Độc đáo phiên chợ 1 ngày trong năm ở đình Bích La

Tác giả:

Từ bao đời nay, hễ nhắc đến làng Bích La, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị người ta lại nhớ ngay đến lễ hội Chợ đình Bích La độc đáo được tổ chức đúng 1 ngày vào mồng 3 Tết cổ truyền hàng năm.

Làng Bích La, xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị là miền quê có bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời. Đây được coi là vùng đất “địa linh nhân kiệt” vì đã sản sinh ra nhiều nhân tài cho đất nước.

Đúng vào sáng ngày mồng 3 Tết, khi đến phiên chợ này mọi người sẽ cảm nhận vẻ độc đáo riêng về một lễ hội dân gian truyền thống mang đậm bản sắc chỉ có ở miền quê Quảng Trị. Ngay tại phiên chợ đó, chúng ta được tham gia lễ cầu rùa, lễ cầu may và mọi người sẽ tìm lại tuổi thơ của mình bằng việc làm giản dị là mua các con vật như gà đất, trâu đất và có cả những trò chơi dân gian của thời chăn trâu cắt cỏ… Đã qua 5 thế kỷ dựng ấp lập làng, và lịch sử đã trải qua bao cuộc biến thiên, thậm chí ngay cả tên đất, tên làng cũng đã đôi lần thay đổi, nhưng người Bích La xưa nay vẫn giữ được nét văn hóa độc đáo này: Chợ đình Bích La.

z1

Lễ cầu rùa ở chợ đình Bích La.

Và cũng không biết từ bao giờ nữa, mỗi khi lễ hội chợ đình Bích La khai hội là không thể thiếu vắng du khách thập phương (có cả người ngoại quốc) cũng như không thể thiếu vắng tượng gà đất, trâu đất…

Chợ đình Bích La được tổ chức từ 3- 4 giờ sáng, đình Bích La đông nghẹt người. Còn đối với người làng Bích La, có lẽ trong đêm mồng 2 tết, đêm chuẩn bị cho Lễ hội chợ đình và hương sắc đêm ấy sẽ đi theo trong ký ức của cuộc đời. Người Bích La làm lụng, chắt chiu cả năm và để dành lại những sản phẩm tốt nhất cho đêm hội. Cả năm chỉ có một phiên chợ. Dân làng mang đến chợ đình dù chỉ một mớ cá tươi, buồng cau vừa hái xuống, mấy tệp trầu xanh vôi trắng hay mấy nắm chè mới hái còn đẫm sương đêm, rồi gạo, dưa, cà, thịt, muối… rồi cả kiểu cho chữ ngày xuân (thư pháp) tất cả đều làm ra từ đồng ruộng hương hỏa của tổ tiên để lại.

z2

Tò he – sản vật dân gian của trẻ em.  

Người đi chợ khăn áo chỉnh tề, mong để bán may và mong cho khách mua may. Đó là lễ cầu may mà chủ ý của người Bích La, chủ ý của người bán là muốn vừa lòng khách, giao đãi thân tình với khách, mong khách biết đến những sản vật của vùng đất Bích La và mong năm sau khách trở lại với chợ đình. Du khách đổ về chợ đình đa phần không phải để mua sắm mà đi chợ để xem chợ và tận hưởng cái không khí Tết ở làng quê. Nhưng với người Bích La, chợ đình lại hết sức quan trọng và thiêng liêng. Dân làng từ bậc cao niên đến con cháu, dâu rể của 14 họ tộc nối gót về đây với tâm thức hướng thiện và với tấm lòng thành kính trước vong vị tổ tiên. Có lẽ, không nơi nào có 14 dòng họ cùng các vị thần an tọa chung trong một khuôn viên chợ đình như ở Bích La. Du khách sẽ ngạc nhiên trước cách bài trí vừa đình, vừa chợ, vừa là nơi quần tụ miếu thờ các họ tộc. Lối kết cấu này hoàn toàn là dụng ý của người Bích La.

z3

Ông đồ trẻ đang viết thư pháp .

Chợ đình Bích La nguyên sơ từ khi xây dựng vào năm 1527 cho đến nay vẫn giữ nguyên kết cấu hình chữ nhất, xung quanh không có tường bao. Thiết kế theo dạng “đình mở” không rào dậu như thế, từ xa xưa người Bích La đã hướng đến một ngôi nhà chung; họ coi trọng sự gắn kết cộng đồng, sức mạnh cộng đồng, và rõ ràng, chợ đình đã xóa đi ranh giới giữa các họ tộc. Du khách thập phương về tham dự lễ hội chợ đình cũng vì lẽ ấy. Khách có thể ghé chợ, thăm đình, có thể mua và làm quen thêm bầu bạn, thậm chí có thể thắp một nén nhang thổ lộ tấm chân tình của mình trước một ban thờ họ tộc nào đó để cầu an, cầu phúc. Người Bích La cùng khách hòa nhập với nhau trong đêm hội chợ đình bằng tình bằng hữu, nhưng dù không phân định ngôi khách chủ thì cá tính của người Bích La, đất Bích La vẫn không vì thế mà mai một.

Chợ đình Bích La chứng kiến cảnh hoang vu sơ khai của vùng đất Bích La, chứng kiến cảnh con dân của làng be bờ tát nước và trong kí ức người Bích La, nơi đây vẫn vang vọng bước chân vị phó tướng cai tri Lê Mậu Doãn dưới triều Lê dẫn đầu trưởng tộc của 14 dòng họ đi khai khẩn, lập làng. Hàng nghìn đời nay, dù lịch sử thăng trầm bể dâu, chợ đình vẫn chính là nguồn cội và chưa bao giờ chợ đình Bích La khai cuộc vắng tiếng gà! Đây đó trong không gian chợ đình thoang thoảng mùi hương, tiếng gà quê to te vừa thực vừa ảo… và chủ, và khách chỉ cần nghe âm thanh ấy, tiếng to te đã có thể quay ngược thời gian để mỗi người có thể sống lại với quá vãng thời gian và với tuổi thơ của chính mình.

Nếu như chợ đình Bích La mang ý nghĩa cầu may và giao đãi giữa chủ với khách, thể hiện cuộc sống cộng đồng sung túc và tri ân, báo hiếu tổ tiên gia tộc thì lễ cầu rùa tại chợ đình Bích La vào rạng sáng mùng 3 Tết lại mang sắc thái tín ngưỡng thờ thần đậm nét của người Bích La xưa.

Năm nào cũng vậy, Lễ hội chợ đình Bích La diễn ra vào ngày mồng 3 tết. Đây là thời điểm mọi người không còn bận bịu với những lễ nghi cúng tế và đi lại thăm hỏi nhau trong mấy ngày tết, nhất là du khách cũng bắt đầu du xuân, rảnh rang thời gian và có thể ghé về tham dự lễ hội. Hàng nghìn đời nay, chợ đình với lối kiến trúc mở đã làm nên cầu nối cho du khách thập phương đến với Bích La, và mỗi người Bích La cũng đã lớn lên, đã được nuôi dưỡng tâm hồn bằng không gian bao dung rộng mở dưới mái sân đình.

Thảo luận cho bài: "Độc đáo phiên chợ 1 ngày trong năm ở đình Bích La"