Điểm Phim: Brokeback Mountain

Tác giả:


Brokeback Mountain – Trên Ngọn Núi Brokeback, là một phim về hai chàng cao bồi đồng tính. Diễn tả như vậy là giản dị hóa một chuyện tình. Đúng thế đây là một chuyện tình nhưng là một chuyện tình bị cấm đoán, bị xã hội, gia đình phê phán, không chấp nhận, thậm chí còn chê cười, nhạo báng nữa!

Chuyện xảy ra tại vùng đồi núi Wyoming, năm 1963. Ennis (Health Leger) và Jack (Jake Gyllenhaal), lúc đó là hai chàng trai trẻ, cùng được việc làm là chăn đàn cừu trong mùa hè trên núi Brokeback. Jack điển trai, tóc đen láy, mắt sáng, và vui tính, còn Ennis lầm lì, ít nói. Hai  người thay phiên nhau hai xuất sáng, tối với đàn cừu. Họ thường gặp nhau vào buổi tối, cùng ăn cơm và chuyện trò. Một đêm nọ sau khi hai bên đã vui với rượu, tới phiên Ennis phải ra đi với đàn cừu, nhưng vì còn ngà ngà say, nên ngủ nán lại ngoài trời. Về đêm thời tiết xuống lạnh, Jack gọi Ennis vào lều. Thế rồi trong đêm tối, tình cảm hai người có cho nhau được thể hiện qua thể xác một cách nồng cháy gần như hung bạo.  Ngày hôm sau hai người lạnh lùng (và bẽn lẽn) tỏ cho nhau biết “hành động đêm qua chỉ xảy ra một lần mà thôi”. Thế nhưng khi mùa hè qua đi thì tình cảm hai người có cho nhau, không phải chỉ một lần… mà là cả một vụ hè, với tâm sự buồn vui chia sẻ… Đến lúc chia tay, Ennis lạnh lùng tuyên bố với Jack “Tôi không phải là người đồng tính”. Jack trả lời: Tôi cũng vậy. 

Tháng mười năm đó, như dự định, Ennis lấy vợ (Michelle Williams), một người thiếu nữ chất phác hiền lành. Hai người chật vật với đời sống tỉnh lẻ, nhất là khi hai bé gái lần lượt chào đời. Hình như đời Ennis đã được vào khuôn khổ, với những khó khăn, buồn vui vợ chồng, và chuyện xảy ra năm xưa chỉ là một thoảng qua trong một mùa hè cô đơn. Phần Jack có trở lại tỉnh Signal, bang Wyoming để xin việc và hỏi thăm Ennis, nhưng bị ông chủ từ chối, ông đã biết chuyện gì đã xảy ra trên ngọn núi mênh mông, vắng lặng đó.
Thời gian trôi qua, Jack cũng lập gia đình với một người vợ đẹp và giàu có, hai người có với nhau một trai. Thế rồi Jack bắt liên lạc lại với Ennis. Ngày gặp mặt, cả hai đều ngạc nhiên là chính Ennis là người vồ vập, tỏ tình thương nhớ “bạn”, rồi cả hai nối lại tình xưa. Như bao cặp tình nhân bị ngăn cấm khác, họ gặp nhau trong lén lút, vụng trộm mỗi năm vài lần, tại những nơi hẻo lánh. 

Chuyện tình đau thương này là từ một chuyện ngắn của một E. Annie Proulx, một nữ văn sĩ đến với nghiệp văn chương khi đã quá nửa tuổi đời người. Tuy thế văn của bà được đón nhận ngay và Annie Proulz đã được giải thưởng Pulitzer với quyển sách The Shipping News.  Với chuyện ngắn Brokeback Mountain – Trên ngọn núi Brokeback, bà Proulx không nghĩ chuyện của mình được đăng báo, nói chi thành phim, nhưng tờ New Yorker đã đăng chuyện bà năm 1997, và lọt vào mắt xanh của hai kịch bản gia, Larry McMurry và Diana Ossana, cả hai đã từng được giải Pulitzer trong ngành. 

Thế rồi phim được thực hiện bởi đạo diễn nhà nghề Ang Lee,  Brokeback đã trở thành một phim tình cảm sâu sắc, mang chút đặc tính của Ingmar Bergman. Bergman là một đạo diễn Thụy Điển nổi danh với những vỡ kịch và phim có các nhân vật với nội tâm sâu xa. Ông nhìn thấu vào những xao xuyến chấn động, những tình cảm dấu kín bắt đầu với tuổi thơ cô đơn hay bị sỉ nhục. Theo Bergman thì: “Mỗi con người chúng ta mang một bản chất riêng biệt, mà từ đó cảm xúc phát triển, có lúc dịu dàng, nhạy cảm, có khi bồng bột, nồng cháy, có cả những căng thẳng, đớn đau…. Là người, điều tự nhiên là chúng ta muốn truyền đạt, giao cảm với nhau những cảm xúc ấy, và hơn nữa muốn thể hiện, diễn tả những tình cảm đó bằng xúc giác, ôm nhau, yêu nhau, và khi xa nhau, chúng ta lại phải đối đầu với những xúc cảm đó…” 
Phim Brokeback có những đặc tính của Bergman. Phim cho khán giả nhìn thấy cá tính của hai nhân vật chính tiến triển theo thời gian. Jack có chút bầt cần xã hội, anh muốn tiến xa với cuộc tình, muốn bộc lộ tình cảm của mình một cách công khai, muốn được cùng với Ennis xây tổ ấm, sống bên nhau như mọi cặp tình nhân. Ennis trầm tỉnh hơn, anh thấy những khó khăn mà hai người phải đối đầu, hình ảnh hai người đồng tính ngày anh còn bé, bị thủ tiêu vẫn là một ám ảnh, hơn nữa Ennis còn có bổn phận với gia đình, với hai con.  
Phim không có tham vọng đưa ra một thông điệp, không phán đoán, không xét xử, nhận định, chỉ để sự việc diễn tiến, đưa khán giả đến những cảm xúc của riêng mình, nhất là các khán giả có những kinh nghiệm đau thương trong cuộc đời. Một người đã viết cho bà Annie Proulx: Bây giờ tôi muốn hiểu tình cảm của con trai tôi, tôi hiểu cậu ấy đã trải qua những giây phút như thế nào. 

Theo tác giả Annie Proulx, đây không phải chuyện của hai anh chàng cao bồi, mà là chuyện của hai thanh niên trẻ, còn rất đỗi ngây ngô, hiểu biết ít ỏi về cả hai phương diện kinh nghiệm trên trường đời và học vấn. Rồi bỗng nhiên họ phải đối đầu trước một trường hợp bất ngờ, những xúc động tự nhiên của tình dục, họ chẳng hiểu tại sao và họ không biết phải làm sao. Lớn lên tại miền Nam, trong đầu họ mang huyền thoại về các chàng cao bồi rất đàn ông, oai hùng, mạnh mẽ. Thật sự không riêng gì họ mà hầu hết mọi người trong vùng cũng có chung hình một hình ảnh đã được thêu dệt qua nhiều thời đại. Không lối thoát, không biết xử sự ra sao, tình cảm của hai người kéo dài hai mươi năm, họ luôn bị ám ảnh bởi sợ hãi, mang tâm trạng ngượng ngùng và bối rối. Kết cuộc mà tác giả đưa ra để kết thúc chuyện ngắn của bà chỉ là tạm thời  mà thôi. Bà bảo mỗi độc giả sẽ tự mình tạo một kết thúc riêng biệt qua kinh nghiệm cá nhân.  

Hai tài tử vai chính  Health Leger trong vai Ennis và Jake Gyllenhaal trong vai Jack đã diễn đạt vai trò tuyệt hay, đặc biệt với nhân vật Ennis là một vai tâm lý sâu sắc, với những cảm xúc bị đè nén, nên rất khó diễn đạt, nhưng Leger đã toàn vẹn vai trò của mình và hơn nữa. Đó là lời nhận xét của chính tảc giả chuyện, Annie Proulx . Cảnh Jack nổi giận với Ennis đã được Jake Gyllenhaal điển đạt toàn hảo. Khán giả sẽ không còn để ý đến vẻ đẹp trai bóng bảy của chàng tài tử này, mà chỉ chú tâm vào cảm xúc vỡ bờ của một ông trung niên không còn sức chịu đựng nữa. Các bà vợ hờ cũng là nạn nhân của mối tình, và của xã hội? Alma, vợ của Ennis do Michelle Williams đóng, quả là một tâm lý bối rối, biết được bí mật của chồng mà phải nín lặng. Thế rồi khi hai người không còn với nhau nữa, Alma vẫn tìm cách khuyên chồng lấy vợ khác, với hy vọng người đến sau có thể giải quyết được “bệnh” của chồng cũ.   

Đạo diễn Ang Lee (Lý An) được cả thế giới biết đến qua phim nổi tiếng, ăn khách “Ngọa hổ, Tàng Long”, nhưng thật sự ông đã được sự nể trọng của đồng nghiệp cũng như khán giả rành nghệ thuật thứ Bảy, vì đã từng đạo diễn nhiều phim xuất sắc như Sense and Sensibility – đã được đề cử giải Oscar phim hay nhất trong năm, 1995, và phim The Wedding Banquet, một phim hài hước nhưng cũng rất cảm động và đề tài cũng là đồng tính trong xã hội Đài Loan.

Bối cảnh trong vùng Wyoming thật tuyệt đẹp, cảnh trí mênh mông, bao la, hùng vỹ, cơn mưa đá và mưa tuyết bất ngờ vào tháng Tám, chắc sẽ làm khán giả trầm trồ thích thú. Thế nhưng lại có cảnh khô khan, vắng lặng cho thấy nỗi cô đơn cùng cực của người dân tỉnh lịû, gợi nhớ những nơi chúng ta đã từng đi qua, hoặc sống tại đó một thời gian, thời gian bước đầu của đời sống tỵ nạn? Bối cảnh cô đơn đó không dài nhưng thật cần thiết vì diễn tả tâm trạng của các nhân vật trong câu chuyện. Nước Mỹ quả thật mênh mông và cảnh vật cũng thay đổi rất nhiều với các vùng.   

Cảnh “nóng” tình dục duy nhất là cảnh xảy ra giữa hai nhân vật chính, có thể làm ngỡ ngàng khán giả khó tánh, nhưng có lẽ vì tính chất đồng tính của hai nhân vật, chứ thật sự không bạo và không sỗ sàng như nhiều cảnh tình dục đã từng được thực hiện trên màn ảnh lớn. 
Khán giả đàn ông nghĩ sao về phim này? Bà Annie Proulx bảo là con rễ của bà thích lắm, đã đi xem hai lần, các nhà phê bình phần đông là đàn ông cũng rất thích phim trên phương diện nghệ thuật, cách trình bày của phim. Đạo diễn Ang Lee quả thật đã thực hiện cuốn phim với đề tài nhạy cảm này rất nghệ thuật qua nhiều cảnh quay tế nhị, cảm động.

Đạo diễn Ang Lee đã đoạt giải Đạo Diễn Xuất sắc của Golden Globe, và phim đã được đề cử 8 giải Oscar, trong đó có giải Phim hay nhất trong năm, giải Đạo Diễn Xuất sắc (Ang Lee), giải tài tử chính xuất sắc (Health Ledger), và nữ tài tử vai phụ xuất sắc (Michelle Williams). Phim đang được trình chiếu khắp nơi ở Hoa Kỳ.

Chú Thích – Phim đã dành được giải Đạo Diễn xuất sắc cho Ang Lee, và Best Adapted Screen Play cho 2 tác giả Larry McMurry và Diana Ossana. 
Oscar có 2 giải cho kịch bản, một là kịch bản nguyên thủy (Original Screen play) – kịch viết cho phim mà không từ một quyển sách hay một kịch bản của vỡ kịch nào. 
Brokeback Mountain viết lại từ quyển sách cùng tựa của nhà văn Annie E. Proulx cho nên nằm vào giải thứ hai.


Thảo luận cho bài: "Điểm Phim: Brokeback Mountain"