Khánh Ly: Những Lời Tử Tế Ông Sơn Dậy Tôi

Tác giả:

Ngoài anh em và người thân trong gia đình, có lẽ Khánh Ly là người ông gắn bó với Trịnh Công Sơn nhiều nhất, thì Khánh Ly có lẽ là người nhớ thương ông vô hạn vì chị đ coi Trịnh Công Sơn như một nửa đời sống của mình sau gần 40 năm gắn liền với những tác phẩm của người nghệ sĩ tài hoa.

 

Sang Montreal trong dịp gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn làm lễ cầu siêu cho người nhạc sĩ quá cố vào ngày 8 tháng Tư năm 2001, Khánh Ly đ dành cho người viết một cuộc nói chuyện đặc biệt, trong đó chị đ tỏ bầy tâm sự của mình bằng tt cả sự xúc động sau cái chết của Trịnh Công Sơn…Cuộc nói chuyện được diễn ra trên lầu nhà hàng La Famille Vietnamienne, góc đường St André và Duluth, do vợ chồng em gái nhạc sĩ Trịnh Công Sơn – bà Trịnh Vĩnh Tâm và ông Hoàng Tá Thích – khai thác từ nhiều năm qua, vào lúc 7 giờ 30 tối ngày 8 tháng Tư năm 2001. Phòng khách trên lầu nơi gia đình em gái Trịnh Công Sơn cư ngụ đ từng diễn ra những buổi họp mặt thân mật và m cũng giữa gia đình và bạn bè của Trịnh Công Sơn trong dịp ông sang Montreal thăm các em và các cháu vào năm 1992.

 

 

Một mình với Khánh Ly nơi có trưng bầy một tác phẩm hội họa của Trịnh Công Sơn trong một bầu không khí ảm đạm, người viết đ được nghe những tâm sự của chị liên quan đến Trịnh Công Sơn, vốn là người mà chị coi là “gắn bó như một định mệnh”. Dưới đây là những đoạn trích nguyên văn từ những câu trả lời của Khánh Ly trong buổi nói chuyện đặc biệt này, xen lẫn với những tiếng sụt sùi, nghẹn ngào trên một khuôn mặt đượm nét u buồn…

 

III
Trường Kỳ: Chị là một trong số những người ở hải ngoại biết được tin nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua đời sớm nht. Cảm giác của chị khi nghe được tin y ra sao?
Khánh Ly: Tôi không biết là trong trường hợp những người khác, cảm giác của họ khi nhận được tin một người thân vừa đi xa như thế nào. Nhưng mà lúc đó thì tôi hoàn toàn tôi như một người bị đông đá! đầu óc tôi hoàn toàn trống rỗng và tôi ngồi sững người trên ghế cho đến khi tôi nghe tiếng chồng tôi khóc! Lúc đó tôi mới tỉnh lại, tôi nói với nhà tôi là “Anh Sơn đi rồi!”.

 

TK : Sau đó?
KL: Sau đó, tôi được nói chuyện với anh Thích, em rể của anh Sơn…ở thành phố này, tôi muốn xác nhận tin đó là đúng hay chỉ là tin đồn. Tôi được xác nhận là điều đó đúng và chính anh Thích lúc đó cũng gần như là rơi vào một tình trạng như tôi. Có lẽ tôi là người đầu tiên liên lạc với anh Thích.

 

TK: Tôi được bạn bè bên California cho biết chị đ phải vào bệnh viện cp cứu sau khi nghe tin này…
KL: Tôi có ng từ trên ghế xuống…Tôi cảm thy tôi thở không được nữa. Ðó là ngày hôm sau, sau khi tôi liên lạc về Sài Gòn. Nhà tôi có đưa tôi đi cp cứu và tôi nằm đến chiều thì tôi đòi về. Vì tôi muốn ở nhà để chờ tin Sài Gòn. Thực sự mà nói, cho tới bây giờ là một tuần lễ đ qua tôi vẫn thy dường như điều đó không phải là sự thật, tôi không nghĩ rằng đó là sự thật.

 

TK: Nhưng đúng là anh Sơn đ ra đi…
KL: Có lẽ là tôi phải mt một thời gian nữa, lâu lắm tôi mới có thể tin rằng, sự ra đi của anh Sơn là chuyện có thật. Những nỗi vui đến với tôi nhanh và tôi mau quên. Nhưng cái mt mát, cái đau buồn đến với tôi, thường thm nhập vào tôi rt là chậm và càng ngày tôi càng nhận thức được nỗi đau, nỗi khổ của mình là sự thật. Nó không phải là gic mơ nữa! Còn đến giờ phút này tôi vẫn như là người sống ở trong một cơn mơ, giống như là sự lập lại của một ngày vào tháng Tư năm 75. đó là ngày 29 tháng Tư năm 75 khi tôi rờụi Sài Gòn. Phải đến 15 năm sau khi rời xa Việt Nam tôi mới nhận thức được, tôi mới chịu nhìn nhận rằng là tôi đ thực sự ở xa Việt Nam.

 

TK: Trường hợp của anh Sơn đối với chị cũng như vậy?
KL:Tôi nghĩ là ông Trịnh Công Sơn đi xa, đi đâu đó một vài giờ đồng hồ, một vài ngày như ông thường đi ra quán nghệ sĩ mỗi buổi sáng để gặp các bạn bè của ông. Dẫu rằng ông chỉ ra đó, ông ngồi uống một ly trà rồi ông đi bộ về. Bây giờ tôi vẫn còn cái cảm giác đó là một lát nữa đây có thể là ông sẽ trở về . Tại vì ở thành phố này là nơi mà năm 92 tôi được gặp ông. Cũng trong căn phòng này, chúng tôi đ quây quần với các em của ông, các cháu của ông, các bạn của ông. Chúng tôi đ ngồi đây rt hạnh phúc trong một khoảng thời gian my tháng trời. Và cũng có lúc ông đi ra ngoài quán cà phê ngồi để nhìn những người khách lạ đi qua lại. Bây giờ tôi cũng nghĩ rằng không có mặt ông ở đây chắc là ông đang còn ở một quán cà phê nào đó và ông sẽ trở về kịp bữa cơm tối nay.

 

TK: Chị đã gặp anh Sơn lần nào sau năm 75?
KL: Lần đầu tiên tôi gặp ông Trịnh Công Sơn sau năm 75 là năm 88 tại Paris. Rồi đến năm 92 thì tại Canada, tại đây. đến năm 97 tôi về với phái đoàn Nhật Bổn và năm ngoái, tháng Năm, tôi cũng về với phái đoàn Nhật để hát cho một cuốn phim nói về một người ký giả Nhật đ chết ở Việt Nam. Và khi tìm được xác của anh thì trong túi của anh vẫn còn một cuốn cassette nhạc của ông Trịnh Công Sơn do tôi hát. Trong suốt thời gian đó, sau những giờ làm việc với phái đoàn của Nhật, của hng phim Nhật tôi dành hết thì giờ để được nói chuyện với ông Trịnh Công Sơn, được ngồi với ông và một số bạn bè như Lan Ngọc, như Hồng Vân, như anh Nguyễn Aùnh 9, anh Nguyễn Ngọc Thạch, thoáng gặp Cẩm Vân một lần. Và Hồng Vân Lan Ngọc là những người bạn, những người em cũ; anh Nguyễn Aùnh 9 thì lại là người quá thân, một nhạc sĩ mà tôi rt là quí mến. đồng thời tôi cũng được gặp Bảo Phúc. Bảo Phúc tập nhạc cho tôi tại nhà của anh Sơn. Và anh Sơn đ chỉ cho tôi hát bài “đồng Dao 2000” và bài “Tiến Thoái Lưỡng Nan”

 

TK: Như vậy vào tháng Năm năm ngoái là lần cuối chị gặp anh Sơn?
KL: Dạ! đó là lần cuối. Thật ra sau Tết tôi nghe tin anh Sơn nhập viện, tôi có dự định về thăm anh. Nhưng rồi chính tôi cũng lại không được khỏe cho nên tôi hon lại. Và đến khi tôi nghe anh Thích và chị Tâm từ Việt Nam về cho biết là tình hình sức khỏe anh Sơn đ khá tôi cũng mừng. Tôi cũng mừng và nghĩ rằng có thể là tôi thu xếp để từ giờ đến cuối năm về thăm anh. Nhưng không ngờ là chỉ có my ngày sau thì tôi được tin anh đ nhập viện và bị “coma”.

 

TK: được biết ở Việt Nam có tin cho là chị sẽ về dự lễ an táng anh Sơn?
KL: Tôi biết, có nhiều người e-mail cho tôi và ở bên ˜c cũng liên lạc cho tôi biết về tin đồn này. Nhưng tôi nghĩ là tôi về thì cũng chẳng còn được nhìn thy anh. Mà nhiều khi sự có mặt của tôi cũng trở thành thừa thi và cũng…chẳng có ích lợi gì cho ai! ” Cho nên ngày hôm nay tôi có mặt ở đây cùng với những người cháu của ông Trịnh Công Sơn và ông Hoàng Tá Thích là em rể của ông Trịnh Công Sơn để làm lễ cầu siêu cho ông Sơn thì cũng là một sự gặp gỡ, chia xẻ trong gia đình. Tôi nghĩ là về Việt Nam hay qua đây thì cũng giống nhau thôi!

 

TK: Nhưng thật sự trong thâm tâm chị có muốn về Việt Nam ngay sau khi nghe tin anh Sơn qua đời?
KL: Tôi rt muốn! Tôi rt muốn! Nhưng tôi suy nghĩ kỹ thì tôi thy là tôi không nên về!.

 

TK: Tại sao chị cho là chị không nên về, nghĩ sao khi nói câu đó?
KL: Bởi vì như tôi đ trình bầy là tôi không được thy mặt ông nữa… và… tôi cũng chẳng muốn cho ai thấy mặt tôi ở Việt Nam trong những giờ phút đó!

 

TK: Khi nói chuyện với chị sáng nay tại lễ cầu siêu cho anh Sơn, tôi có nghe chị nói giữa chị và anh Sơn có một sự liên hệ lạ lùng. Sự liên hệ chị cho là lạ lùng đó như thế nào?
KL: à cái sự liên hệ giữa ông Trịnh Công Sơn với tôi đ kéo dài một thời gian quá lâu. Một sự gắn bó như một định mệnh. ông Trịnh Công Sơn có thể có những giây phút không nhớ đến tôi. Nhưng riêng tôi thì lúc nào tôi cũng nhớ đến ông. Bởi vì như tôi đ nói, ông là một nửa đời sống của tôi. Và ngay bây giờ khi tôi nói những lời này, thực sự tôi muốn thưa cùng tt cả là tôi không biết tôi còn hát nổi nữa hay không. Có thể tôi sẽ từ gi… bây giờ điều tôi mơ ước nht là nếu tôi có thể tan biến đi ra khỏi cuộc đời này hoặc là tôi sẽ không thức dậy sau một đêm, sau một gic ngủ thì có lẽ điều đó tốt cho tôi hơn!”

 

TK: Như chị đã nói, Trịnh Công Sơn là nửa đời sống của chị, thì đó là một sự liên hệ về mặt tình cảm hay văn nghệ thuần túy hoặc là một sự liên hệ nào khác?
KL: ông Trịnh Công Sơn và tôi có một mối liên hệ cao hơn, đẹp đẽ hơn, thánh thiện hơn là những tình cảm đời thường. Và vì tôi được gần ông Trịnh Công Sơn nhiều và tôi được ông cắt nghĩa rõ ràng những tác phẩm, nhạc phẩm của ông. Tôi thy rõ, hiểu rõ được con người của ông cũng như tác phẩm của ông. Cho nên cảm nhận của tôi là mối liên hệ tình cảm đó phải vượt lên trên tt cả những tình cảm của đời thường. Bởi vì ở ông Trịnh Công Sơn, điều vĩ đại nht, vĩ đại hơn cả những tác phẩm của ông là nhân cách, nhân phẩm của ông. ông là người nhạc sĩ duy nht đ sống trong đời sống này có một tấm lòng không có thù hận. Và phải hiểu những tác phẩm của ông thì mới có thể nói và yêu thương ông nếu không hiểu những tác phẩm của ông thì tt cả những điều nói về ông có thể là sai, là không đúng sự thật! Trong lúc này thì thật ra tôi cũng xin phép là tôi không dám nói nhiều, nhưng tôi hy vọng trong cuốn sách tôi sẽ in trước khi tôi từ gi. Tôi sẽ xin được kể lại rt là thật thà, tt cả mọi chuyện từ khởi đầu cho tới kết thúc, quan hệ tình cảm giữa ông Trịnh Công Sơn và tôi. Còn bây giờ tôi xin phép cho tôi được giữ riêng một số những kỷ niệm rt riêng tư giữa chúng tôi.

 

TK: Khi nào sách sẽ phát hành và tựa đề là gì?
KL: Tôi dự định in cuốn sách đó trong năm 2000 vừa qua, nhưng tôi cũng chưa đủ phương tiện và tôi cũng cảm thy có nhiều điều còn thiếu sót cho nên có lẽ là năm tới tôi hy vọng sẽ hoàn tt được cuốn sách đó. Và tôi đ lựa cho cuốn sách đó một cái tựa cách đây trên 10 năm:là “đằng Sau Những Nụ Cười”.

 

TK: Chị vừa nhắc đến câu “trước khi tôi từ gi”. Chị muốn nói lên điều gì qua câu đó?
KL: Thưa anh, thực sự ngay bây giờ khi tôi ngồi đây với anh, tôi không nghĩ là tôi có ct nổi tiếng hát nữa hay không. Và tôi cũng không biết là tôi còn sống tới ngày nào, tôi cũng không biết là tôi sẽ đi lúc nào nữa! Thành ra tt cả những cái gì mà tôi đ viết nếu còn dang dở thì cũng đành chịu thôi. Và nhà tôi sẽ là người cho in n cuốn sách đó với những điều dở dang. Cứ coi giống như là một câu chuyện nửa đường đứt gánh vậy thôi. Cũng như một đời người vậy! Tôi không thể nói chắc được bt cứ chuyện gì trong giây phút này.

 

TK: Là người hiểu rõ những tác phẩm của Trịnh Công Sơn, như chị nói, và chị cũng là người đ trình bầy rt nhiều nhạc phẩm của anh Sơn. đối với chị, chị yêu thích những nhạc phẩm nào nht?
KL: Có nhiều người yêu những bản tình ca của ông Trịnh Công Sơn. Riêng tôi thì tôi thy…tôi lại yêu những Ca Khúc Da Vàng hơn bởi vì nó lớn hơn tình ca. Tình ca ai viết cũng được, mỗi người viết theo cái cảm xúc của trái tim mình. Và trong những bản tình ca của ông Trịnh Công Sơn, ai cũng nhìn thy mình ở trong đó, nht là tôi! Luôn luôn tôi nhìn thy tôi ở trong tt cả những bản tình ca của ông. Riêng Ca Khúc Da Vàng, tôi còn nhìn thy cả một quê hương, cả những mơ ước, cả những đớn đau, thân phận của một dân tộc, mơ ước của cả một dân tộc về một nền hòa bình, về một sự thống nht, một đt nước sau một cuộc nội chiến quá đau thương . Và đó là cái điều mà cả tôi, và tôi nghĩ rằng rt nhiều người, đều mơ ước được sống, được ở lại Việt Nam trong sự thống nht một đt nước Việt Nam với tự do, với hạnh phúc thực sự “

 

TK: Anh Sơn đ sáng tác những nhạc phẩm nào dành riêng cho chị?
KL: Tôi nghĩ là cũng có… tôi nghĩ là cũng có! Anh Sơn cũng có nói với tôi… nói với tôi ở đây cùng với tất cả các anh em ở đây, đặc biệt nht là bài “Rơi Lệ Ru Người” anh viết sau năm 75 khi anh nghĩ là tôi đã chết trên biển đông, và anh đ viết bài đó cho tôi. Rồi mi đến năm 90,91 anh mới tìm lại được bài hát đó và anh đ tập cho tôi khi anh qua đây năm 92. Còn những bài khác thì bằng cách này và cách khác, chúng tôi có những cách nói với nhau mà không ai biết được, đó là cái cách nói mà không thành tiếng và chỉ nói bằng mắt mà thôi!”

 

TK: Còn riêng về con người của Trịnh Công Sơn, chị có những nhận xét gì?
KL: ông Trịnh Công Sơn là người nhạc sĩ duy nht chỉ sống cho người mà không sống cho mình. Cái ông quan tâm đến là gia đình, là bạn bè, là anh em. Và trên hết là dân tộc, là quê hương. Có nghĩa ông là người Việt Nam và ông yêu quê hương, yêu tổ quốc. Cho nên tôi đ nói ông ở lại Việt Nam là điều đúng. Và ông đ ở lại Việt Nam, ông đ sống những tháng ngày ở Việt Nam sau năm 75 bằng cả một tấm lòng, một tm lòng, một trái tim không nặng nề cho dẫu là có những đau đớn ông phải trải qua, có những nỗi oan ông phải gánh chịu. Và chính những điều đó ông Trịnh Công Sơn, hình ảnh của ông lại càng trở nên vĩ đại hơn, lớn lao hơn trong trái tim của tôi, trong sự suy nghĩ của tôi.

 

TK: Có thể đây là một chi tiết nhiều người đ biết, tuy nhiên trong dịp này xin chị nhắc lại về trường hợp chị gặp anh Sơn?
KL: Cũng là tình cờ thôi! Tôi là người may mắn được gặp ông Trịnh Công Sơn năm 64 và đến năm 67 thì tôi bắt đầu được hát cùng với ông. ông là hình, tôi là bóng. Và tôi đ được sống cùng với tên tuổi của ông từ 67, nếu phải kể thì phải từ 64 cho tới bây giờ.

 

TK: Và từ đó, nhờ anh Sơn chị mới có được thành công, mới tạo được tên tuổi?
KL: Từ ông Sơn cũng như tôi đ thưa nhiều lần là nhờ ông, mọi người mới biết đến tôi và tôi mới được sự thương yêu của mọi người, tôi mói thành nhân và mới thành danh. Do đó chẳng bao giờ tôi quên được lời ông dặn tôi là phải ráng sống với một tm lòng, sống với mọi người bằng sự tử tế và hy làm những điều gì tốt đẹp nht cho Việt Nam, có nghĩa là cho quê hương của chúng tôi.”

 

TK: Và chị đã luôn thực hành lời dặn này?
KL: Dĩ nhiên là tôi làm, tôi cố gắng trong khả năng. Dĩ nhiên là trong đời sống của một người tôi khó có thể nào nói rằng mình là một người toàn hảo, không bao giờ làm một điều gì lầm lỗi. Nhưng kể từ ngày ra đời cho đến bây giờ, rồi từ lúc được biết ông Trịnh Công Sơn tôi chưa bao giờ tôi phạm phải một cái lầm lỗi nào. Tôi chưa bao giờ làm cho ai phải đau đớn mà tôi cũng chưa bao giờ phụ lòng tin của ông Trịnh Công Sơn là sống với mọi người bằng sự tử tế, bằng một tm lòng mà ông Sơn đ dậy tôi. Từ những ngày tôi còn trẻ cho tới bây giờ, tôi nghĩ là tôi không làm cho ông Trịnh Công Sơn tht vọng, cũng như là ông Trịnh Công Sơn không hề phụ lại lòng yêu thương của những người đ thương yêu ông Sơn trong suốt my chục năm qua.

 

TK: Mọi người cho là nếu không có Trịnh Công Sơn sẽ không có Khánh Ly. Chị có cho nhận xét này là đúng?
KL: Tôi luôn luôn nói rằng nếu không có ông Trịnh Công Sơn thì sẽ không có tôi. Có thể tôi vẫn chỉ là một cái bóng mờ nào đó hoặc là tôi sẽ có một cái đường đi nó chật hẹp hơn. Do đó…tôi luôn luôn nghĩ rằng tôi may mắn đ có được sự giúp đõ, sự an ủi, dạy bảo, nâng đỡ của ông Trịnh Công Sơn. Và tôi không bai giờ tôi quên cái ơn nghĩa này.

 

TK: Qua sự thành công của chị, có thể nói chị là một người may mắn?
KL : Tôi một người có rt nhiều may mắn, nhưng đồng thời cũng là một người có rt nhiều bt hạnh. được may mắn nhiều và cũng đón nhận được nhiều bt hạnh. Tôi chịu nhiều cái tang trong đời sống, nhiếu cái tang mà không bao giờ tôi quên. Và mỗi người đi thì để lại trong tim tôi một vết thương. Bây giờ trong trái tim của tôi chỉ còn một chỗ rt là nhỏ nhoi là còn nguyên vẹn. Và cái mảnh tim nguyên vẹn đó còn lại, tôi muốn xin để ghi nhớ ân tình của tt cả mọi khán thính giả ở khắp nơi đ yêu thương tôi, của các con tôi và của chồng tôi. Bởi vì một người giống như tôi khó có thể nào mà chịu đựng được quá nhiều bt hạnh như vậy trong cuộc sống. Những bt hạnh mà những may mắn không đền bù nổi. Tôi tin là sẽ có người khi nghe tâm sự này của tôi sẽ hiểu những điều mà tôi nói là thật.
Những điều tôi nói đúng theo lời ông Trịnh Công Sơn dậy là sự tử tế với mọi người. Thì hôm nay những điều tôi nói đều là sự thật, những sự tử tế tôi muốn gửi đến mọi người. Nếu tôi có đi xa thì cũng xin như một lời chia tay. Tôi cũng xin một giọt nước mắt của những người đ vì ông TCS mà yêu thương tôi.

 

Trường Kỳ

Thảo luận cho bài: "Khánh Ly: Những Lời Tử Tế Ông Sơn Dậy Tôi"