, mây bằng vải mỏng toả sang hai bên. ạng mặt trời đỏ ối mọc trên bãi sa mạc. Hai bên, hiện ra những cây rừng uốn lượn như những con rắn. Một con trăn treo trên cành. Một gia đình nhà khỉ móc đuôi vào cây đánh đu. Cảnh ấy là cảnh ở châu Phi. Dưới mặt trời đỏ ối, mấy con thú đang đi trên bãi sa mạc. Một con sư tử xù lông, tuy chỉ bằng con mèo con, nhưng trông rất ghê, nó chỉ nhảy ba bước là hết sân khấu. Một con gấu bằng nhung cầm một cái ô, đi bằng hai chân, õng à õng ẹo. Một con cá sấu kinh khủng bò ra. Hai con mắt bần tiện nhỏ tí giả vờ ra vẻ hiền lành. Nhưng ác-ti-môn không bị lừa, nó nhìn cá sấu, sủa một tiếng. Một con tê giác nhảy tót ra; trên sừng nhọn, có để một quả bóng cao su cho đỡ nguy hiểm. Một con hươu cao cổ phi ra, trông giống như con lạc đà có chấm, cổ thì dài ngoằng ngoẵng. Rồi đến một con voi thông minh, dễ dãi; nó vốn là bạn của đám trẻ con, nó ve vẩy vòi, rồi lấy vòi cầm một cái bánh đậu. Sau cùng là một con chó rừng chạy dọc theo sân khấu, đó là một con lang rất bẩn thỉu. ác-ti-môn vừa sấn lên vừa sủa rinh thiên địa.

Bác Các-lô cầm đuôi nó, khó nhọc lắm mới kéo được nó xuống. Mọi con vật đã biến đi. Mặt trời phụt tắt! Trong đêm tối, có những vật từ hai bên và từ trên vòm cao rơi xuống, tiếng đàn vi-ô-lông ngân lên. Trên sâu khấu, bỗng thấy những ngọn đèn bé tí tẹo, mờ mờ, chiếu sáng một thành phố nhỏ tí. Cửa các nhà mở tung. Những người nhỏ li ti ùa ra rồi leo lên một cái tàu điện bé bằng cái đồ chơi trẻ con. Bác bán vé kéo chuông, bác lái xe quay máy; một chú bé lanh lẹ bám vào tàu. Tiếng còi huýt, tàu điện chuyển bánh rồi biến vào giữa những ngôi nhà cao ngất. Một anh đi xe đạp lướt qua, bánh xe chỉ bằng cái miệng chén. Một cậu bé bán báo chạy ngang qua. Báo chỉ bằng tờ lịch gấp tư. Một người bán kem đẩy chiếc xe nhỏ. Các cô gái chạy theo những lan can bé tí xíu vẫy gọi. Người bán kem giơ tay lên nói:

-Hết cả rồi. Lần sau đến đây…

Màn buông xuống; tia chớp trên màn lại lấp lánh. Bác Các-lô, Man-vi-na, Pi-e-rô khoái quá. Bu-ra-ti-nô hai tay đút túi quần, ghếch mũi lên mà xem. Nó ra vẻ thỏa mãn lắm:

-Đấy, thấy chưa? Tớ có xuống tắm dưới ao của bác rùa, tưởng cũng không phải là vô ích. Chúng mình sẽ dựng một vở hài kịch… đố biết chuyện gì nào? “Chuyện chiếc chìa khóa vàng hay chuyện chú bé Bu-ra-ti-nô cùng các bạn phiêu lưu”. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba sẽ tức lên mà chết được… Pi-e-rô lấy tay xoa cái trán đang nhăn lại; cậu cả đang suy nghĩ:

-Tớ sẽ viết vở kịch ấy bằng thơ rõ tuyệt cho mà xem. Man-vi-na bảo:

-Còn tôi, tôi sẽ bán kem và bán vé. Nếu được thì tôi sẽ đóng vai những cô bé ngoan… Bác Các-lô lên tiếng:

-Khoan khoan đã các con ạ… thế việc học thì thế nào? Tất cả bọn đồng thanh trả lời:

-Buổi sáng chúng con học, buổi chiều thì diễn kịch. Bác Các-lô lại nói:

-Được, được đấy. Thế thì bố sẽ đánh đàn phong cầm để phục vụ khán giả. Bao giờ chúng ta đi các tỉnh trong nước ý này, bố sẽ đánh ngựa và nấu cơm. .. ác-ti-môn vẫn vểnh tai lên nghe, nó gật gật đầu, mắt sáng ngời; nó cất tiếng hỏi

-Thế còn tôi, tôi làm gì? Bu-ra-ti-nô đáp:

-ác-ti-môn sẽ trông nom vật trang trí và áo quần, giữ cả chìa khoá nữa… Lúc diễn thì ác-ti-môn ở trong buồng bắt chước tiếng sư tử gầm hay bắt chước tê giác chạy thình thịch, tiếng cá sấu nghiến răng. ác-ti-môn sẽ quay tít đuôi giả vờ tiếng gió rít… và khối thứ tiếng khác nữa. Tất cả đồng thanh hỏi:

-Thế Bu-ra-ti-nô thì sao? Cậu định làm trò gì?

-Hỏi mới lạ chứ! Tớ sẽ đóng vai Bu-ra-ti-nô, cả thế giới sẽ biết tên tớ.

Đoàn múa rối mới ra mắt biểu diễn lần đầu tiên

Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba ngồi trước lò sưởi, mặt quàu quạu trông đến ghét. Củi tươi cháy lom đom. Bên ngoài trời mưa. Mưa dột khắp rạp hát. Chân tay đoàn con rối ẩm ướt cả. Trong những buổi tập, mặc dù có roi da dọa nạt, không ai muốn tập cả. Đã ba hôm nay, bọn múa rối chẳng được ăn uống gì. Chúng bị treo lên đinh, trong kho chứa đồ, và xì xào ảm đạm. Từ sáng, chẳng bán được cái vé nào. Ai dại gì mà đến xem rạp hát của lão ta. Kịch thì buồn, con rối thì ốm đói, rách như xơ mướp. Đồng hồ trong tỉnh đánh sáu tiếng. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba âm thầm một mình đi đi lại lại trong rạp hát: rạp vắng tanh vắng ngắt. Lão vừa đi ra phố, vừa lẩm bẩm nói một mình:

-Ma vật chết hết cả hay sao mà chẳng thấy mống nào đến xem cả!

Ra đến ngoài, lão nhìn chung quanh, nháy nháy mắt, mồm há to, tưởng một con quạ bay vào cũng lọt. Phía trước rạp hát của lão một đám người tụ tập rất đông trước một cái lều lớn căng vải mới tinh, mặc cho gió biển ẩm ướt thổi. Phía trên cửa, một thằng bé mũi dài đứng trên một cái bục: nó đội cái mũ vải, mồm thổi kèn rồi nói vào loa; nó cất tiếng rao cái gì. Người xem vỗ tay cười rộ lên; nhiều người đổ xô vào trong rạp. Đu-rê-ma đến gần lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba. Gớm, mùi bùn sao mà hôi thế. Lão ta nhăn nhúm mặt lại mà bảo:

-Trời ơi, thế là việc bán đỉa đi đời rồi. Hay tôi sang bên kia xin một chân quét nhà hoặc châm đèn. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba gầm lên:

-Cái rạp hát ấy của đứa nào? ở đâu ra?

-Những con rối chúng nó mở ra đấy. Tên rạp là “Tia chớp”. Chúng nó soạn vở bằng thơ, rồi diễn lấy với nhau. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba nghiến răng, bứt râu, tiến về phía rạp hát mới. Phía trên cửa, Bu-ra-ti-nô vẫn nói:

-Buổi biểu diễn đầu tiên trình bày một vở kịch rất nhộn rất hay, về cuộc đời những con rối bằng gỗ. Câu chuyện này là câu chuyện có thật. Chúng tôi nhờ mưu trí, gan dạ mà thắng được bọn thù… Trước cửa rạp, Man-vi-na ngồi trong một cái buồng cửa kính, mớ tóc xanh tết một cái băng xinh xinh. Cô vất vả lắm mới bán được vé cho tất cả các khách xem. Họ muốn xem vở kịch diễn tả đời sống thật của những con rối. Bác Các-lô mặc bộ áo nhung mới, đánh đàn phong cầm; bác nháy nháy mắt với mọi người. ở phía ngoài rạp, ác-ti-môn đang kéo đuôi cáo A-li-xa định trốn vé chuồn vào xem. Mèo Ba-di-li-ô cũng không có vé, nhưng nó đã mau chân lẩn rõ xa rồi. Nó ngồi trên cành cây, giữa trời mưa, ra vẻ tức giận lắm. Bu-ra-ti-nô phùng má trợn mắt nói vào loa, giọng khàn khàn:

-Buổi diễn bắt đầu!

Thế rồi nó tụt ngay xuống để vào đóng màn đầu tiên. Màn này trình bày bác Các-lô nghèo khổ đang đẽo thanh củi làm một chú bé con, bác không biết rằng sau này bác sẽ được sung sướng. Rùa Toóc-ti-la lạch bạch đến sau chót; miệng bác ta ngậm một cái thiếp mời bằng giấy rất đẹp, bốn góc mạ vàng. Buổi diễn bắt đầu. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba buồn bực trở vào rạp hát vắng tanh của mình. Lão lấy cái roi da mở cửa buồng kho. Lão gầm lên dữ dội:

-Để xem chúng mày có lười chảy thây ra mãi được không nào! Liệu mà làm cho rạp tao đông khách nhé!

Lão vụt một cái, không ai trả lời. Buồng kho vắng tanh. Chỉ còn mấy sợi dây treo lơ lửng trên đỉnh. Tất cả con rối: ác-lơ-canh và những cô gái đeo mặt nạ đen, những anh chàng phù thuỷ đội mũ nhọn hoắt có đính sao, những chú gù mũ hình quả dưa chuột, những chú da đen, những con chó… tất cả đã không cánh mà bay. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba rú lên một tiếng kinh khủng, chạy bổ ra phố. Lão trông thấy mấy chú múa rối chạy sau cùng, đang vượt qua các vũng nước, sang bên rạp mới. Tiếng âm nhạc vui nhộn, tiếng cười, tiếng vỗ tay vang dậy. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba chỉ kịp tóm được một con chó bằng vải, mắt bằng hai cái khuy. Nhưng không biết từ đâu, ác-ti-môn đã nhảy xổ ra chồm đến vật ngã lão xuống, cướp lấy con chó con rồi chạy biến vào rạp hát. Phía sau sân khấu, nồi xúp dành cho các diễn viên đang đói bụng bốc mùi thơm ngào ngạt. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba ngồi trong một vũng nước dưới trời mưa.

Thảo luận cho bài: "Chiếc chìa khóa vàng hay chuyện ly kỳ của Bu-ra-ti-nô (P2)"