Chiếc chìa khóa vàng hay chuyện ly kỳ của Bu-ra-ti-nô (P1)

Tác giả:

Thân tặng Lút-mi-la I-li-ni-sna Tôn-xtai-a

***

Lời nói đầu

Ngày xưa, cách đây lâu, lâu lắm, hồi tôi còn bé tí, tôi được đọc một quyển sách tên là “Pi-nốc-ki-ô, hay chuyện phiêu lưu của chú búp bê gỗ” (Trong tiếng ý -bé gỗ gọi là Bu-ra-ti-nô). Tôi thường hay kể chuyện phiêu lưu hấp dẫn của Bu-ra-ti-nô cho các bạn nhỏ của tôi nghẹ Nhưng sách thì mất rồi, nên mỗi lần, tôi lại kể khác đi, lại bịa đặt thêm những mẩu chuyện phiêu lưu không có trong sách. Bây giờ, sau bao năm trời đằng đẵng, tôi nhớ lại người bạn cũ Bu-ra-ti-nô; để rồi tôi kể cho các cháu nghe câu chuyện lạ lùng về chú bé gỗ ấỵ

Bác thợ mộc Giuđép-pơ nhặt được một thanh củi biết nói tiếng người

Ngày xửa, ngày xưa, ở một thành phố nhỏ bên bờ Địa Trung Hải, có bác thợ mộc Giuđép-pơ, tuổi đã già; người ta gọi bác là bác Mũi Xanh. Một hôm, đi đường, bác nhặt được một thanh củi, một thanh củi thường thôi, vẫn dùng để đốt lò sưởi những ngày đông tháng giá. Bác nghĩ thầm:

“Hừ, mang về may ra lại được việc… Chẳng hạn, có thể đóng cái chân bàn…”

Bác Giuđép-pơ đeo đôi mục kính buộc xoắn một sợi dây lên mắt

-đôi mục kính cũng già nua tuổi tác lắm rồị Bác cầm thanh củi lật đi lật lại, rồi lấy rìu đẽo cho vuông. Nhưng vừa động đến thì bác nghe thấy một tiếng kêu rất nhỏ nhẻ:

-ái! ái! Xin bác nhẹ tay cho! Bác Giuđép-pơ kéo đôi kính ra tận đầu mũi rồi nhìn khắp phòng mộc,

-chẳng có ai cả… Nhìn xuống gầm bàn,

-chẳng có ai… Nhìn vào bồ vỏ bào,

-chẳng có ai… Nhô đầu ra ngoài nhìn,

-chẳng có ai… Bác nghĩ bụng:

“Có lẽ mình nằm mê chắc! Có quái ai đâu mà kêu!” Bác lại cầm lấy cái rìu, vừa bổ xuống thanh củi thì lại nghe thấy tiếng rền rĩ khe khẽ:

-Trời ơi! Đau quá! Tôi đã bảo bác rồi mà! Lần này, bác Giuđép-pơ mới hoảng lên thật sự. Bác phát nóng, phát sốt lên, hơi nóng bốc nhoà cả cặp mắt kính… Bác xem xét cẩn thận mọi xó trong buồng, chui cả vào tận lò sưởi mà nhìn. Bác vẹo cổ nhìn rõ lâu vào lòng ống khói xem có ai không.

-Không, chẳng có ai hết. Bác đành bụng bảo dạ:

“Hay là tại mình uống cái gì nặng quá, nên tai nó ù lên chăng”. Không phải, hôm nay bác chẳng uống gì khác mọi ngày cả. Bác hơi yên tâm, bác cầm lấy cái bàọ Bác lấy búa gõ mấy cái vào lưỡi bào cho vừa khớp rồi đặt thanh củi lên bàn. Nhưng bào vừa đặt lên thanh củi thì bác lại nghe thấy một tiếng kêu thất vọng khe khẽ:

-ái! ái! ái! Bác ơi, bác đừng đâm cháu thế nữa, bác ơi!

Bác Giuđép-pơ vứt bào xuống đất, lùi, lùi mãi rồi ngã bệt xuống: bác đã đoán đúng, cái tiếng ấy ở thanh củi phát rạ

Bác Giuđép-pơ cho bác Các-lô thanh củi biết nói

Vừa lúc ấy, bác Các-lô là người bạn già của bác Giuđép-pơ bước vào nhà. Bác Các-lô vốn là một tay chơi đàn đại phong cầm. Ngày trước, bác Các-lô đầu đội cái mũ rộng vành, lang thang tỉnh này sang tỉnh khác với một cái đàn phong cầm tuyệt đẹp để kiếm ăn bằng tiếng đàn, câu cạ Bây giờ bác đã già lại yếu, đàn thì gãy từ đã lâu rồị Bác vừa bước vào vừa nói:

-ấy, chào bác Giuđép-pơ, bác làm gì mà bò lê bò càng thế? Bác Giuđép-pơ vừa đáp vừa lấm lét nhìn thanh củi:

-Bác ạ, mất cái đinh ốc nhỏ rồi, rơi chỗ quái nào chẳng biết nữa! Còn bác, dạo này ra saỏ Bác Các-lô trả lời:

-Khổ lắm bác ạ. Đã nghĩ nát óc mà chẳng biết sống cách nàọ Bác xem có cách gì giúp tôi, hay mách hộ ý kiến… Bác Giuđép-pơ nghĩ thầm:

“Mình phải tống quách cái thanh củi đáng nguyền rủa này đi mới được”, rồi vui vẻ bảo bạn:

-Khó gì! Khó gì! Đấy, bác nhìn thanh củi trên bàn mà xem, đẹp tuyệt! Bác Các-lô ạ, bác lấy mang về xem… Bác Các-lô buồn bã đáp:

-Được. Nhưng để làm gì? Cái xó nhà tôi, đến lò sưởi cũng không có mà đốt củị

-Không phải nói bông đâu, bác về lấy con dao nhọn, gọt một con búp bê, rồi dạy nó nói mấy câu ba lơn, dạy nó hát múạ Thế rồi bác đem nó ra phố làm trò, thế là bác có cơm ăn, rượu uống. Lúc ấy, bỗng nghe thấy một tiếng reo vui vẻ, từ phía thanh gỗ ở trên bàn:

-Phải đấy! ý kiến của bác Mũi Xanh hay quá! Hoan hô! Bác Giuđép-pơ sợ run lẩy bẩy, còn bác Các-lô chỉ hơi ngạc nhiên, đưa mắt nhìn xung quanh. Tiếng nói ấy ở đâủ Rồi bác bảo bác Giuđép-pơ:

-Được, tôi nghe bác. Bác đưa thanh củi tôi xem thử. Bác Giuđép-pơ cầm thanh củi, giúi vội vào tay ông bạn. Không biết vì bác nhỡ tay, hay vì thanh củi tự nó nhảy lên một cái, mà nó cộc đánh chát vào đầu bác Các-lô. Bác cáu tiết:

-Cho cái kiểu ấy à?

-Xin lỗi bác, không phải tôi định va vào đầu bác đâụ

-Thế ra tự tôi làm cộc chắc!

-Không, không phải thế… chắc là tại thanh củi nó đập bác đấỵ

-Láo, chính bác đập vào đầu tôị

-Chẳng phải tôị..

-Xưa nay tôi vẫn biết bác là người nát rượụ Nay lại biết thêm bác là kẻ nói dối nữạ Bác Giuđép-pơ giận quá, thét lên:

-à, anh này muốn gây sự hả? Có giỏi thì lại đây!

-Lại đây, tao vặn mũi mày! Thế là hai bác cáu tiết, nhảy xổ vào đánh nhaụ Bác Các-lô túm lấy mũi bác Giuđép-pơ, còn bác Giuđép-pơ thì nắm lấy mớ tóc mai đã bạc của bác Các-lô. Hai bác cứ thế thụi nhaụ Một giọng nói xúc xiểm the thé phát lên từ thanh củi:

-Cứ đánh nhau đi! Đánh nhau nữa đi! Được một lúc, hai ông bạn già mệt lử. Bác Giuđép-pơ bảo:

-Thôi, dàn hoà nhé!

-Được, dàn hoà! Hai người ôm hôn nhaụ Bác Các-lô cầm thanh củi mang về nhà.

Bác Các-lô gọt được một con búp bê gỗ đặt tên là Bu-ra-ti-nô

Bác Các-lô ở dưới gầm một cầu thang; cái xó nhà tồi tàn này chỉ có độc một cái lò sưởi, đối diện với cửạ Nhưng cái lò sưởi xinh đẹp ấy, với ngọn lửa bốc cháy và cái chảo nghi ngút khói trên đống lửa nào có phải là của thật đâụ Chỉ toàn là những thứ vẽ trên một tấm vải cũ treo sát tường. Bác Các-lô bước vào nhà, ngồi phịch xuống cái ghế độc nhất trong buồng, bên một cái bàn què chân. Bác lật đi lật lại thanh củi theo mọi chiều, rồi lấy dao bắt đầu gọt con búp bê. Bác nghĩ bụng:

“Biết đặt tên nó là gì” Hay gọi là Bu-ra-ti-nô? Đặt cái tên ấy hẳn mình sẽ gặp maỵ Mình quen một gia đình, cả nhà tên là Bu-ra-ti-nô: Nào Bu-ra-ti-nô bố, Bu-ra-ti-nô mẹ, Bu-ra-ti-nô con… Họ sống vui vẻ, chả phải lo nghĩ gì”. Thoạt tiên, bác khắc mớ tóc, cái trán, rồi hai con mắt… Bỗng nhiên hai con mắt mở giương ra, trừng trừng nhìn bác… Bác Các-lô chả tỏ vẻ gì sợ hãi cả, bác dịu dàng hỏi:

-Hai con mắt gỗ kia, sao nhìn ta chằm chằm thế?

Con búp bê chẳng nói chẳng rằng. Chắc là tại chưa có miệng đấỵ Bác Các-lô khắc đến đôi má, rồi cái mũi, một cái mũi bé nhỏ như cái mũi thường… Nhưng bỗng nhiên, cái mũi ấy cứ dài ra, dài mãi ra, đầu mũi thì nhọn hoắt. Bác không nhịn được, phải kêu lên:

-Không được, sao dài quá thế… Bác muốn cắt đi cái đầu mũi, nhưng cái mũi co rúm lại, tránh bàn tay của bác. Mũi cứ giữ nguyên hình, vừa dài vừa nhọn đầy vẻ hiếu kỳ. Bác Các-lô khắc đến cái miệng. Hai cái môi vừa thành hình, miệng đã mở to tướng:

-Hì hì hì! Hà hà hà! Rồi một cái lưỡi đỏ, dài và nhọn, có vẻ láu lỉnh, thè luôn ra ngoàị Bác Các-lô không chú ý đến những điệu bộ ấy nữạ Cứ thế, bác bào, bác đục, bác khoét. Bác gọt cho con búp bê cái cằm, cái cổ, hai vai, cái mình, hai cánh taỵ..

Nhưng vừa gọt xong ngón tay út thì Bu-ra-ti-nô đã giơ hai nắm tay cứ thế đấm vào cái trán hói của bác Các-lô, cấu véo, cù bác. Bác ôn tồn bảo:

-Này, tao chưa gọt xong mà mày đã nghịch ngợm quá thế… Thế rồi ra mày còn nghịch đến đâu hả con?

Bác nghiêm nghị nhìn Bu-rati- nô. Bu-ra-ti-nô cũng tròn xoe hai mắt như mắt con chuột nhắt, nhìn lại bác Các-lô. Bác Các-lô lấy một miếng gỗ đẽo hai ống chân rõ dài và hai bàn chân rất tọ Xong đâu đấy, bác đặt thằng bé xuống đất cho nó tập đị Bu-ra-ti-nô chập chững một lúc, bước một bước, hai bước, rồi đi ra phía cửa, bước qua ngưỡng cửa và… chạy một mạch ra ngoài đường. Bác Các-lô lo lắm, liền chạy theo:

-Này, thằng ranh, có về ngay không? Ai ngờ Bu-ra-ti-nô chạy nhanh như thỏ, đôi giày gỗ cứ gõ “cách, cách” liên hồi trên mặt đường. Bác Các-lô kêu to:

-Bắt lấy nó! Bắt lấy nó! Khách qua đường chỉ trỏ Bu-ra-ti-nô chạy trốn, phá lên cườị Một viên sen đầm to lớn, râu mép cong vút, đầu đội cái mũ ba sừng, đứng ngay ở giữa ngã tư đường. Thấy chú bé gỗ chạy, lão ta liền xoạc hai cẳng ra, chắn ngang cả phố. Bu-ra-ti-nô định chui qua thì lão ta đã tóm lấy mũi nó, cứ thế giữ chặt cho đến khi bác Các-lô chạy đến nơị Bác thở hổn hà hổn hển bảo:

-Rồi mày xem, rồi mày biết tay tao! Nói rồi, bác định nhét Bu-ra-ti-nô vào túi áọ..

Chẳng mấy khi được một ngày đẹp trời như hôm nay, lại trước mặt mọi người, đời nào Bu-ra-ti-nô chịu chui vào túi áo, đầu thì lộn xuống, chân chổng ngược ra ngoàị Nó liền quay ngoắt lại, ngã xuống mặt đường, giả vờ chết… Viên sen đầm thấy vậy bảo:

-ái chà! Có chuyện rồi đây! Khách qua đường xúm đông chung quanh. Họ thấy Bu-ra-ti-nô nằm sóng soài dưới đất thì lắc đầụ Có người nói:

-Tội nghiệp thằng bé, chắc là nó đói quá… Người khác lại bảo:

-Bác Các-lô đánh chết nó rồị Cái lão chơi đàn ấy làm ra vẻ ta đây phúc hậu, nhưng thật ra ác bỏ mẹ, tàn nhẫn lắm… Thế là viên sen đầm râu xồm túm lấy áo bác Các-lô, dẫn bác về sở Sen đầm. Bác Các-lô cứ lê chân trên đường mà rền rĩ:

-Trời ơi… Tôi đẽo với đục cái thằng nhãi này, chỉ tổ mang khổ vào thân. Lúc ấy không còn ai ở ngoài phố nữa, Bu-ra-ti-nô mới ngóc cái mũi dậy, nhìn xung quanh và chạy tót về nhà, vừa chạy vừa nhảỵ..

Bác dế mèn khuyên nhủ Bu-ra-ti-nô

Khi Bu-ra-ti-nô về đến nhà, nó nhảy xuống đất, cạnh chân ghế. Nó nghĩ thầm:

“Mình biết giở trò chơi gì bây giờ nhỉ?” Chúng ta chớ quên rằng Bu-ra-ti-nô mới sống được có một ngàỵ Nó còn dại dột lắm, chẳng biết tí gì, chẳng biết một tí gì hết. Bỗng nó nghe thấy tiếng kêu:

“Cơ-ri! Cơ-ri! Cơ-ri!” Bu-ra-ti-nô quay đầu lại, nhìn khắp gian nhà:

-ủa! Ai thế nhỉ?

-Ta đây! Cơ-ri! Cơ-ri! Bu-ra-ti-nô thấy một con vật động đậy như con gián, nhưng đầu lại như đầu châu chấụ Con vật đậu trên tường, bên trên cái lò sưởi, miệng khẽ kêu cơ-ri, cơ-rị Hai mắt nó lồi ra, long lanh màu ngũ sắc, như bằng thuỷ tinh. Râu nó vẫy vẫỵ Bu-ra-ti-nô hỏi:

-ủa, anh là aỉ

-Ta là Dế mèn. Ta ở nhà này đã trên một trăm năm naỵ Bu-ra-ti-nô thét:

-Tôi là chủ cái nhà này! Cút đi!

-Được, ta sẽ đi, tuy rằng ta phải đau lòng từ biệt căn nhà ta đã sống một thế kỷ naỵ Nhưng, trước khi ta đi, ta khuyên nhủ mi một điềụ

-Tôi không cần nghe lời khuyên của một lão dế mèn lẩm cẩm.

-Bu-ra-ti-nô ạ, mi chớ giở trò nghịch ngợm, mi phải nghe lời bác Các-lô. Mi không được vô cớ ra khỏi nhà; ngay từ ngày mai, mi phải đi học. Đấy, ta khuyên mi điều ấỵ Nếu không, mi sẽ gặp nhiều chuyện nguy hiểm. Những cuộc mạo hiểm ghê gớm đang chờ mị Cuộc đời mi không đáng giá một đồng trinh mẻ.

-Tại sao vậỷ

-Rồi mi sẽ biết.

-Cái lão dế mèn lụ khụ đến hay! Tôi thích những cuộc mạo hiểm nhất trần đời! Mai, sớm tinh mơ, tôi sẽ trốn ra khỏi nhà, tôi sẽ leo lên cây, phá tổ chim, tôi sẽ trêu ghẹo bọn nhóc ngoài phố, tôi sẽ kéo đuôi chó, đuôi mèo… tôi sẽ làm đủ mọi trò.

-Bu-ra-ti-nô, ta thương hại mi, phải, ta thương hại mi, mi sẽ tha hồ mà khóc.

-Sao lại khóc?

-Bởi vì cái đầu gỗ của mi thật là ngu ngốc. Nghe vậy, Bu-ra-ti-nô nhảy lên ghế, rồi từ ghế nhảy lên bàn. Nó vớ lấy cái búa, nhằm đầu bác dế mèn mà ném. Bác dế mèn khôn ngoan thở dài, vẫy vẫy râu, rồi lẩn ra phía sau lò sưởi, biến mất. Bác từ giã căn nhà, không bao giờ quay trở lại nữạ

Bu-ra-ti-nô suýt chết vì dại dột. Cha Các-lô may cho nó bộ quần áo bằng giấy màu và mua cho nó quyển sách vỡ lòng

Sau khi xảy ra chuyện không hay với bác dế mèn, Bu-ra-ti-nô thấy ở trong buồng buồn quá. Ngày hôm ấy, nó thấy dài đằng đẵng, mãi không tốị Dạ dày thằng bé cũng thấy xốn xang. Bu-ra-ti-nô nhắm nghiền mắt lại và bỗng thấy một con gà quay nằm gọn thon lỏn trong một cái đĩạ Tức khắc nó mở choàng mắt ra, gà và đĩa biến đâu mất. Bu-ra-ti-nô nhắm mắt, nó lại trông thấy cái đĩa; lần này nó thấy nửa đĩa đầy ắp bánh, nửa đĩa đầy mứt quả thơm ngon. Nó lại mở mắt: chẳng thấy đĩa với bánh cùng mứt đâu cả. Bấy giờ nó mới biết là mắt nó hoa vì bụng đói cồn càọ Nó liền nhảy ra phía lò sưởi, thọc mũi vào cái chảo đang sôi trên ngọn lửạ Nhưng mũi nó chọc thủng cả chảo vì lò lửa, khói với chảo chỉ là những hình mà bác Các-lô vẽ trên một tấm vải cũ. Bu-ra-ti-nô rút mũi ra, nhìn qua lỗ hổng. Đằng sau tấm vải, trong tường hình như có một cái cửa con, nhưng mạng nhện che kín không thấy gì hết. Bu-ra-ti-nô đi sục sạo khắp các xó, mong kiếm được mẩu bánh hay cái xương gà nào mèo nhá thừa còn sót. Nhưng chao ôi! Nhà bác Các-lô chả còn tí gì dành cho bữa cơm tốị Bỗng Bu-ra-ti-nô thấy một quả trứng gà trong vỏ bàọ Nó vớ lấy đặt trên lề cửa sổ rồi lấy mũi gõ vào vỏ trứng kêu: tốc, tốc, tốc. Vỏ trứng vỡ tan. Một tiếng kêu trong trứng bật rạ

-Cám ơn chú bé gỗ nhé! Một chú gà con nhảy tót ra, mắt long lanh, đuôi chỉ có một dúm lông tơ.

-Thôi chào chú bé nhé. Mẹ tớ chờ ngoài sân lâu lắm rồị Chú gà vụt qua cửa sổ, bay mất.

-ối trời ơi, ối trời ơi! Đói quá đi mất!…

Trời bắt đầu tốị Căn buồng tối sầm lạị Bu-ra-ti-nô ngồi bệt xuống cạnh đống lửa vẽ trên tường, kiến bò bụng vì đói quá. Chú bé trông thấy một cái đầu con gì to tướng từ dưới đất chui lên phía dưới cầu thang. Một con vật màu tro xám, chân ngắn cùn cũn, trườn lên, đánh hơi rồi thò hẳn rạ Nó từ từ bò lại phía vỏ bào rồi chui tọt vào bồ, đánh hơi, sục sạo, ra vẻ tức giận lắm; nó bới vỏ bào kêu sột soạt. Chắc hẳn là nó tìm cái trứng Bu-ra-ti-nô vừa đập vỡ. Nó chui ra khỏi bồ, tiến đến gần Bu-ra-ti-nô. Nó ngửi ngửi chú bé, mũi dúm lại; mũi nó đã đen trùi trũi lại điểm mỗi bên bốn cái râu dàị Nhưng, chẳng đánh hơi thấy mùi gì ngon lành, nó liền bỏ đi, kéo lê thê cái đuôi ở đằng saụ Trông thấy cái đuôi mà ngứa ngáy cả chân tay! Bu-ra-ti-nô chỉ muốn kéo lấy cái đuôi mà nghịch. thế là Bu-ra-ti-nô chẳng ngần ngại gì mà không nghịch. Con vật ấy là lão chuột già Su-sa-ra độc ác có tiếng. Lão chuột hoảng quá, chạy bổ về phía cầu thang, lôi theo cả chú bé gỗ. Lão chuột biết là chính cái chú bé gỗ ấy trêu nó thì nó quay ngoắt lại, giận giữ nhảy xổ vào hòng cắn lấy cổ chú. Bây giờ đến lượt Bu-ra-ti-nô sợ hết hồn. Chú ta buông vội tay ra, nhảy tót lên ghế; gớm, cái đuôi sao lạnh thế! Chuột già đuổi theọ Bu-ra-ti-nô lại nhảy lên lề cửa sổ. Chuột vẫn đuổi gấp theo saụ Bu-ra-ti-nô lấy hết sức nhảy một bước qua cái bàn. Chuột nhảy theo… Thế là nó tóm lấy cổ Bu-ra-ti-nô, vật chú ngã xuống, răng cặp chặt lấy cổ rồi nhảy xuống đất, lôi chú xềnh xệch xuống gầm cầu thang. Bu-ra -ti-nô chỉ kịp hét lên mấy tiếng:

-Cha ơi! Cha Các-lô ơi! Một tiếng trả lời:

-Ta đây, con ơi! Cửa mở toang, bác Các-lô bước vàọ Bác tụt luôn chiếc giày đi ở chân, ném trúng con chuột. Lão chuột Su-sa-ra buông bé gỗ ra, nghiến răng, lủi mất. Bác Các-lô đỡ Bu-ra-ti-nô dậy, miệng lầm bầm nói:

-Thấy chưa, con dại dột quá! Bác coi kỹ thằng bé xem nó có bị thương không. Bác đặt nó ngồi trong lòng, móc túi lấy ra một củ hành rồi bóc vỏ:

-Này con, ăn đị Bu-ra-ti-nô ngoạm lấy củ hành, nhai rau ráụ Rồi nó giụi đầu vào cái má ram ráp của bác Các-lô nói:

-Cha ạ, từ nay con sẽ ngoan, hết sức ngoan… Bác dế mèn khuyên con nên đi học.

-Thế à? Thế thì hay lắm con ạ.

-Nhưng cha này, con trần trụi, áo quần chẳng có, lại toàn bằng gỗ, trẻ con ở trường nó chế con mất thôi! Bác Các-lô gãi gãi cái cằm lởm chởm râu, bảo nó:

-Con nói phải đấỵ Bác châm đèn, lấy kéo, lấy hồ và mấy mảnh giấy màụ Bác cắt và dán một cái áo màu hạt dẻ nhỏ xíu và cái quần đùi màu xanh tươị Bác lấy miếng da ở giày cũ khâu một đôi giày cho Bu-ra-ti-nô. Rồi lại cắt chiếc bít tất cũ làm một cái mũ có núm. Bác mặc quần áo cho Bu-ra-ti-nô, bảo nó:

-Đấy, quần áo đủ cả rồi nhé. Phải cho ngoan đấỵ Bu-ra-ti-nô thưa:

-Cha ạ, thế không có sách vỡ lòng thì đi học làm sao được?

-à, à… con nói phải đấỵ

Bác Các-lô gãi gãi đầụ Bác lấy cái áo cũ độc nhất của bác, vắt lên vai, rồi ra phố. Một lát sau, bác trở về, tay cầm một quyển sách vỡ lòng, nhưng áo không còn nữạ Sách in những chữ to tướng, có nhiều tranh ảnh rất vuị Bác bảo Bu-ra-ti-nô:

-Đây, sách vỡ lòng của con đâỵ Học cho ngoan, con nhé.

-Thế áo của cha đâủ

-áo ấy à? Cha bán rồi… Nhưng không sao, cha không mặc áo cũng được… Cốt là con được sung sướng. Bu-ra-ti-nô giụi mũi vào hai bàn tay bác, nó nói:

-Con đi học rồi ngày sau lớn lên, con mua đền cha một nghìn cái áo mới rõ đẹp… Thế là cái buổi tối đầu tiên ra đời, Bu-ra-ti-nô mong muốn sống ngoan ngoãn, theo lời khuyên của bác dế mèn.

Bu-ra-ti-nô bán quyển sách vỡ lòng để mua một cái vé xem múa rối

Sáng hôm sau, Bu-ra-ti-nô cho sách vào một cái túi con rồi chạy đi học. Dọc đường, nó chẳng để mắt nhìn quà bánh bày trong các tủ hàng: nào bánh bích quy mật ong, nào bánh ngọt, cả những con gà bằng đường phèn cắm vào que nữạ Nó cũng chẳng thiết nhìn bọn trẻ con thả diều… Mèo vằn Bađi-li-ô chạy ngang qua phố, nó cũng chẳng thèm tóm lấy đuôi mà kéọ Càng đến gần trường, Bu-ra-ti-nô càng nghe rõ tiếng nhạc hình như từ phía bờ biển Địa Trung Hải vọng tớị Tiếng sáo véo von: pì! pí! pi! Tiếng vi-ô-lông: là la lá la! Chũm chọe: chập cheng, chập cheng! Trống kêu: bung bung! Đi đến trường thì phải rẽ tay phảị Tiếng âm nhạc thì ở phía tay tráị Không hiểu sao chân Bu-rati- nô lại vấp phải gì đấy và cứ tiến về phía có tiếng nhạc.

-Pì, pí, pi!

-Chập cheng! Lá la! Chập cheng! Lá lạ..

-Bung bung! Bu-ra-ti-nô nói to một mình:

-Trường chả biến đi đâu được mà sợ. Mình ra ngó qua, nghe kèn trống một lúc rồi chạy đến lớp cũng vừạ

Thế là ba chân bốn cẳng, nó chạy ra phía bờ biển. Nó thấy một gánh hát rong căng rạp vải, cờ xanh đỏ bay phấp phới theo gió biển. Bốn nhạc sĩ vừa chơi đàn vừa rún rẩy trên một cái bục. Bên dưới, một người đàn bà to béo tươi cười ngồi bán vé. Trước cửa rạp, vô số người tụ tập: nào con trai, con gái, lính tráng, các bác bán nước quả, các chị vú em bế em bé, lính cứu hoả, bác đưa thư. Tất cả đều ngước mắt đọc một tờ quảng cáo lớn: Rạp múa rối Chỉ diễn một buổi Nhanh nhanh kẻo hết! Nhanh nhanh kẻo hết! Nhanh nhanh kẻo hết! Bu-ra-ti-nô kéo vạt áo một thằng bé:

-Cậu này, cậu có biết mấy xu một vé không? Chú bé kia từ từ trả lời qua kẽ răng:

-Bốn xu, chú bé gỗ ạ.

-Cậu ạ… thế này này… tớ quên mất ví ở nhà rồi… Cậu cho tớ vay bốn xu có được không? Cậu bé kia huýt sáo khinh bỉ:

-Đồ ngốc! Bu-ra-ti-nô khóc lóc van nài:

-Tớ thèm xem múa rối quá. Hay là tớ bán cho cậu cái áo đẹp này bốn xu nhé. ..

-áo giấy mà bốn xu à? Thôi đi, tìm thằng ngốc khác mà bán.

-Thế cái mũ xinh xinh của tớ vậỵ..

-Mũ này ấy à? Có để mà đi vớt nòng nọc… Thôi đi mà tìm thằng ngốc khác. Bu-ra-ti-nô thèm xem quá, mũi nó lạnh toát lạị

-Này cậu, hay cậu lấy quyển vở vỡ lòng này, bốn xu thôị..

-Có tranh không?

-Khối tranh đẹp, lại có cả chữ to tướng nữạ Cậu bé kia cầm lấy sách, đành lòng đếm bốn xu đưa cho Bu-ra-ti-nô:

-Được, thế đưa sách đâỵ Bu-ra-ti-nô chạy vội tới bà béo tươi cười, hét to:

-Bà ơi, bán cho cháu một cái vé xem múa rối, cho cháu hàng ghế đầu ấỵ

Trong lúc trình diễn hài kịch bọn con rối nhận ra Bu-ra-ti-nô

Bu-ra-ti-nô ngồi ở hàng ghế đầụ Nó hân hoan ngắm nghía cái màn buông kín. Trên màn, vẽ vô số những cảnh rất mê: những người bé tí đang nhảy múa; các cô bé đeo mặt nạ đen; những ông râu xồm đội mũ nhọn hoắt lốm đốm sao, trông đến gớm, một ông mặt trời giống như cái bánh, có đủ mắt mũị Ba tiếng chuông, màn cuốn lên. Sân khấu bé tí xíu, hai bên có cây cắt bằng bìạ Một cái đèn treo trên cây giả làm mặt trăng, hai con thiên nga bằng bông mỏ vàng, bơi trên một tấm gương con phản chiếu ánh đèn. Một người bé tí tẹo mặt áo khoác trắng, tay dài, tiến lên giữa vòm câỵ Mặt anh ta bôi phấn trắng, chẳng khác gì thuốc đánh răng(1). Anh ta chào tất cả mọi người, giọng buồn bã:

-Chào quý vị. Tôi là Pi-e-rô… Chúng tôi xin trình diễn vở hài kịch “Cô bé tóc xanh” hay là “Ba mươi ba cái bớp tai”. Người ta sẽ đánh tôi, tát tôi, bớp tai tôi… Câu chuyện vui lắm ạ… Một người khác nhảy từ phía sau cái cây khác bằng bìa rạ Anh chàng mày mặc áo kẻ ô vuông như cái bàn cờ tướng vậỵ Anh chàng chào mọi người:

-Chào quý vị. Còn tôi, tôi là ác-lơ-canh! Anh chàng quay lại phía Pi-e-rô, tát hai cái tát nên thân, phấn trên má Pi-e-rô bay lả tả.

-Mày khóc lóc cái gì, thằng ranh kiả Pi-e-rô đáp:

-Tôi buồn lắm… tôi muốn lấy vợ.

-Thế sao mày không lấỷ

-Người yêu bỏ tôi rồị

-Khà, khà, khà,

-ác-lơ-canh phá lên cườị

-Ra thế. Đồ ngốc! ác-lơ-canh cầm cái gậy, đánh Pi-e-rô:

-Người yêu mày tên là gì?

-Thế tôi nói thì ông không được đánh tôi nữa chứ?

-Không… Tao mới thử một tí thôị.

-Được, thế thì tôi nói: cô ấy tên là Man-vi-na, hay là cô bé tóc xanh.

-Khà-khà-khà,

-ác-lơ-canh cười rộ lên rồi lại đánh Pi-e-rô ba cái bớp taị

-Thưa quý vị, quý vị nghe xem… Đời thuở nhà ai lại có cô bé tóc xanh bao giờ. Ngay lúc ấy, anh chàng quay về phía người xem thì thấy ở hàng ghế đầu có một chú bé gỗ, miệng rộng đến mang tai, mũi dài, đầu đội một cái mũ vải tí tẹo, có núm. Tức thì ác-lơ-canh trỏ Bu-ra-ti-nô, reo lên:

-Trời ơi, anh bạn Bu-ra-ti-nô đây nàỵ Pi-e-rô hất hất hai ống tay áo, hét to:

-Bu-ra-ti-nô thật đây này! Không biết bao nhiêu cô cậu múa rối từ phía sau các cây bằng bìa nhảy cả lên sân khấu: các cô gái đeo mặt nạ đen, các lão râu xồm gớm chết đội mũ nhọn hoắt, đàn chó xù, mắt bằng khuy, những chú gù mũi hình quả dưa chuột. Tất cả bọn múa rối chạy đến gần dãy đèn phía ngoài sân khấụ Họ nhìn Bu-ra-ti-nô rồi la lên:

-Bu-ra-ti-nô thật! Bu-ra-ti-nô đây nàỵ Về đây với chúng tớ đị Về với chúng tớ, gớm ông mãnh!

Bu-ra-ti-nô nhảy tót lên bục, rồi nhảy lên sân khấụ Bọn múa rối túm lấy nó, ôm ghì lấy nó mà hôn hít, sờ mó. Rồi cả bọn đồng ca bài “Điệu múa chim”:

Sáng sớm tinh mơ Trên sân cỏ mượt Chim múa chim ca Mỏ chim la đà Múa điệu Ca-ra-ba, Hai chàng bọ dừa Giơ chân gõ trống ếch thổi kèn đồng Là lá la la Mỏ chim la đà Múa điệu Ba-ra-ba Chim múa chim ca Vui sướng chan hòạ Mỏ chim la đà, Điệu múa Ca-ra-ba!

Người xem, ai cũng rất cảm động. Một chị vú em rơi nước mắt. Một bác lính cứu hỏa nức nở khóc. Chỉ có bọn trẻ con ở cuối phòng là bực tức. Chúng giậm chân thình thình:

-Thôi đi, ôm hôn nhau mãi! Còn bé bỏng gì! Diễn tiếp đi! Thấy ồn ồn, một người trông vẻ dữ tợn trong hậu trường nhô đầu ra xem. Trông lão chết khiếp đi được. Bộ râu xồm của lão đen, rậm, lại dài quét đất. Lão trợn tròn hai con mắt lồị Răng lão to như răng cá sấu cứ đánh vào nhau cồng cộc. Tay lão cầm một cái roi có bảy dây dạ Lão ta là chủ rạp múa rối, tiến sĩ khoa múa rối, tên là Ca-ra-ba Ba-ra-bạ Lão nhìn Bu-ra-ti-nô, thét:

-à à! ồ ồ! Mày phá rối buổi diễn kịch tuyệt vời của tao phải không? Lão tóm lấy Bu-ra-ti-nô, xách về kho chứa đồ, treo lên một cái đinh. Rồi lão trở ra, tay giơ roi da dọa nạt, bắt đoàn múa rối phải tiếp tục biểu diễn. Những diễn viên tí hon diễn qua quít cho xong vở kịch. Màn buông xuống. Mọi người tản mạn ra về. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba, tiến sĩ khoa múa rối, vào bếp ăn cơm. Lão nhét râu vào túi cho đỡ vướng, ngồi trước lò sưởị Trên ngọn lửa đang quay một con thỏ và hai con gà. Lão liếm đầu ngón tay, sờ vào món thịt có lẽ chưa chín. Trong lò thiếu củị Lão đập tay ba cái: ác-lơ-canh và Pi-e-rô chạy rạ Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba bảo:

-Mang thằng nhãi Bu-ra-ti-nô ra đây cho taọ Nó bằng củi khô, nỏ lắm. Để tao đút nó vào lò nướng cho thịt chóng chín. ác-lơ-canh và Pi-e-rô vội quỳ xuống đất xin tha chết cho Bu-ra-ti-nô. Lão chủ gầm lên:

-Roi đâu bay! Hai chú đành phải vào buồng kho tháo Bu-ra-ti-nô xuống, lôi nó vào bếp, vừa đi vừa khóc.

Ca-ra-ba Ba-ra-ba đã không đốt Bu-ra-ti-nô, lại cho nó năm đồng tiền vàng và tha cho về nhà

Lúc hai chú múa rối đặt Bu-ra -ti-nô xuống đất, trước lò lửa, thì lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba đang bận thổi bếp. Bỗng mắt lão đỏ ngầu máụ Mũi lão, mặt lão nhăn nhúm lại ghê gớm. Chắc hản là một cục than hồng đã nhảy vào lỗ mũị Lão vừa trợn tròn mắt vừa rền rĩ:

-úi, úi… Hắt xì hơi! Lão hắt hơi mạnh quá, tro than bay tứ tung cả lên trong lò lửạ Cứ khi lên cơn là lão hắt hơi liền tù tì đến năm mươi cái, có khi đến trăm cáị Cái cơn hắt hơi ấy làm lão ta yếu đi và thành hiền từ hơn. Pi-e-rô véo trộm Bu-ra-ti-nô một cái:

-Cậu thử lựa lúc lão ta ngừng hắt hơi mà nói xem saọ

-Hắt xì hơi! Hắt xì hơi! Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba há hốc mồm, hắt hơi ầm ĩ, vừa lắc đầu vừa giậm chân. Mọi vật trong bếp rung chuyển cả cửa kính, cốc tách kêu loảng xoảng, xoong chảo lắc la lắc lư trên tường. Lựa đúng lúc giữa hai cái hắt hơi, Bu-ra-ti-nô lấy giọng thảm thiết kêu rên khe khẽ:

-Khổ thân tôi! Khốn khổ thân tôi! Chẳng ai thương tôi với… Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba hét:

-Câm ngay, đừng khóc nữạ Mày không để tao… Hắt xì hơi! Bu-ra-ti-nô nức nở khóc:

-Xin chúc ngàị..

-Cảm ơn! Mày còn cha mẹ không?… Hắt xì hơi!

-Thưa ngài, tôi không đời nào có mẹ… Tôi khổ quá. Bu-ra-ti-nô lại kêu: giọng nó the thé khiến Ca-ra-ba Ba-ra-ba thấy như kim châm vào taị Lão giậm hai chân:

-Đừng kêu la nữa, đã bảo mà! Hắt xì hơi!… Thế bố mày còn sống chứ?

-Thưa ngài, còn sống ạ…

-Bao giờ bố mày biết là mày đã giúp tao nướng chín con thỏ và hai con gà này, chắc là bố mày… Hắt xì hơi!

-Thế thì chắc hẳn là bố tôi sắp chết đói chết rét mất. Bố tôi đã già, chỉ trông vào một mình tôị Xin ngài thương lấy tôi, tha cho tôi về. Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba gầm lên:

-Đồ khỉ. Thương, thương cái gì? Phải nướng chín con thỏ với hai con gà này chứ. Nào, nhảy vào đống lửa đị

-Bẩm ngài, tôi không thể nhảy như thế được. Ca-ra-ba Ba-ra-ba muốn cho Bu-ra-ti-nô khỏi khóc nhức tai, liền hỏi cho có chuyện:

-Sao lại thế?

-Bẩm ngài, một lần tôi đã thử thò mũi vào lò sưởi, hóa ra lại chọc được một lỗ thủng. Ba-ra-ba ngạc nhiên.

-Thế thì lạ thật. Mũi mày mà chọc thủng được lò sưởi à?

-Bẩm, là vì lò sưởi và cái chảo chỉ là hình vẽ trên tấm vảị

-Hắt xì hơi! Ba-ra-ba hắt hơi mạnh quá, Pi-e-rô bắn sang bên trái, ác-lơ-canh bắn sang bên phải, còn Bu-ra-ti-nô quay tít như con quaỵ

-Thế mày thấy cái lò sưởi, lửa với cái chảo vẽ trên tấm vải ấy ở đâủ

-ở buồng nhà bố tôi là Các-lô.

-Các-lô à? Bố mày đấy à? Thế ra nhà Các-lô có giấu cáị..

Nói đến đây, lão nhét cả hai nắm tay vào miệng để khỏi buột ra một điều gì bí mật lắm. Lão đứng thế một lúc, hai con mắt tròn xoe nhìn chằm chằm vào đống lửa đang tắt dần. Sau cùng lão nói:

-Được rồị Thôi ta đành ăn thịt con thỏ và hai con gà chưa thật chín vậỵ Tao tha chết cho màỵ Hơn nữa… Lão thò tay dưới bộ râu, móc túi gi-lê lấy ra năm đồng tiền vàng, rồi chìa ra trước mặt Bu-ra-ti-nô:

-Này… cho mày tiền đây này, mang về cho bố màỵ Bảo tao gửi lời hỏi thăm nhé. Bảo bố mày chớ có chết đói, chết rét đấỵ Nhất là chớ có dọn nhà ra khỏi cái buồng có treo tấm vải vẽ cái lò sưởị Bây giờ thì đi ngủ đi, sớm mai chạy ngay về nhà. Bu-ra-ti-nô đút năm đồng tiền vàng vào túi, lễ phép nói:

-Cám ơn ngài, tôi giữ thì kỹ lắm, chẳng ai bằng. ác-lơ-canh và Pi-e-rô dẫn Bu-rati- nô về buồng ngủ; bọn con rối ôm chầm lấy nó hôn hít, sờ sờ mó mó. Bu-ra-ti-nô vừa thoát khỏi cái chết khủng khiếp, không hiểu tại sao Bu-ra-ti-nô nói thầm với bọn con rối:

-Chắc có gì bí mật đâỵ

Trên đường về nhà, Bu-ra-ti-nô gặp hai gã ăn xin: mèo Bađi-li-ô và cáo A-li-xa

Sáng tinh mơ hôm sau, Bu-rati- nô đếm lại số tiền. Bàn tay nó có bao nhiêu ngón thì nó có bấy nhiêu đồng tiền vàng: năm đồng. Nó vừa chạy về nhà vừa nhảy nhót, bàn tay nắm chặt năm đồng tiền. Nó khe khẽ nói một mình:

-Mình sẽ mua một cái áo mới cho bố. Mình sẽ mua một đống tướng những bánh mật ong, những con gà bằng đường phèn. Lúc rạp múa rối cùng những lá cờ phần phật bay đã khuất, nó thấy hai gã ăn xin kéo lê gót trên con đường bụi mù: cáo A-li-xa đi khập khiễng ba chân và mèo Bađi-li-ô mù cả hai mắt. Không phải là con mèo Bu-rati- nô gặp hôm qua ở ngoài phố. Con này cũng tên là Bađi-li-ô, cũng có vằn. Bu-ra-ti-nô định mặc kệ chúng nó, nhưng cáo A-li-xa đã cất tiếng nói, giọng ngon ngọt:

-Chào chú Bu-ra-ti-nô, chú đi đâu mà vội thế?

-Về nhà đây, về nhà bố tớ đâỵ Cáo thở dài nói, giọng càng ngon ngọt hơn:

-Không biết bố chú còn sống không. Tội nghiệp bác Các-lô quá. Chẳng bao giờ bác khổ như lúc này, vừa đói lại vừa rét. Bu-ra-ti-nô xòe bàn tay cho cáo xem năm đồng tiền vàng.

-Thế có cái này thì saỏ Thấy tiền vàng, cáo bỗng nhiên giơ chân lên, còn mèo thì giương thao láo hai con mắt sáng như hai ngọn đèn xanh lè. Bu-ra-ti-nô chẳng thấy điều ấỵ

-Chú Bu-ra-ti-nô ngoan quá… Chỗ tiền ấy, chú định dùng làm gì?

-Tớ sẽ mua cho bố một cái áo mới… mua một quyển sách vỡ lòng nữạ Cáo lắc đầu nói:

-Sách vỡ lòng à? Học để làm quái gì! Tớ, tớ đã học chán rồi đây, kết quả thế này này: tớ chỉ còn đi ba chân. Mèo Bađi-li-ô nhổ toẹt một bãi nước bọt ra vẻ giận dữ lắm. Nó nói:

-Sách vỡ lòng! Học với chả hành, mù mẹ nó cả hai mắt đây nàỵ Bên đường cái, quạ già đậu trên cành cây khô. Quạ nghe ngóng câu chuyện rồi kêu:

-“Quà! Quà!” Láo! Láo! Tức thì mèo nhảy phốc lên cây, đạp quạ một cáị Quạ ngã giúi xuống, vội bay đi, lông đuôi rơi tơi tả. Bađi-li-ô lại giả vờ mù cả hai mắt. Bu-ra-ti-nô thấy vậy lạ lùng hỏi:

-Sao mày lại đánh nó thế? Mèo đáp:

-Mắt tớ có trông thấy gì đâụ Tớ tưởng có con chó ở trên cây… Cả ba cùng đi trên con đường đầy bụị Cáo bảo:

-Chú bé này, chú đã thông minh lại ngoan ngoãn. Chú có thích được nhiều tiền gấp mười thế này không?

-Sao lại không? Nhưng làm thế nàỏ

Đễ như bỡn. Cứ đi theo chúng tớ.

-Đi đâu cơ?

-Đến xứ Ngu Sị Bu-ra-ti-nô nghĩ một lát rồi trả lời:

-Không. Tớ muốn về thẳng nhà. Cáo bảo:

-Không thì thôi, có dây nào buộc dính mày với chúng tao đâụ Không đi thì thây kệ. Mèo lẩm bẩm:

-Thây kệ màỵ Cáo bảo:

-Mày dại thì mặc xác. Mèo cũng lẩm bẩm:

-Mày dại thì mặc xác.

-Năm đồng tiền vàng sẽ biến thành một đống vàng. Bu-ra-ti-nô đứng lại, mồm há hốc, nó nói:

-Chỉ nói láọ Cáo ngồi xuống liếm lông rồi bảo Bu-ra-ti-nô:

-Để tớ cắt nghĩa cho mà nghẹ ở xứ Ngu Si có một cách đồng gọi là cánh đồng Kỳ Diệụ Đến đấy, mày chỉ việc đào một cái lỗ rồi nhắc lại ba lần câu:

“Cơ-rét, Phét, Pét”. Mày đặt đồng tiền vàng vào lỗ, đắp kín đất, trên rắc tí muốị Xong đâu đấy, tưới nước vào rồi đi ngủ. Thế là sáng hôm sau, sẽ mọc lên một cái cây, mỗi cái lá là một đồng tiền vàng. Hiểu chưả Bu-ra-ti-nô giãy nảy:

-Nói phét? Cáo quay mõm đi bảo mèo:

-Thôi đi, Bađi-li-ô. Nó không muốn nghe mình thì thôi, chả nói nữa… Bu-ra-ti-nô kêu lên:

-Có, có, tớ có nghe mà!… Nào, mau mau đến xứ Ngu si đi!…

Trong quán cơm “Ba cá bống”

Bu-ra-ti-nô, cáo A-li-xa và mèo Bađi-li-ô xuống dưới chân núi, rồi cứ đi, đi mãi… Chúng đi qua cánh đồng, ruộng nho, rừng thông đến bờ biển. Chúng nó lại quay trở lại: lại qua rừng thông, ruộng nho, cánh đồng… Ngôi làng trên sườn đồi và ông mặt trời trên đầu lúc ở phía tay phải, lúc ở phía tay tráị Cáo thở hổn hển, bảo:

-úi trời! Đi đến xứ Ngu Si, có phải chuyện chơi đâu, mỏi đến rời cả chân ra mất!

Đến chiều tối, chúng nó thấy bên đường cái một căn nhà cũ kỹ, mái phẳng, có treo một tấm bảng trên cửa: quán cơm “ba cá bống” Lão chủ quán vội vã chạy ra đón ba ông khách, ngả mũ chào rất kính cẩn, để lộ cái trán hóị Lão mời khách vào quán. Cáo bảo:

-Bây giờ được nhá cái gì cũng tốt, một mẩu bánh khô cũng tươm chán. Mèo nói theo:

-Được một mẩu bánh khô cũng thú ra phết! Cả ba kéo nhau vào quán, ngồi trước lò sưởị Trên ngọn lửa, thôi thì đủ các thức ngon lành trong chảo, trong cặp nướng chả. Cáo ta liếm mãi mép, còn mèo thì ngồi im như tượng, chân đặt lên bàn, mõm tì vào chân, mắt nhìn chằm chằm vào thức ăn trong lò. Bu-ra-ti-nô lấy giọng trịnh trọng gọi:

-ạng quán, cho ba cái bánh mì… Lão quán suýt ngã ngửa người vì ba ông khách sang như thế mà lại gọi có ba cái bánh mì. Cáo liền bảo:

-ấy ông quán ạ, chú Bu-ra-ti-nô vui tính lại hay tinh nghịch. Chú ấy nói đùa đấy thôị Mèo lẩm bẩm nói theo:

-Chú ấy nói đùa đấỵ Cáo bảo:

-Cho chúng tôi ba cái bánh mì. Cho thêm miếng thịt cừu quay ngon lành kia, cả con ngỗng nữạ Cả đôi chim bồ câu nướng chả. ạng lấy thêm cho một lá gan. Mèo lên giọng gọi:

-Cho thêm sáu con cá chép béo nhất với món tép tươi để ăn thêm. Thế là cáo và mèo gọi tất cả các thức ăn trong lò, thành ra Bu-ra-ti-nô chỉ còn độc trụi một cái bánh con. Cáo và mèo chén tất, xương cũng chẳng thạ Bụng căng phồng lên, mõm thì bóng nhoáng. Cáo nói:

-Ta đi ngủ một giấc đến nửa đêm dậy đị Nhớ đánh thức chúng tôi, ông chủ nhé… Cáo và mèo nằm trên giường êm ấm, chỉ một chốc đã ngáy khò khò. Bu-ra-ti-nô nằm trong cái ổ chó. Nó nằm mê thấy một cái cây đầy những lá vàng. Nó vừa giơ tay định hái thì…

-ạng Bu-ra-ti-nô ơi, đến giờ rồi… Nửa đêm rồị Có tiếng gõ cửạ Bu-ra-ti-nô nhảy tót xuống đất, tay giụi mắt: trên giường chẳng thấy cáo, thấy mèo đâụ Giường trống không. Lão chủ quán nói:

-Hai ông bạn ngài dậy trước, đi rồị Hai ông ấy xơi cái pa-tê cho thêm sức rồi đị Bu-ra-ti-nô hỏi:

-Thế họ không dặn ông cái gì à?

-Có ạ, hai ông ấy dặn ngài một điềụ Ngài phải đi ngay lập tức, cứ theo con đường đến rừng mà đi… Bu-ra-ti-nô vội vã ra phía cửa, nhưng lão chủ đã đứng sừng sững ở ngưỡng cửa, hai tay chống nạng:

-Thế còn bữa cơm tối qua, ai trả tiền? Bu-ra-ti-nô rên rỉ:

-Trời ơi! Hết bao nhiêủ

-Đúng một đồng tiền vàng… Bu-ra-ti-nô toan chui qua chân lão chủ quán mà chuồn, nhưng lão ta cầm lăm lăm trong tay một cái cặp nướng chả. Râu lão và mấy sợi tóc ở thái dương dựng đứng cả dậy:

-Có trả tiền không? Oe con, ông lại đem nướng chả bây giờ. Thế là đành phải trả một đồng tiền vàng. Bu-ra-ti-nô bỏ đi, tiếc ngẩn cả ngườị Trời tối; nói thế chưa đúng; tối đen như mực. Mọi vật đều ngủ im lìm. Trên đầu Bu-ra-ti-nô, chỉ còn con chim đêm Xpơ-lút-sơ-ca lặng lẽ baỵ Chim khẽ chạm đôi cánh nhẹ nhàng vào mũi Bu-ra-ti-nô mà nói:

-Phải coi chừng! Phải coi chừng! Phải coi chừng! Bu-ra-ti-nô đành phải dừng lại hỏi:

-Cái gì thế bác?

-Chớ có tin mèo và cáọ

-Thôi, khó chịu quá! Bu-ra-ti-nô chạy nhanh trên đường, vẫn nghe tiếng chim hú:

-Coi chừng kẻ cướp… coi chừng kẻ cướp…

Kẻ cướp tấn công Bu-ra-ti-nô

ánh sáng xanh nhạt nhuộm phía chân trời: trăng đang lên. Trước mặt Bu-ra-ti-nô, đã lờ mờ trông thấy khu rừng. Nó rảo cẳng bước nhanh thêm. Có ai đuổi đằng sau, chạy nhanh hơn nó. Nó chạỵ Có ai đuổi đằng sau, chạy rất êm. Nó quay lạị Nó thấy hai cái bóng, đầu trùm hai cái túi thủng hai lỗ để nhìn. Một đứa dáng nhỏ bé cầm dao lăm lăm. Đứa kia, to lớn hơn, cầm một khẩu súng lục, nòng loe ra hình cái phễụ

-ối! ối!

-Bu-ra-ti-nô kêu thất thanh mấy tiếng, rồi cứ phía khu rừng mà chạy như biến, nhanh như thỏ. Bọn cướp thét:

-Đứng lại! Đứng lại! Tuy hết sức hoảng sợ, Bu-ra-ti-nô vẫn nghĩ được cách nhét cả bốn đồng tiền vàng vào miệng, rồi nhảy xuống vệ đường, gai góc mọc đầỵ Nhưng cũng lúc ấy, hai thằng cướp tóm được Bu-ra-ti-nô…

-Đưa tiền đây, không tao giết chết! Bu-ra-ti-nô làm như không hiểu gì, cứ thở hổn hển bằng mũị Bọn cướp túm lấy cổ áo nó mà lắc. Một đứa giơ súng dọa, còn đứa kia lục túi áọ Đứa lớn thét to:

-Tiền của mày đâủ Đứa bé nạt nộ:

-Đồ khốn! Đưa vàng đây!

-Tao băm vằm mày ra bây giờ!

-Tao bắn nát đầu mày ra cho mà xem! Nghe dọa thế, Bu-ra-ti-nô run cầm cập, mấy đồng tiền kêu keng keng trong miệng. Bọn cướp hét:

-à, nó giấu vàng đây rồị Nó để trong mồm…

Một đứa tóm lấy đầu Bu-ra-ti-nô, đứa kia ôm lấy chân. Cứ thế chúng tung thằng bé lên trời mấy lần. Bu-ra-ti-nô cắn chặt răng lạị Bọn cướp lộn ngược đầu Bu-ra-ti-nô xuống rồi cứ thế đập đầu nó xuống đất. Nhưng chẳng ăn thua gì. Thằng cướp bé liền lấy dao nạy răng Bu-ra-ti-nô. Chỉ một chút nữa… Răng đã há rạ Nhưng Bu-ra-ti-nô nhanh nhẹn cắn vào tay tên cướp một miếng… Đâu có phải bàn tay: một cái chân mèo! Thằng cướp rống lên một tiếng kinh khủng. Bu-ra -ti-nô chuồi qua tay nó, nhảy bổ đến cái hàng rào, đâm đầu vào bụi cây gaị Mấy mảnh quần áo vướng mắc vào gaị Thế là nó sang được bên kiạ Nó vội phi về phía khu rừng. Đến cửa rừng thì bọn cướp đuổi kịp. Bu-ra-ti-nô liền nhảy bổng lên, tay bám lấy một cành cây vươn lên caọ Bọn cướp tuy lúng túng vì cái túi đội trên đầu, nhưng cũng đu được lên câỵ Bu-ra-ti-nô leo đến ngọn cây, nhảy sang cây khác. Bọn cướp cũng làm như thế… Nhưng cả hai đều mất thăng bằng, ngã bổ chửng xuống đất. Hai đứa vừa xoa lưng vừa rên rỉ. Còn Bu-ra-ti-nô tụt xuống đất, chạy như biến. Chân nó nhanh thoăn thoắt, không tài nào trông thấy được. Bóng cây ngả dài dưới ánh trăng. Cả khu rừng pha trộn những vùng bóng tối và những khoảng ánh sáng. Khi thì Bu-ra-ti-nô biến trong bóng tối, khi thì cái mũ trắng của nó lấp lánh dưới ánh trăng. Cứ thế, nó đến một cái hồ. Vừng trăng treo lơ lửng trên mặt hồ sáng như gương, giống cảnh tượng nơi rạp múa rốị Bu-ra-ti-nô quay ngoắt sang tay phải: chỉ có hồ ao; quay sang tay trái: cũng chỉ có hồ aọ Đằng sau, cành cây kêu sột soạt…

-Bắt lấy nó! Bắt lấy nó!… Hai thằng cướp chạy sấn lên, nhảy qua cỏ ướt để tìm Bu-ra-ti-nô.

-Nó kia kìa! Chỉ còn một cách: nhảy xuống nước. Vừa lúc ấy, nó thấy một cô thiên nga đang ngủ cạnh bờ hồ đầu ủ trong cánh. Bu-ra-ti-nô nhảy xuống hồ, lặn xuống rồi nắm lấy chân thiên ngạ Thiên nga thức giấc, hét to:

-úi úi! Ai đùa gì mà đùa lạ thế. Bỏ chân người ta rạ Nó giương đôi cánh rộng bát ngát. Vừa lúc ấy, hai tên cướp sắp tóm được Bu-ra-ti-nô. Thiên nga bay sang phía bờ hồ bên kia, dáng thật lộng lẫỵ Sang đến bờ bên kia, Bu-ra-ti-nô buông chân thiên nga, nhảy xuống đất, rồi vùng dậy, cứ thế giẫm bừa lên cỏ lác và những mô đất đầy rêu, chạy thẳng một mạch về phía ông trăng sáng tỏ trên khu đồị

Bọn cướp treo ngược Bu-ra-ti-nô lên cành cây

Bu-ra-ti-nô mệt lả, chân không sao cử động được. Nó giống như con ruồi mùa thu trên khung cửa sổ. 63 64 Bỗng qua chùm cây hạt dẻ, nó thấy một khoảng rừng thưa, ở giữa rừng có một căn nhà xinh xắn dưới ánh trăng. Nhà có bốn cửa sổ, vẽ mặt trời, mặt trăng và những ngôi saọ Quanh nhà, hoa màu xanh da trời đua nở. Lối đi thì rải cát mịn. ở giữa một cái bể nước, có một tia nước phun. Một quả bóng xanh đỏ nhảy múa trên tia nước. Bu-ra-ti-nô vội vã leo lên thềm nhà. Nó gõ cửạ Nhà yên lặng như tờ. Nó gõ mạnh hơn: chắc cả nhà ngủ say lắm. Lúc ấy, bọn cướp cũng vừa từ trong rừng xông tớị Chúng nó bơi qua hồ, ướt như chuột lột. Thấy Bu-ra-ti-nô, thằng cướp bé phun phì phì như một con mèo, thằng lớn rống lên như một con cáọ Bu-ra-ti-nô dùng hai chân, hai tay đập mạnh cửa:

-Ai ơi! Cứu tôi với! Cứu tôi với! Một cô bé xinh xắn ló ra ngoài cửa sổ, tóc cô màu xanh da trời, tết thành bím, mũi cô rất xinh. Mắt cô vẫn nhắm nghiền.

-Cô bé ơi, mở cửa cho tôi vàọ Bọn cướp đuổi bắt tôị Cô bé há cái miệng xinh xinh ngáp và bảo:

-Trời ơi! Khổ quá! Tôi buồn ngủ quá, không sao mở mắt được. Cô giơ tay lên trời, dáng như còn đang ngủ, rồi biến vào phía trong cửa sổ. Bu-ra-ti-nô thất vọng, nó liền rúc mũi xuống bãi cát, giả chết. Bọn cướp chạy đến:

-à, Lần này mày có thoát đằng trời!… Chúng nó tìm đủ mọi cách để cạy mồm Bu-ra-ti-nô. Nếu chúng nó không đánh mất dao và súng ở dọc đường thì câu chuyện chú bé Bu-ra-ti-nô có lẽ đến đây chấm dứt. Không biết làm thế nào, bọn cướp liền quyết định treo ngược Bu-ra-ti-nô lên câỵ Chúng lấy thừng 65 66 trói chân, treo chú bé lên cành một cây sồị Xong đâu đấy, chúng ngồi xuống gốc cây, đuôi xòe ra, ướt đẫm. Chúng chờ cho Bu-ra-ti-nô phải nhả những đồng tiền ra… Đến rạng đông, gió thổi mạnh, lá cây xào xạc. Bu-ra-ti-nô cứng như một khúc gỗ, đu đưa trên không. Bọn cướp chờ lâu đã chán. Chúng bảo Bu-ra-ti-nô, giọng rất nản:

-Thôi, chú bé chịu khó đến chiều nhé. Nói rồi, chúng bỏ đi, tìm một quán cơm nào đó.

Cô bé tóc xanh cứu Bu-ra-ti-nô

ánh sáng buổi sớm mai chiếu qua cành lá, rọi vào chú bé Bu-ra-ti-nô đang bị treo ngược trên cành sồị Cỏ xanh mướt; sương đọng trên những cánh hoa màu xanh. Cô bé tóc xanh lại hiện ra bên cửa sổ. Cô giụi mắt, rồi mở to đôi mắt rất đẹp còn ngái ngủ. Cô ấy là con búp bê đẹp nhất của gánh múa rối Ca-ra-ba Ba-ra-bạ Cô không chịu được những sự hành hạ của lão chủ, nên đã bỏ trốn đi; cô đến ở một khu rừng, trong một căn nhà hẻo lánh. Tất cả súc vật, chim muông trong rừng, cả mấy loài sâu bọ đều yêu mến cô, có lẽ tại cô vừa dịu dàng vừa có giáo dục. Chúng mang về cho cô tất cả những thứ cần dùng để sinh sống. Chuột trũi kiếm những thứ củ ngon. Chuột nhắt mang về nào đường, nào phó mát, cả những khoanh xúc-xích nữạ Con chó xù tốt bụng ác-ti-môn thì tặng cô bánh bơ. Chim khách ra chợ lấy trộm về cho cô sô-cô-la bọc giấy bạc. Các chú ếch khiêng về những vỏ hồ đào đầy nước chanh. Chim ưng cung cấp thịt nướng chả. Bọ dừa khuân về các thứ hoa quả. Bươm bướm tặng cô các thứ phấn hoa để cô trang điểm. Con nai cấp thuốc đánh răng và dầu nhờn để bôi cánh cửa sao cho nó khỏi kêụ Chim én có trách nhiệm giết sâu bọ, ruồi muỗi quanh nhà… Cô bé tóc xanh vừa mở mắt thì thấy ngay Bu-ra-ti-nô đang bị treo dốc ngược đầu xuống đất. Hai tay ôm lấy đầu, cô kêu thét lên:

-ối trời ôi, kìa! Chó xù tinh khôn đã hiện ra ngay dưới cửa sổ, vẫy vẫy taị Nó vừa cắt xong đám lông ở phía sau lưng

-ngày nào nó cũng cắt lông như thế. Lông nó ở phía trước ngực chải kỹ, túm lông đuôi tết một dải băng đen, chân trước đeo một cái đồng hồ bằng bạc.

-Có tôi đây! ác-ti-môn dúm mũi lại, hếch môi trên, để lộ mấy cái răng trắng nhởn. Cô bé bảo:

-ác-ti-môn ơi, chạy đi gọi ai giúp sức đị Tháo ngay chú bé Bu-ra-ti-nô xuống, đem vào nhà, rồi đi gọi thầy thuốc…

-Xin vâng. ác-ti-môn vội vã chạy đi ngay, cát dưới đất bay tứ tung. Nó chạy đến tổ kiến, cất tiếng sủa để gọi cả họ hàng nhà kiến dậỵ Nó cắt bốn trăm con kiến leo lên cắn đầu dây trói Bu-ra-ti-nô. Lập tức, bốn trăm con kiến kéo thành một hàng dài leo lên cây sồi cắt sợi dâỵ Lúc Bu-ra-ti-nô rơi xuống đất, ác-ti-môn giơ hai chân trước đỡ lấy, rồi khiêng vào trong nhà, đặt chú bé lên giường. Xong đây đấy, nó tất tả băng qua bụi rậm trong rừng để gọi thầy thuốc Cú cao tay, y tá cóc và cô lang bọ ngựa; cô bọ ngựa khô đét như một cành cây héọ Thầy cú áp tai vào ngực Bu-rati- nô để nghẹ Thầy nói khe khẽ:

-Thập tử nhất sinh. Nói rồi, thầy ngả đầu ra đằng saụ Cóc thì lấy chân đấm bóp cho Bu-ra-ti-nô. Hai con mắt lồi mơ màng nhìn khắp xung quanh. Cóc mở miệng to tướng, ấp a ấp úng:

-Còn sống được. Cô lang bọ ngựa giơ bàn tay như là cỏ khô sờ vào Bu-ra-ti-nô. Cô thở dài:

-Chỉ có hai điều: một là còn sống, hai là đã chết rồị Nếu còn sống thì một là sống được lâu, hai là không sống được mấy nữạ Nếu đã chết thì một là có thể cứu sống được, hai là chịu bó taỵ Thầy cú lên tiếng:

-Rõ khéo lang băm. Rồi cú xoè đôi cánh mềm mại bay lên căn gác tối tăm. Cóc ta tức quá, gai da phồng cả lên. Nó kêu:

-Đồ… đồ… ngốc! Nói rồi, cóc lê bụng phệ nhảy xuống cái hầm ẩm ướt. Cô lang bọ ngựa biến thành nhánh cỏ khô, lủi ra phía ngoài cửa sổ. Cô bé chắp hai bàn tay xinh xắn lại, hỏi:

-Thế bây giờ tôi biết chữa chạy làm saỏ Cóc ở dưới hầm nói ra:

-Cho uống dầu tẩỵ Cú ở trên gác phá lên cười, có vẻ chế giễu:

-Trời ơi, dầu tẩy! Cô bọ ngựa ở ngoài cửa nói vào:

Đầu tẩy cũng được, không dầu tẩy cũng xong. Lúc ấy Bu-ra-ti-nô, da sầy, đầy vết tím bầm, rên rỉ:

-Không uống thuốc tẩy đâụ Tôi khỏi hẳn rồị Cô bé tóc xanh cúi xuống, thương hại bảo:

-Thôi, em chịu khó, bịt mũi lại mà uống.

-Không đâu! Chả uống đâu! Chả uống đâu!

-Uống rồi chị cho một miếng đường… Nghe thấy thế, một chú chuột Bạch vội leo lên giường, tay cầm một miếng đường. Cô bé lại bảo:

-Có uống thì mới ăn đường chứ!

-Đường cơ!

-Em phải ngoan. Không uống thuốc, nhỡ chết thì saọ..

-Chết còn hơn uống dầu tẩy… Cô bé lấy giọng người lớn nghiêm nghị bảo:

-Em bịt mũi lại, mắt nhìn lên trần nhà… Nào… một, hai, ba… Cô dốc liều thuốc tẩy vào mồm Bu-ra-ti-nô, nhét luôn một miếng đường rồi cô hôn thằng bé:

-Đấy, thế là xong rồị Chó xù ác-ti-môn vốn thích cái gì cũng tốt đẹp cả, thấy vậy, nó cắn lấy đuôi, quay tít. Trông nó quay thật chả khác gì một con quay có hàng nghìn chân, nghìn tai, nghìn mắt sáng long lanh.

Cô bé tóc xanh dạy bảo Bu-ra-ti-nô

Sáng hôm sau, Bu-ra-ti-nô trở dậy, khoẻ mạnh, vui vẻ như thường. Cô bé tóc xanh đã ngồi sẵn ở bên bàn ngoài vườn chờ chú bé. Trên bàn bày một bộ bát đĩa ăn cơm bé tí. Mặt cô mới rửa, mũi cô, má cô bôi phấn hoạ Cô vừa ngồi chờ Bu-ra-ti-nô vừa lấy tay gạt những con bướm tinh nghịch và nói:

-Chán bỏ xừ…

Cô nhìn thằng bé từ đầu đến chân, cau mày lại rồi cô bảo nó ngồi vào bàn ăn. Cô rót một cốc ca cao bé xíụ Bu-ra-ti-nô ngồi xuống, chân gấp lạị Có bao nhiêu bánh hạnh nhân, nó bỏ tỏm cả vào mồm, nuốt chửng. Nó thọc năm đầu ngón tay vào lọ mứt rồi mút lấy mút để, rất khoáị Lúc cô bé quay ra đằng sau để vứt mấy miếng bánh vụn cho con cua già thì Bu-ra-ti-nô vớ lấy bình ca cao tu một hơị Nó dốc nghiêng bình, ca cao rớt cả xuống khăn bàn. Cô bé nghiêm nghị bảo:

-Đừng ngồi gấp chân như thế, em. Để chân xuống gầm bàn chứ. Đừng bốc mứt ăn, có thìa và dĩa đấy thôị Cô giận quá, lông mi rung cả lên.

-Ai nuôi em mà em hư thế?

-Có khi thì bố Các-lô, có khi chẳng có ai cả…

-Từ nay, chị dạy dỗ em, em nghe chưả Bu-ra-ti-nô nghĩ thầm:

“Mình lại rơi vào cái nhà này!” Chó xù ác-ti-môn chạy quanh nhà, trên bãi cỏ, đuổi đàn chim con. Khi chim bay cả lên đậu trên cây, nó ngửa đầu lên sủa, rồi nhảy nhảỵ Bu-ra-ti-nô thấy thế thèm lắm, nó nghĩ bụng:

“Săn thế mà cũng đòi săn”. Phải ngồi ngay ngắn ở bàn, nó thấy chân tay ngứa ngáy lắm. Cũng may mà bữa cơm vừa xong. Cô bé bảo nó lau nước ca cao dính đầy cả mũị Cô xếp lại nếp áo quần 75 76 và dải áo, cầm lấy tay Bu-ra-ti-nô dắt vào nhà để bảo ban. Chó xù ác-ti-môn lại chạy trên bãi cỏ mà sủa gâu gâụ Bầy chim chẳng sợ gì cả, hót líu lọ Gió bay lượn trên câỵ Cô bảo Bu-ra-ti-nô:

-Em cởi bộ quần áo rách này ra rồi lấy quần áo tươm tất hơn mà mặc. Bốn thợ may là bác tôm hay cau có, bác chim Gõ Kiến có mào, bác Bọ Dừa to lớn, bác chuột nhắt Liđét. Bốn bác đã lấy áo cũ của cô bé cắt một bộ quần áo con traị Tôm thì cắt, chim Gõ Kiến lấy mỏ chọc lỗ để khâu, chuột cắt băng để Bọ Dừa tết nơ. Bu-ra-ti-nô thấy phải mặc thừa quần áo con gái thì lấy làm hổ thẹn nhưng đằng nào cũng phải thaỵ Bu-ra-ti-nô thay quần áo và tìm cách giấu bốn đồng tiền vàng vào túi áo mớị Cô bé cầm hòn phấn bảo Bu-ra-ti-nô:

-Bây giờ em ngồi xuống đâỵ Để tay ra đằng trước, ngồi cho ngay ngắn. Chúng ta học tính. Trong túi em có hai quả táo nhé… Bu-ra-ti-nô ranh mãnh nháy nháy mắt:

-Không phải, em chẳng có quả nào… Cô bé điềm tĩnh nói tiếp:

-ấy là thí dụ thế. Thí dụ trong túi em có hai quả táọ Một người lấy mất một quả thì em còn mấy quả?

-Haị

-Em nghĩ kỹ đị Bu-ra-ti-nô cau mày, nó nghĩ ghê lắm:

-Haị

-Tại saỏ

-Bởi vì em chẳng cho người ấy đâu, người ấy có cướp cũng không được. Cô bé buồn rầu bảo nó:

-Em chẳng học tính được đâụ Để viết bài chính tả vậỵ Cô ngước đôi mắt xinh đẹp nhìn lên trần nhà.

-Em viết đi… “Hoa hồng rụng xuống đôi tay”. Bây giờ em đọc lại mà xem…

Bu-ra-ti-nô có trông thấy bút với mực bao giờ. Vì vậy, khi cô bé bảo nó:

“Em viết đi”, nó liền thọc mũi vào lọ mực. Khi thấy một giọt mực rỏ trên trang giây trắng, nó rất hoảng. Cô bé chắp hai bàn tay lại, rơi nước mắt.

-Em hư lắm. Em sẽ bị phạt. Cô ngoái nhìn ra cửa sổ gọi:

-ác-ti-môn, lôi Bu-ra-ti-nô vào buồng kín.

ác-ti-môn chạy lại, nhe hàm răng trắng nhởn. Nó kéo áo Bu-ra-ti-nô rồi đi giật lùi, lôi chú bé vào tận trong buồng kín. Những con nhện to tướng nằm thu lu giữa đám mạng nhện chăng đầy các góc. ác-ti-môn nhốt chú bé ở đấy, sủa mấy tiếng cho chú sợ rồi chạy ra nô giỡn với đàn chim. Cô bé nằm lăn trên chiếc giường xinh xinh trải ren, nức nở khóc. Cô bắt buộc phải xử ác với chú bé. Nhưng cô đã nhận dạy dỗ chú bé gỗ, nên đành phải dằn lòng vậỵ Bu-ra-ti-nô ở trong buồng kín, lẩm bẩm một mình:

-Người với ngợm! Cái cô ấy mà cũng đòi dạy với dỗ… Ai lại đầu thì bằng sứ, người thì nhồi toàn bông… Trong buồng tối đen, bỗng nghe thấy tiếng nghiến răng rất khẽ:

-Này, này, nghe tớ đây… Bu-ra-ti-nô hếch cái mũi giây đầy mực lên. Nó thấy lờ mờ trong bóng tối một chú dơi treo lơ lửng trên trần nhà, đầu lộn xuống đất.

-Cái gì cơ?

-Bé Bu-ra-ti-nô ạ, chờ đêm tới hẵng haỵ Bọn nhện thì thầm:

-Khe khẽ chứ nào… Chớ đụng vào lưới của chúng tôi, ruồi nó sợ. Bu-ra-ti-nô ngồi xuống một cái bình vỡ, chống tay vào má. Nó đã qua những lúc khổ sở hơn, nhưng nó nghĩ nó oan mà thêm ức.

Đạy trẻ con thế à? Hành hạ người ta thì có, chứ dạy dỗ gì. Phải ngồi thế này kia… Chớ ăn như thế… Trẻ con không biết đánh vần là thường chứ… Cái chị ấy kỳ thật… Cả con chó nữa… Cứ đuổi chim hoài… Dơi lại ríu rít nói:

-Bu-ra-ti-nô ạ, đợi đến đêm, tớ đưa cậu đến xứ Ngu Sị Các bạn cậu, mèo và cáo, đang đợi cậu… Tha hồ mà vui chơi… Đợi đến đêm nhé…

Bu-ra-ti-nô đến xứ Ngu Si

Cô bé tóc xanh đến bên cửa buồng kín:

-Bu-ra-ti-nô ơi, em đã hối lỗi chưả Nó đang tức lắm, óc nó còn đang mải nghĩ tận đâu đâu:

-Hối cóc gì, đừng có hòng.

-Thế thì em phải nhốt đến sáng maị Cô bé bỏ đi, lòng rất phiền muộn. Đêm xuống, cú rúc trên gác. Cóc nhảy ra ao đầm bụng xuống nước, dưới ánh trăng mờ. Cô bé lên giường nằm, khóc mãi rồi mới ngủ được. ác-ti-môn ngủ bên cửa, đuôi phủ trên mõm. Trong nhà, chiếc đồng hồ quả lắc báo nửa đêm. Dơi liền bay sà xuống. Nó nói thầm bên tai Bu-ra-ti-nô:

-Đến giờ rồi, Bu-ra-ti-nô ơi, trốn đi! ở góc buồng có cái lỗ chuột đấỵ Chui ra thì đến được hầm. Tớ đợi cậu ở ngoài rừng thưạ

Dơi nói xong, bay vù qua cửa sổ. Bu-ra-ti-nô chạy vội đến góc buồng, vướng đầy mạng nhện. Nhện giận điên lên, thổi phì phì. Bu-ra-ti-nô chui qua cái lỗ để sang hầm. Đường cái hẹp dần lại, nó lách mãi mới đi được. Bỗng nó lăn tõm vào trong hầm, suýt nữa thì mắc vào bẫy chuột. Nó giẫm phải đuôi con rắn nước vừa nốc cả bình sữa đầy trong buồng ăn. Nó chui qua cái lỗ mèo, rồi chạy vút ra khu rừng thưạ Dơi ta đang bay nhẹ nhàng trên những đóa hoa xanh.

-Bu-ra-ti-nô! Theo tớ, theo tớ đến xứ Ngu Si! Vốn loài dơi không có đuôi, nên không bay thẳng được như giống chim. Nó bay cao lại bay thấp, nó có đôi cánh màng, miệng lúc nào cũng há hốc để đớp muỗi và bướm đêm. Vừa bay vừa bắt mồị Nó trông giống con quỷ. Bu-ra-ti-nô chạy theo dơi, cỏ ngập đến tận cổ. Cây chẻ ba ướt sũng quất mạnh vào má nó. Bỗng dơi bay bổng lên mặt trăng tròn rồi kêu to:

-Tớ dẫn nó đến đây rồị Vừa lúc ấy, Bu-ra-ti-nô ngã bổ nhào, lăn xuống một cái dốc. Nó lăn, lăn mãi, sau vướng phải một bụi câỵ Nó ngồi dậy, da nó sây sát, mồm đầy cát, hai mắt mở tọ

-à! Cậu đây rồị Nó thấy mèo Bađi-li-ô và cáo A-li-xa ngồi trước mặt. Cáo bảo:

-Chú bé Bu-ra-ti-nô dũng cảm này rơi từ trên cung trăng xuống chắc? Mèo lấy giọng đau đớn nói:

-Nó còn sống thì cũng lạ nhỉ! Bu-ra-ti-nô nhìn thấy chân phải của mèo quấn một miếng giẻ và đuôi cáo bê bết những bùn thì đâm nghi, nhưng nó lại quên ngaỵ Nó mừng lại gặp hai anh bạn cũ. Cáo nói:

-Trong cái rủi, có lúc có cái hay, ít nhất cậu cũng đến được xứ Ngu Si rồi… Nói xong, cáo lấy chân chỉ một cái cầu hư nát bắc qua một con suối đã gần cạn. Bên kia suối, gạch vụn ngổn ngang từng đống. Nhiều ngôi nhà đổ nát. Cây cối khô héo, cành gãy sạch cả. Những gác chuông xiêu vẹo ngả nghiêng tứ phíạ Cáo vừa liếm lông vừa nói ngon ngọt:

-ở thành phố kia, người ta bán áo rất diện, lót da thỏ mà bác Các-lô rất cần. Có cả sách vỡ lòng, tranh tô màu nữạ úi trời, vô số là bánh ngon nhé. Lại có những con gà đường phèn cắm trên que mới tuyệt làm sao! à, cậu chưa đánh mất tiền chứ?

Cáo nâng Bu-ra-ti-nô đứng dậỵ Nó giơ bàn chân đầy nước dãi lau sạch cho Bu-ra-ti-nô rồi dắt chú bé đi qua cái cầu hư nát. Mèo Bađi-li-ô khập khiễng bước theo sau, mặt mày cau có. Đang giữa đêm khuya, mà ở xứ Ngu Si này, chẳng ai ngủ cả. Trong một phố bẩn thỉu, quanh co, mấy con chó gầy giơ xương đang đi quanh quẩn, lông thì xám xịt, bẩn gớm ghiếc. Chúng nó đói và rét quá cứ ngáp ngắn ngáp dàị

-Gâu! Gâu! Trời ơi, khổ đến đâu! Mấy con dê trụi lông, gặm cỏ bám đầy bụi bên vệ hè, đuôi ve vẩy:

-Mê-ê-ê-ê!… Khốn khổ ghê!… Một con bò cúi gằm đầu xuống. Nó gầy quá, xương như thò cả ra ngoàị Nó mơ mơ màng màng kêu:

-Bò-ò-ò!… Khổ ra trò! Mấy con chim sẻ rụng gần hết lông, đậu trên đống rác; giá có ai giẫm lên chúng nó, chúng nó cũng chả buồn baỵ Mấy con gà trụi gần hết lông đuôi, tập tễnh đi vì mệt quá. ở góc phố, những con chó cảnh sát mõm to, dữ tợn, đứng nghiêm, 85 86 đầu đội mũ ba sừng, cổ đeo một chuỗi hạt. Chúng nhìn bầy súc vật đói khát, ghẻ lở, thét to:

-Đi đi! Rẽ tay phảị Cút mau! Cáo kéo Bu-ra-ti-nô lảng ra phía xạ Chúng nó trông thấy mấy con mèo béo quay, mắt đeo kính, khoác tay mấy con mèo cái đội mũ rất đẹp, đang đi chơi mát dưới ánh trăng. Một con cáo phì nộn, mũi hếch lên, ra vẻ quan trọng nhởn nhơ, kè kè bên cạnh con cáo vợ kiêu căng. Nó là tỉnh trưởng tỉnh nàỵ Vợ nó ôm một bó hoa dạ hương. Cáo A-li-xa thì thầm:

-Đấy, những người đang đi chơi kia, họ trồng cây tiền ở cánh đồng Kỳ Diệu đấỵ Đêm nay là đêm cuối cùng. Sáng mai, cậu ra hái, rồi tha hồ mà mua các thứ. Mau lên! Cáo và mèo dẫn Bu-ra-ti-nô đến một khoảng đất rộng, đầy những mảnh bình vỡ, giày hỏng, guốc vỡ, giẻ rách. Hai gã nói liến thoắng, cướp lời nhau:

-Cậu đào một cái hố…

-Đặt tiền vàng vàọ

-Rắc muối lên trên.

-Ra ao múc nước, tưới cẩn thận.

-Nhớ phải nói câu:

“Cơ-rét, phét, pét”… Bu-ra-ti-nô gãi gãi cái mũi đầy những mực:

-Được… chúng mày lùi ra xa đã. Cáo bảo:

-Trời ơi, chúng tao chẳng thèm xem mày chôn tiền chỗ nào đâu! Mèo nói:

-Chúng tao chẳng thèm nhìn. Mèo và cáo lui ra xa, nấp sau một đống rác. Bu-ra-ti-nô đào một cái lỗ. Nó thì thầm ba lần câu thần chú, rồi đặt bốn đồng tiền vàng xuống. Nó lấp đất lên, móc túi lấy một dúm muối rắc lên trên. Nó ra ao vốc một vốc nước vào lòng bàn tay, tưới lên mặt đất. Rồi nó ngồi chờ cây mọc…

Mấy con chó cảnh sát tóm được Bu-ra-ti-nô, chẳng cho nó cãi một lời

Cáo A-li-xa tưởng Bu-ra-ti-nô sẽ đi ngủ. Nhưng chú bé cứ ngồi ì đấy, trên đống gạch vụn; mũi nó thẳng căng. Cáo liền sai mèo đứng canh, còn nó chạy đến đồn cảnh sát gần đấỵ Trong một gian phòng đầy khói thuốc lá, một con chó trực nhật ngáy khò khò bên một cái bàn bê bết những mực. Cáo lấy giọng thật lễ phép nói:

-Thưa ông gác dũng cảm

-ông có thể cho bắt một thằng kẻ cắp được không? Thật là một mối nguy to cho những người lương thiện, những nhà giầu có, những người dân ở xứ nàỵ Con chó trực nhật, nửa thức nửa ngủ, thét lên một tiếng kinh khủng làm cho cáo giật mình:

-Kẻ cắp à? Hừ! Cáo thưa là thằng kẻ cắp nguy hiểm ấy

-tức là Bu-ra-ti-nô

-đang ở ngoài bãị Con chó gác vẫn cáu, nó rung chuông gọi: hai con chó trinh sát xông vào phòng; hai con chó này thức suốt đêm

-chúng không tin aị Chúng nghi ngờ ngay cả những ý định tội lỗi của mình. Chó gác ra lệnh cho hai chó trinh sát lôi cổ thằng tội phạm nguy hiểm về đồn, sống hay chết cũng mặc. Hai con chó đáp gọn thon lỏn:

-Rõ! Chúng nó chạy băng ra ngoài bãi, phi nước đạị

Còn độ trăm thước, chúng bò rạp bụng xuống đất, rồi thoắt một cái vồ lấy Bu-ra-ti-nô, cắp dưới nách, lôi về đồn. Bu-ra-ti-nô giãy giãy hai chân, kêu van hỏi xem tại sao, vì cớ gì mà lôi nó đi như thế. Chó săn trả lời:

-Đến nơi sẽ hay! Cáo và mèo vội vàng đào đất moi bốn đồng tiền vàng lên. Cáo chia khôn khéo thế nào mà chiếm được ba đồng, còn mèo được mỗi một đồng. Mèo chẳng nói chẳng rằng, giơ vuốt quào luôn vào mõm cáọ Cáo giơ chân quặp chặt lấy mèo, cả hai đứa lăn chiêng trên bãị Lông cáo, lông mèo bay tứ tung dưới ánh trăng. Cào cấu nhau chán, chúng đành chia đều hai phần, rồi ngay đêm ấy, chuồn khỏi xứ Ngu Sị Lúc ấy thì hai con chó săn lôi được Bu-ra-ti-nô về đến đồn cảnh sát. Chó gác đứng dậy, ra tận nơi nắn túi Bu-ra-ti-nô. Hắn khám không thấy có gì, ngoài một miếng đường và một mẩu bánh hạnh nhân. Hắn thét lớn:

-Đồ khốn, mày có ba tội to: lưu manh, không giấy tờ, không nghề nghiệp. Lôi nó ra khỏi thành phố dìm xuống ao cho chết.

-Vâng! Bu-ra-ti-nô định nói cho người ta biết nó là con ông Các-lô, định kể câu chuyện phiêu lưu của nó, nhưng hai con chó săn đã túm lấy nó, cứ thế phi ra khỏi thành phố. Đến một cái cầu, chúng ném Bu-ra-ti-nô xuống một cái ao sâu, bẩn thỉu, đầy những ếch nhái, cà niễng, đỉa, giòi bọ. Bu-ra-ti-nô rơi xuống nước; bèo lại trùm kín lên nó.
Bu-ra-ti-nô làm quen với dân cư dưới aọ Nó biết chuyện mất cắp bốn đồng tiền vàng. Rùa Toóc-ti-la cho nó một chiếc chìa khóa vàng

Ta chớ quên rằng Bu-ra-ti-nô bằng gỗ nên không thể chết đuối được. Nhưng nó sợ quá, cứ nổi mãi trên mặt nước, mình bám đầy bèọ Tất cả dân cư sống dưới ao xúm xít quanh nó: nòng nọc đen sì, bụng phệ, dại dột lạ lùng; cà niễng, chân sau giống như cái mái chèo; đỉa, giòi bọ đói khát, chúng chén tất cả những gì rơi xuống ao, kể cả chúng và vô số những con trùng, con bọ khác. Những con nòng nọc thi nhau cù vào mạng sườn, rất thích nhai núm mũ. Đỉa chui vào túi áọ Cà niễng leo lên mũi, từ trên cao lao xuống như chim én. Những con trùng, giòi bọ lúc nhúc chui vào đầu vào kẽ chân, kẽ tay mò ăn. Nhưng rồi chính chúng lại thành mồi của cà niễng. Chúng nó làm cho Bu-ra-ti-nô rất khó chịụ Bu-ra-ti-nô lấy chân đạp tứ tung:

-Cút tất cả đi! Chúng mày tưởng tao là một con mèo chết hử? Dân cư dưới hồ tản đi nơi khác. Bu-ra-ti-nô úp bụng xuống nước, bắt đầu bơị Bọn nhái mồm rộng đến mang tai, ngồi trên lá súng dưới ánh trăng, giương mắt tròn xoe nhìn chú bé. Một con kêu to:

-Chúng mày ơi, có con cá mực đang bơi! Con khác nói:

-Mũi nó lại giống mỏ con cò! Con thứ ba bảo:

-Hay là con nhái biển! Bu-ra-ti-nô nhảy lên một cái lá súng để nghỉ. Nó ngồi thu lu một chỗ, hai tay ôm chặt lấy đầu gốị Nó run bần bật, nói một mình:

-Các trẻ khác thì được uống sữa no nê, đang ngủ giường ấm. Còn mình thì ngồi trên một cái lá ướt át… Nhái ơi, cho ta cái gì ăn đỡ đóị Vốn nhái là loài máu lạnh. Nhưng không phải vì thế mà nó độc ác đâụ Lúc Bu-ra-ti-nô vừa rét run cầm cập vừa kể câu chuyện phiêu lưu cho nhái nghe, bọn nhái vội vàng duỗi hai cẳng, nhảy bổ cả xuống đáy aọ Chúng nó khuân lên một cái xác bọ hung chết, một cái cánh chuồn chuồn, một ít bùn, một cái trứng tôm với mấy mẩu rễ cây thốị Đặt xong những món ăn quý hoá ấy trước mặt Bu-ra-ti-nô, bọn nhái nhảy cả lên lá súng, ngồi im như những tượng bằng đá. Chúng nó nghếch đầu lên nhìn, miệng xếch đến tận mang tai, mắt tròn xoẹ Bu-ra-ti-nô ngần ngừ, hít hít, rồi nếm thử các món kiạ Nó kêu:

-Không sao nuốt được! Khiếp quá! Thế là cả bọn lại nhảy tõm xuống nước. Bỗng bèo trên mặt nước rung chuyển: cái đầu một con rắn gớm khiếp nhô lên. Nó bơi đến gần cái lá súng Bu-ra-ti-nô đang ngồị Núm mũ của Bu-ra-ti-nô dựng đứng lên; nó hoảng quá suýt ngã bổ nhào xuống nước. Nhưng không phải con rắn, mà chính là Toóc-ti-la, bác rùa già hiền lành, mắt bé tí tẹọ Toóc-ti-la nói:

-Này chú bé ngốc kia, chú bé dại dột kia! Chú không chịu ở nhà học tập, lại thích đến cái xứ Ngu Si này à?

-Nhưng tại tôi muốn lấy nhiều tiền cho bố tôi đấy chứ… Tôi rất ngoan, rất ngoan… Rùa nói:

-Mấy đồng tiền vàng của chú, mèo và cáo lấy cắp cả rồị Lúc chúng nó đi qua đây, chúng nó ghé xuống uống nước rồi khoe đã đào được tiền của chú. Lúc chia nhau, chúng nó đánh nhau vỡ đầu… Rõ ngốc! Rõ dại! Bu-ra-ti-nô càu nhàu:

-Đừng mắng tôị Bác có giúp tôi thì giúp… Bây giờ làm thế nào, trời ơi, làm thế nào để về nhà bố tôi! ối trời ơị Nó lấy tay giụi mắt khóc lóc, nghe rất thương. Bọn nhái thở dài bảo rùa:

-Bác rùa ơi, bác giúp chú ấy đị Rùa nhìn trăng một hồi lâu, như cố nhớ lại một việc gì. Bác bảo:

-Ngày xưa ta cũng giúp một người như thế này; nhưng sau người ấy bắt mất bà ta, ông ta để làm lược đồi mồị Nói xong, rùa lại nhìn mặt trăng một hồi lâụ

-Nhưng này, chú ở đâỵ Ta xuống đáy ao xem có gì cho chú được không. Rùa rụt đầu vào mai, từ từ lặn xuống nước. Bọn nhái thì thầm:

-Bác Toóc-ti-la biết một việc bí mật lắm cơ. Một lúc lâu sau, mặt trăng đã lặn sau dãy đồi, bèo lại rung chuyển. Rùa nhô lên, miệng cắn một chiếc chìa khóa bằng vàng. Rùa đặt cái chìa khóa lên lá sen và nói:

-Rõ ngốc… rõ dại! Cáo và mèo đã cướp mất mấy đồng tiền vàng… nhưng chớ có buồn. Ta cho chú chiếc chìa khóa nhỏ nàỵ Một lão râu dài đánh rơi nó xuống đáy aọ Râu lão ta dài lắm, dài đến nỗi lão phải nhét vào túi áo cho khỏi vướng mới đi được. à! Lão ta van nài ta mãi để ta tìm hộ, nhưng… Toóc-ti-la thở dài, yên lặng, rồi lại thở dài, bọt nước sủi cả trên mặt nước.

-Nhưng… ta không giúp. Ta rất giận bọn người đã bắt ông bà ta để làm lược. Lão râu dài kể cho ta nghe rất nhiều chuyện về cái chìa khóa vàng, nhưng ta quên sạch rồị Ta chỉ nhớ là cái chìa khóa ấy có thể mở một cái cửạ Mà mở được cửa thì tha hồ sung sướng. Tim Bu-ra-ti-nô đập thình thình. Mắt nó bỗng sáng ngời lên. Nó quên hết cả những nỗi khổ sở. Nó móc túi vứt đỉa ra ngoài, rồi bỏ cái chìa khóa vào túị Nó cám ơn rùa và đàn nháị Nó nhảy xuống nước, bơi vào bờ. Lúc bóng nó đã in rõ trên bờ, bọn nhái còn kêu:

-Bu-ra-ti-nô ơi, đừng đánh mất chiếc chìa khóa vàng nhé.

Bu-ra-ti-nô trốn khỏi xứ Ngu Si, nó gặp một chú bé cũng khốn khổ như nó.

Bác rùa không chỉ cho Bu-rati- nô con đường ra khỏi xứ Ngu Sị Bu-ra-ti-nô cứ đằng trước mặt mà chạy miết. Sao lấp lánh sau những cành cây đen ngòm. Đường mấp mô đầy đá tảng. Sương mù phủ kín khe suốị Bỗng một vật gì tròn tròn chồm dậy ngay trước mặt chú bé. Tiếng chó sủa vang. Bu-ra-ti-nô vội nằm ép xuống một tảng đá. Nó thấy hai con chó săn cảnh sát lúc nãy chạy nhanh như gió, vừa chạy vừa rít lên ghê gớm. Cái vật tròn tròn vượt khỏi mặt đường, chạy về phía dốc. Hai con chó săn đuổi theọ Lúc không nghe tiếng chân chạy và tiếng chó sủa nữa, Bu-ra-ti-nô mới co cẳng chạy bán sống bán chết. Sao trên đầu như cũng chạy theo nó qua các cành cây tối om om. Bỗng cái vật tròn kia lại vượt qua đường. Bu-ra-ti-nô lúc ấy mới trông thấy rõ là một con thỏ cõng một chú bé mặt tái mét trên lưng, chú bé bám chặt lấy hai tai thỏ. Đá trên dốc đổ xuống rào ràọ Hai con chó săn cũng vượt qua đường, rượt theo thỏ. Rồi lại hoàn toàn im lặng. 99 100 Bây giờ bóng Bu-ra-ti-nô vụt đi nhanh quá, sao trên trời như hoảng sợ chạy lùi cả lại phía saụ Lần thứ ba, thỏ chạy phốc qua đường. Chú bé cưỡi trên lưng thỏ va đầu vào cành cây, ngã lăn xuống đất, ngay dưới chân Bu-ra-ti-nô. Hai con chó nhảy phốc tới sau lưng thỏ, gầm lên:

-Bắt lấy! Bắt lấy! Chúng nó đang tức điên lên, nên không trông thấy Bu-ra-ti-nô và chú bé kiạ Chú bé kêu, nghe thảm thiết:

-Thôi chào Man-vi-na, vĩnh biệt từ đâỵ Bu-ra-ti-nô nhìn thì, lạ chửa! Nó nhận ra Pi-e-rô, bận một cái áo tay dàị Pi-e-rô nằm sóng sượt, đầu lọt xuống một cái khe; cậu ta tưởng là sắp chết nên cứ nói cái câu bí mật trước khi nhắm mắt:

“Thôi chào Man-vi-na… vĩnh biệt từ đây”. Bu-ra-ti-nô lay nó, kéo chân nó. Pi-e-rô không động đậỵ Bu-ra-ti-nô sờ thấy một con đỉa ở trong túi; nó móc ra, để lên mũi Pi-e-rô; đỉa bám ngay vào mũị Pi-e-rô ngồi nhỏm dậy, lắc đầu, dứt đỉa rạ Nó kêu:

-à! Thế ra mình còn sống! Bu-ra-ti-nô ôm lấy chú bé, hôn hít, khẽ đập vào má

-đôi má trắng như thuốc đánh răng -rồi hỏi:

-Sao cậu lại đến đây! Sao cậu lại cưỡi con thỏ xám ấỷ Pi-e-rô len lét nhìn chung quanh, đáp:

-Bu-ra-ti-nô, Bu-ra-ti-nô ơi, giấu tớ đi, mau lên! Không phải chó đuổi thỏ xám đâụ Nó đuổi tớ đấy… Lão Ca-ra-ba Ba-ra-ba đuổi bắt tớ suốt ngày đêm. Lão ta thuê hai con chó ở xứ Ngu Si săn tớ, cho kỳ được mới nghẹ Phía xa, lại có tiếng chó sủạ Bu-ra-ti-nô túm lấy áo Pi-e-rô, kéo bạn vào một bụi cây trinh nữ, hoa vàng nở thơm ngát. Pi-e-rô nằm xuống lớp lá khô, khe khẽ kể:

-Bu-ra-ti-nô ạ, hôm ấy đang đêm. Gió thổi mạnh. Mưa như trút nước…

http://www.nxbkimdong.com.vn/TuSach/Doc_Frm.asp

Thảo luận cho bài: "Chiếc chìa khóa vàng hay chuyện ly kỳ của Bu-ra-ti-nô (P1)"