Giã Từ Lenin

Tác giả:

Thời điểm của phim Giã Từ Lenin (2003) là khoảng cuối năm 1989 khi Đông Đức đang chuyển mình bước sang một giai đoạn mới trong lịch sử. Cậu thanh niên Alex sống với mẹ và chị (Ariane), có con nhỏ trong một căn hộ của thành phố Berlin. Bố cậu đã biến mất thập niên trước, khi cậu khoảng 8, 9 tuổi, mà theo lời mẹ Alex thì ông đã theo một người đàn bà, bỏ mẹ con cậu ở lại phía bên này tường thành. Trong đầu óc thơ dại của Alex, những hình ảnh đẹp đẽ với cha vẫn sống mãi trong lòng cậu, đó là thời của một nhà khoa học không gian nổi tiếng xuất hiện trên máy truyền hình mà cậu hay xem. Đồng thời cậu còn nhớ khi cha cậu biến mất, mẹ cậu đã bị công an tới điều tra và hạch hỏi. Sau đó, bà qua một cơn khủng khoảng tinh thần nặng, đến nỗi bà im lặng một thời gian, không nói với ai một điều gì, ngay cả với con cái. Ngày ngày cậu bé Alex vào nhà thương, nói chuyện với bà, và xin bà hãy trở về với chị em cậu . Những lời nói của cậu bé như đánh thức tình thương của người mẹ, vài tuần sau bà trở về nhà, và gia đình bé nhỏ của cậu sinh hoạt lại bình thường. Không có chồng, bà lại còn hăng hái hơn trong việc làm và các công tác xã hội. Việc làm của bà có thành quả, được chính phủ công nhận qua nhiều giải thưởng, huân chương. Năm 1989, một đêm tới lãnh một giải thưởng, xe bà bị chấn bởi đoàn biểu tình, bà xuống xe đi bộ, và tình cờ trông thấy cậu con trai của bà, Alex đang bị công an hành hùng và bắt lên xe. Sửng sốt, bà đã ngã xuống đường, bất tỉnh. Vài ngày sau Alex được thả ra và biết tin mẹ mình bị động cơ tim và đang hôn mê trong bệnh viện. Alex lại ngày ngày vào nói chuyện với mẹ, cậu tin rằng như thời cậu con bé, qua cuộc nói chuyện mẹ cậu sẽ ra khỏi cơn mê.

Trong thời gian đó, thời cuộc không chờ đợi bà thức dậy mà biến đổi không ngừng. Bức tường Bá Linh sập, gia đình của Alex thay đổi theo thời cuộc. Ariane bỏ học, và đi làm cho nhà hàng Burger King, cô có người yêu mới, một anh Tây Đức. Rồi Alex cũng đổi việc, trở thành một nhân viên tiếp thị đi bán satellite cho một công ty truyền hình tại các tư gia. Gia đình bé nhỏ của Alex như mọi gia đình Đông Đức khác bước vào kinh tế thị trường trong một gốc độ bé nhỏ, riêng tư của họ. Rồi như một phép mầu nhiệm, mẹ của Alex tỉnh dậy sau cơn hôn mê dài tám tháng. Bà đã ngủ một giấc dài, không biết sự thay đổi bên ngoài. Đồng chí thủ trưởng đã không còn cầm quyền nữa. Chính phủ Đức giao hẹn trong vài tuần người dân Đông Đức phải đổi tiền, vân vân và vân vân. Nhiều sự thay đổi thật quá lớn đối với một người đàn bà yêu đuối, vừa mới thoát khỏi cơn bệnh tim! Qua lời khuyến cáo của bác sĩ, Alex đã quyết định giữ lại thế giới cũ, một nước Đông Đức xưa cho mẹ cậu. Trước khi mẹ cậu về nhà, nội thất trong nhà được bày biện lại như xưa, cậu đi lùng kiếm các thức ăn xưa cho mẹ cậu mà nay đã lỗi thời, đã được thay đổi bằng những sản phẩm khác biệt đủ loại trên thị trường.

Giã Từ Lenin của đạo diễn Wolfgang Becker, nổi tiếng với phim “Run, Lola, Run” đã lãnh được nhiều giải thưởng cao quý của Đức, tương đương với giải Oscars của Hollywood. Phim đã đánh vào phương diện tâm lý xã hội của Đức, nhất là người dân Đông Đức. Với sự thay đổi chính trị quan trọng năm 1990, thống nhất nước Đức, người dân Đông Đức ùn ùn bước sang Tây Đức, ngạc nhiên với sự giàu mạnh của xã hội phía Tây. Thế nhưng sau một thời gian, nhất là chạm nhiều thay đổi khó khăn trong đời sống, nhiều người dân Đông Đức, nhất là người già, những người đã có chỗ đứng trong xã hội trước, đã không khỏi ngậm ngùi hồi tưởng lại cuộc sống êm ả, đã quen rồi của năm xưa. Đã có những quyển sách viết về Đông Đức xưa, và nay cuốn phim “Giã Từ Lenin” ra đời như là một ve vuốt nhẹ nhàng cho cho những năm tháng đổi dời của họ.

Mẹ của Alex là biểu tượng của một cảm xúc thái cực. Trong vô thức, bà không chịu được một sự thật, một thay đổi quá lớn, và đã gây cho bà bị bị động cơ tim. Cũng như thập niên qua, khi chồng bà ra đi, bà đã ngưng nói, thì nay cũng thế, bà ngủ một giấc dài, như không muốn chấp nhận sự thay đổi chính trị trên đất nước bà. Cuối cùng chuyện phim cho thấy bà thuộc thế hệ cũ và nếu không chấp nhận được sự thật, phải ra đi. Người con trai rất có hiếu của bà, Alex đã tạo cho bà cả một giấc mơ ngược sự thật, nước Đức thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đông Đức, người dân Tây Đức tràn qua bên này bức tường Bá Linh. Biết mẹ không còn sống bao lâu, Alex đã khg nở để cho người đàn bà này nhận định ra sai lầm của bà mười mấy năm về trước, bà đã quyết định không theo chồng, ở lại Đông Đức, suy tôn và chấp nhận quê hương của bà như một sự thể hiển nhiên, mà bà là con người bé nhỏ không làm gì được.

“Giã Từ Lenin” là một phim bi hài kịch, có đoạn làm cho khán giả ngậm ngùi, thương cảm người đàn bà suốt đời tận tuỵ cho con, cho quê hương, có đoạn làm ta phì cười vì những màn dàn cảnh của Alex, đi ngược lại sự thật. Phim không trình bày những gì sai lầm của xã hội Đông Đức, trái lại có phần thông cảm với tình cảnh người dân Đông Đức, những khó khăn mà họ phải trải qua để đáp ứng với cuộc sống nay đã đổi thay.

Chắc hẳn Giã Từ Lenin không được trình chiếu ở Việt Nam. Hình ảnh người đàn bà, lần đầu tiên bước ra đường, ngạc nhiên trước quang cảnh lạ hoắc, biểng quảng cáo Coca Cola to tướng, bàn ghế trước chung cư được dời đi để thay vào tủ bàn mới mẻ hiện đại, và rồi bà ngước lên và trông thấy một máy bay trực thăng kéo tượng Lenin đi qua, như kéo đi một dĩ vãng nay đã lỗi thời. Ôi giã từ Lenin, chủ nghĩa của ông không còn thích hợp nữa trong thế giới tư bản, toàn cầu hoá, hiện đại của ngày nay …

Không hiểu người dân Việt Nam ngày nay nghĩ sao về Lenin và xã hội chủ nghĩa? Có lẽ người ta sống chấp nhận. Nhu cầu cơm áo làm con người bận rộn, quên đi nhu cầu tư tưởng quan trọng, mà chính Lenin cũng mong mỏi cho người dân của ông: Tự Do phát biểu ý kiến, Tự Do chính trị, Tự Do tôn giáo …. Trong kỳ về Việt Nam vừa qua, gần 30 năm sau khi đi ra khỏi đất nước, lần đầu tiên bước chân đến thành phố Hà Nội. Hà Nội rộn ràng, rộn rịp, cũng theo trào lưu đổi mới, không còn là thành phố toàn là màu đen, chỉ có xe đạp trên đường phố. Hà Nội thật đẹp với Hồ Tây, Hồ Hoàn Kiếm. Thế nhưng tôi không khỏi ngậm ngùi khi đi ngang qua Công viên Lenin, và tượng Lenin đứng sừng sửng như một chứng tỏ thực tại của đất nước Việt Nam. Khi tại các nước Đông Âu, các tượng của Lenin đã bị dời đi, thì chủ nghĩa CS còn đứng vững vàng tại thành phố cổ, dù thành phố đang chuyển mình thay đổi. Lenin đứng lạc loài, trơ trẽn, người dân Hà thành không muốn nói đến, và không biết nói gì về một chủ nghĩa đã mất ý nghĩa. Không biết đến bao giờ thì người Việt có thể dời các tượng không còn ý nghĩa nữa?

Goodbye Lenin đã ra DVD, nói tiếng Đức, phụ đề Anh, Pháp ngữ, quý độc giả có thể tìm mướn tại các nơi cho thuê mướn DVD, khu phim Ngoại Quốc.

Thảo luận cho bài: "Giã Từ Lenin"