Hội Gióng

Tác giả:

Là một lễ hội lớn của Việt Nam, Hội Gióng được nhiều địa phương tổ chức nhưng to nhất là Hội Gióng được tổ chức tại đền Phù Đổng và đền Sóc thuộc huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội.

718
Trong tín ngưỡng dân gian của Việt Nam có việc thờ tự tứ bất tử – những vị thần và người có công với Việt Nam. Thánh Gióng chính là một trong bốn vị tứ bất tử đó của người dân Việt, chính vì vậy lễ hội Gióng được rất nhiều địa phương trên cả nước cùng tổ chức. Trong số những lễ hội đó thì Hội Gióng tại đền Phù Đổng và đền Sóc Sơn được tổ chức lớn và quy mô nhất.
Lễ hội mô phỏng một cách sinh động diễn biến các trận đấu của Thánh Gióng và nhân dân Văn Lang trong cuộc chiến chống giặc Ân, thông qua đó nâng cao nhận thức cộng đồng về các hình thức chiến tranh bộ lạc thời cổ xưa; đồng thời giáo dục lòng yêu nước, truyền thống thượng võ, ý chí quật cường và khát vọng độc lập, tự do của dân tộc. Hội Gióng được tổ chức ở nhiều nơi thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ nhưng tiêu biểu nhất là Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc (Hà Nội).

Hội Gióng ở đền Sóc (xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội) được tổ chức từ ngày 6 – 8 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Theo truyền thuyết, sau khi đánh thắng giặc Ân, Phù Linh là nơi dừng chân cuối cùng của Thánh Gióng trước khi bay về trời. Để tưởng nhớ công lao của Đức Thánh, tại đây, nhân dân đã xây dựng Khu di tích đền Sóc bao gồm 6 công trình: đền Hạ (hay còn gọi đền Trình), chùa Đại Bi, đền Mẫu, đền Thượng (hay còn gọi đền Sóc), tượng đài Thánh Gióng và nhà bia. Trong đó, đền Thượng là nơi thờ Thánh Gióng và tổ chức lễ hội với đầy đủ các nghi lễ truyền thống như: lễ Mộc Dục; lễ rước; lễ dâng hương; lễ hóa voi và ngựa…

Lễ rước Voi
và Lễ rước Chiến mã tại Hội Gióng đền Sóc

Để chuẩn bị cho ngày hội chính, vào đêm mùng 5, lễ Mộc Dục (tắm tượng) được tiến hành để mời Đức Thánh về dự hội. Đến ngày mùng 6 khai hội, nhân dân 8 thôn làng thuộc 6 xã nằm quanh Khu di tích đền Sóc là Tân Minh, Tiên Dược, Phù Linh, Đức Hòa, Xuân Giang và Bắc Phú dâng các lễ vật đã được chuẩn bị chu đáo lên Đức Thánh, cầu mong ngài phù hộ cho dân làng có một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Trong đó, nghi lễ dâng hoa tre lên đền Thượng của thôn Vệ Linh (xã Phù Linh) được tổ chức đầu tiên. Hoa tre được làm bằng những thanh tre dài khoảng 50cm, đường kính khoảng 1cm, đầu tre tuốt bông và nhuộm màu tượng trưng cho roi ngựa của Thánh Gióng. Hoa tre sau khi dâng lên đền Thượng sẽ được rước xuống đền Hạ rồi phát cho người dự hội để cầu may.

Đoàn rước lễ của các ông “Hiệu” tại đền Phù Đổng
Ông “Hiệu” múa cờ lệnh trong hội Gióng ở đền Phù Đổng
Lễ khao quân ở hội Gióng đền Phù Đổng

Sang ngày mùng 7 chính hội (ngày thánh hoá theo truyền thuyết), hoạt cảnh chém tướng giặc diễn tả lại cảnh Thánh Gióng chém 3 tướng giặc Ân cuối cùng ở chân núi Vệ Linh trước khi bay về trời được tổ chức. Đến chiều ngày mùng 8, lễ hóa mô hình voi và ngựa giấy với kích thước lớn được tiến hành để kết thúc lễ hội bởi voi chiến và ngựa sắt là hai linh vật gắn liền với quá trình Thánh Gióng chống giặc Ân, bảo vệ non sông bờ cõi. Tất cả du khách tham gia lễ hội đều mong được chung tay khiêng voi và ngựa ra bờ sông để hóa bởi theo tín ngưỡng, bất cứ ai được chạm tay vào đồ tế Đức Thánh đều sẽ gặp may mắn trong cuộc sống. Trong thời gian diễn ra lễ hội còn có nhiều trò chơi dân gian được tổ chức như chọi gà, cờ tướng, hát ca trù, hát chèo…

Hội Gióng tại đền Phù Đổng lại được tổ chức muộn hơn vào ngày 09 tháng 4 âm lịch hàng năm. Thông thường trong ngày khai hội sẽ tiến hành nghi lễ chính “Rước nước” để luyện khí giới cho quân lính trước khi xuất hiện. Mặc dù có rất nhiều các chương trình được tổ chức trong lễ hội nhưng phần quan trong nhất cũng là phần được người tham gia chờ đợi nhất tại Hội Gióng tại đền Phù Đổng là việc tái hiện lại trận đánh của Đức Thánh Gióng với 28 đạo binh của giặc Ân.

Trận đánh luôn được tái hiện một cách công phu với các ông “Hiệu” là các tướng lĩnh của Ông Gióng; “Phù Giá” – đội quân chính quy; Các “Cô Tướng” – tượng trưng các đạo quân xâm lược; Phường “Ải Lao”, trong đó có “Ông Hổ”; Đội quân tổng hợp; “Làng áo đỏ”; đội quân trinh sát nhỏ tuổi; “Làng áo đen”; đội dân binh… với khoảng 1.300 quân “tham chiến”.

Mặc dù cùng hướng về một truyền thuyết dân gian, cùng là dịp để tưởng nhớ đến vị anh hùng đã có công với dân tộc nhưng hai lễ hội Gióng tại đền Phù Đổng và đền Sóc lại có những nét khác nhau. Chính điều này tạo nên sự hấp dẫn và đa dạng khi cả hai đền tại một địa phương cùng tổ chức lễ hội này.

Hội Gióng đền Sóc năm nay đã qua, người dân Sóc Sơn đã đang chuẩn bị cho hội Gióng đền Phù Đổng sẽ diễn ra vào ngày 9 tháng 4 âm lịch tới đây. Nếu như có điều kiện tham gia vào lễ hội sắp tới, bạn sẽ hiểu được màu sắc tín ngưỡng cũng như nét văn hóa độc đáo trong việc thờ cúng các vị anh hùng của dân tộc Việt Nam.

Thảo luận cho bài: "Hội Gióng"