Lại nho!

Tác giả:

Lời ngỏ : Chơi dao đổ máu. Chơi rượu chai gan. Chơi chữ nghĩa, kẹt …Vân vân và vân vân. Ba cái mửng đó kêu bằng tai nạn nghề nghiệp.
Tui có lỡ lôi nho ra tán nên rồi hổm nay tui xổ nho quá xá. Có ai ngờ đâu mấy trái nho dòm hiền lành vậy mà sanh giặc ! Trời, ân tình với tội lỗi, ngó như chúng là anh em ! Sau bài rượu nho tui định khoá sổ đoạn trường, nhưng rồi nhận được email hỏi và góp ý thì tui thấy chuyện mình nói nó còn … thiếu. Vậy lại có thêm bài này cho những Người-tri-kỷ trong phố. Trân trọng.

* * *

Rượu nho là rượu làm bằng nho. Nho trong tiếng hán-việt là bồ đào. Thành ra rồi rượu bồ đào chính là rượu nho không khác. Đây là nói theo nghĩa của chữ.
Thực tế nói vậy có khi không ổn và sẽ bị bắt bẻ hổng chừng. Rượu bồ đào là rượu của trung hoa – tui kêu nó là bồ đào tàu đặng phân biệt với bồ đào tây – chế tạo thế nào thì thiệt tui hổng biết (có ai biết làm ơn dạy dùm cho tui sáng ra chút đỉnh) Còn cái rượu nho mà tui nói ở bài viết trước trong thực dụng phải gọi nó là vang.

Vang là rượu nho nhưng rượu nho chưa chắc đã là vang. Nó có thể là bất cứ những thứ rượu khác chế tạo cũng từ nước nho lên men. Vì cách chế tạo khác nhau nên chất thành có tên gọi khác nhau : vang, sherry, port, madeira vv. Đây là nói theo kỹ thuật.

Theo mầu sắc thì rượu bồ đào màu hồng (hổng phải tui đâu mà Kim-Dung nói đó) rượu chát màu … rượu chát, sherry porto madeira hầu như hổng hồng thì đỏ. Kêu rượu vang theo mầu theo vị thì sợ rằng dám cũng sai, vang trắng nó hổng trắng nha, nó trong suốt không màu, hoặc nếu có thì màu nó lờn lợt và nó hổng chát gì ráo. Dân anh có dạo rượu chi hổng trắng thì kêu bằng clarets ráo, cho mãi sau này họ mới phân biệt rõ hơn chuyện hồng và đỏ. Xứ sở của Nữ Hoàng khí hậu không thích hạp, thiếu ánh mặt trời vì quá nhiều mưa và sương mù nên nho nó có màn làm thinh hổng thèm trổ mã !

Còn bằng như tính theo thời điểm thì người ta chia ra rượu uống trước bữa ăn, trong bữa ăn và sau bữa ăn. Uống trước bữa ăn thường là rượu có nồng độ cao để ăn thêm ngon miệng (appéritif) còn rượu uống sau bữa ăn là rượu ngọt giúp tiêu hoá dễ dàng (digestif).

Tui nói thêm thế để Người tri-kỷ trong PR hết cự nự chuyện nho hay vang. Thực ra bài viết có tên rượu nho là bởi tác giả còn có ý định nói về các thứ rượu nho khác, nhưng rồi vì thời gian hổng còn nhiều mà ân tình trả cho ông BB tới đó ngó chừng đã đủ thành ra tui mới tính hát bài Dứt đường tơ (mà có dứt được đâu !)

* * *

Trả vốn xong thì tới trả lời. Người tri kỷ lời được 4 câu thơ. Bốn câu thơ này có cái tựa là Lương Châu Từ.

Bồ đào mỹ tử dạ quang bôi
Dục ẩm tì bà mã thượng thôi
Túy ngoạ sa trường quân mạc tiếu
Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi.
Vương Hàn.
Vương Hàn tự là Tử-Vũ, người đất Tấn Dương, Tinh-Châu (tức tỉnh Sơn-Tây) được văn học sử trung hoa xếp vào thời Thịnh Đường (713-766). Mất năm 713, không rõ khi ấy bao nhiêu tuổi.
Vương Hàn thi đậu tiến sĩ đời Duệ Tông 710, (con Duệ Tông là Huyền Tông tức Đường Minh Hoàng đã có một mảnh tình vắt vai rất diễm lệ với Dương Quí Phi, được Bạch Cư Dị biến thành bất tử trong ‘Trường Hận Ca’) làm tới chức Giá bộ viên ngoại lang, rồi bị biếm làm trưởng sử tại Nhữ châu, rồi chuyển làm biệt giá tại Tiên Châu, cuối cùng làm tư mã tại Dao châu.
Lương Châu thì ngày nay là tỉnh Cam Túc.

Dịch nghĩa bài thơ : Rượu nho ngon đựng trong chén dạ quang. Toan uống thì tiếng tì bà đã dục lên ngựa. (Tui) say nằm trên bãi chiến trường (thì) xin bạn chớ cười, vì thử hỏi từ xưa đến nay đi chinh chiến có được mấy ai trở về ?

Sau đây là ba bài dịch ra tiếng ‘ngoại quốc’ mà tui tìm ra được.

Bài hát Lương Châu.
Rượu bồ đào, chén dạ quang
Muốn say đàn đã rền vang dục rồi.
Sa trường say ngủ ai cười
Từ xưa chinh chiến mấy người về đâu !
Trần Trọng San

The song of Diangchow.
The beautiful grape wine, the night-glittering cups
Drinking or not drinking, the horns summon you to mount.
Do not laugh if I am drunk on the sandy battlefield
F-rom ancient times, how many warriors ever returned !
Robert Payne

Chanson de Leangtcheou.
Le beau vin de raisin dans la coupe phosphorescente
J’allais boire, mais le cistre des cavaliers me presse
Si je tombe, ivre, sur le sable, ne me riez pas
Combien, depuis les temps anciens, sont revenus de la guerre !
Paul Demieville.

 
* * *

Bồ đào là rượu nho. Trung Hoa biết làm rượu nho ngó chừng từ lâu lắm. Trong khảo cổ khai quật, người ta đã tìm ra những bình chứa rượu, có tuổi thọ ước lượng tới cả hai ngàn năm.
Hồi thời Vương Hàn thì chuyện đi lại giữa Á và Âu chưa nghe nói tới. Thành ra rồi Bồ đào tàu ắt hẳn hổng phải bồ đào tây rồi. Cách làm rượu thì y hình cũng khác. Nếu bồ đào tàu là rượu nho chưng cất thì tui ngờ rằng nó gần với Cognac và Armagnac hơn là với vang theo phương pháp chế biến. Riêng về giống nho thì ông Strych9 có chỉ dạy rằng nho của Bồ Đào tàu là nho để ăn chớ hổng phải nho giống Vitis Vinifera của châu âu, loại nho ăn này cũng nghe nói không cho rượu ngon được nếu chế theo phương pháp của vang. Ông American (kính chào ông) thì biểu Trung Hoa có nho dại mọc hoang trong rừng. Có thể đây là một giống Vitis Vinifera ‘made in China’ chăng ?

Trong thơ Lục-Du có câu ni : Tàn khuynh Tây quốc bồ đào tửu, có nghĩa là rượu bồ đào có xuất xứ từ tây phương. Có thể rượu Bồ Đào của Vương Hàn và rượu bồ đào của Lục Du nó khác nhau chăng ? Theo sử liệu, Trung Hoa chỉ bắt đầu giao lưu với tây phương sau thế kỷ thứ 12 bằng con đường tơ lụa và gia vị. Khi Marco Polo (1254-1324) của Venice làm một hành trình dài, sang tới Trung hoa, ở lại 17 năm bên cạnh Đại Hãn Khan Koubilai, rồi trở về viết sách kể chuyện dế mèn phiêu lưu ký thì châu á mới thực sự được tây phương biết đến. Rồi việc trao đổi buôn bán cũng bắt đầu phát triển. Tây quốc bồ đào tửu có thể đã góp mặt với trung hoa mỹ tưủ chỉ từ lúc đó.

Trở lại với Bồ đào mỹ tưủ dạ quang bôi.
Người ta nói rượu ngon chớ hổng nói rượu đẹp (ngộ nhỡ nó vừa ngon vừa đẹp thì sao, nếu thiệt sự nó giống như … đàn bà ?) Thành ra phải dùng dạ quang bôi mới xứng với nó. Quang bôi là chén lấp lánh, ắt hẳn phải bằng châu ngọc (lưu ly hay cristal)
Kim Dung tiên sinh đã cho Tổ Thiên Thu trong Tiếu Ngạo giang Hồ luận về chuyện uống rượu như sau (có xa đề nhưng tui vốn ưa rổn rảng để hù thiên hạthành ra viết hết vô đây kẻo … uổng !) :
Uống rượu cần nghiên cứu về đồ dùng. Rượu nào phải dùng chén nấy. Uống rượu đất Phần phải dùng chén ngọc. Người Đường có câu thơ : Ngọc uyển thình lai hổ phách quang (chén ngọc long lanh màu hổ phách), như vậy đủ rõ chén ngọc làm cho sắc rượu thêm phần rực rỡ.
Rượu trắng uống ngoài quan ải rất ngon nhưng đáng tiếc hương vị không đủ thơm tho, hay hơn hết là lấy sừng tê giác làm chén để rót rượu vào mà uống, có như thế thì mùi rượu mới thuần phi thường. Ta nên nhớ chén ngọc làm rượu nổi màu sắc, sừng tê cho rượu thêm hương vị. Cổ nhân quả đã không lầm.
Đến như rượu bồ đào thì dĩ nhiên phải dùng chén dạ quang. Cổ nhân đã có câu Bồ đào mỹ tửu dạ quang bôi. Chén dạ quang là vật trân quí hiếm có ở đời. Rượu Bồ đào có mầu hồng, bọn nam nhi chúng ta uống vào thì không đủ hào khí. Chén dạ quang phát ra ánh sáng mới là tuyệt diệu. Rượu bồ đào rót vào chén dạ quang lập tức màu rượu sẽ đỏ sang như huyết.
… Còn thứ rượu cao lương tối cổ phải dùng chén tước đúc bằng đồng xanh mới là có ý cổ kính. Thứ gạo làm rượu này cũng thiệt tốt, vừa ngọt vừa thơm, nên dùng đẩu lớn mà uống mới hợp ý rượu.
… Còn thứ bách thảo mỹ tửu là hái trăm thứ hoa thơm cỏ lạ ngâm vào trong rượu nên mùi thơm phảng phất như mùi đồng nội ngày xuân, khiến người ta chưa uống đã say. Uống bách thảo tửu nên dùng chén cổ đằng(làm bằng cây song cổ) Cây cổ đằng phải đủ trăm năm thì mới khoét thành chén được. Chén cổ đằng làm rượu bách thảo tăng mùi thơm lên gấp bội .
… Uống thứ rượu Thiệu Hưng Trạng Nguyên Hồng cần phải dùng thứ chén sành cổ đời Bắc Tống. Không có mới dùng tạm chén đời Nam Tống. Dùng chén Nam Tống đã là khí thế suy kém rồi. Còn dùng đồ sành đời Minh thì nhỏ mọn quá.
… Uống rượu Lê-Hoa phải dùng chén Phi Thúy. Trước cửa quán rượu Lê Hoa ở Hàng Châu có treo cờ xanh để màu cờ ánh vào rượu Lê Hoa cho thêm phần huyền ảo.
… Riêng uống Ngọc lộ tửu thì phải dùng chén lưu ly. Ngọc Lộ tửu sủi tăm như ngàn hạt châu rớt vào chén …
Wow … nghề chơi thiệt cũng lắm công phu !

Trở lại với bài tứ tuyệt.
Bài Lương châu từ trước nay vẫn được hiểu là cảnh đưa tiễn. Rượu và chén đều là thứ trân quí nên dựa vào đó ta đoán đây là buổi đưa tiễn xuất chinh lên đường trong phạm vi nhỏ giữa người thân và bè bạn, tuyệt nhiên hổng phải ở những quán rượu xô bồ hay những buổi liên hoan trong quân ngũ.
Tráng sĩ lên đường ra trận được tiếp rượu bồ đào ngon đựng trong chén dạ quang. Ngó chừng chuyện uống chưa đâu vào với đâu thì tiếng tì bà đã dục người lên ngựa. Rồi khách chinh nhân làm màn buồn rầu dặn dò : Lỡ tui có say thì đừng cười ha, anh hùng dám một đi không trở lợi ! Má ơi, nghe chết cả cõi lòng !
Bài Lương châu từ nổi tiếng ở cái hình ảnh bi hùng cổ điển, rồi thì được trích dẫn tùm lum và tưới xượi (một trong những đứa ‘TLTX’ đó chính là tác giả bài viết này !)

Mới vừa đây thì có người lôi bài thơ ra bàn đề chút đỉnh và làm tốn thêm giấy mực. Tui xin tóm tắt lại chuyện bàn đề này :
Đàn Tì bà theo Khang Hi từ điển hay Cổ kim nhạc lục là do vua Hán chế ra để giải khuây nỗi sầu nhớ nhà của Ô Tôn công chúa khi nàng bị cống sang Hung Nô. Tiếng đàn tì bà do đó nó ảo não chớ không hào hùng như tiếng trống kèn và thường chỉ là nhạc cụ tư dụng. Đưa tiễn kẻ xuất chinh mà dùng tì bà thì má ơi, đi sao mà cho đặng !
Dục ẩm tì bà mã thượng thôi có nghĩa là muốn uống (nhưng chưa xong) thì đàn tì bà đã dục dã lên ngựa (dà đúng đó, lễ tiễn đưa có tiếng tì bà, sao không có tiếng trống tiếng kèn tiếng ‘tù-và’ TLTX, mà lại tì bà ? )
Túy ngọa sa trường quân mạc tiếu thì khó hiểu quá xá vì sa trường là chốn binh lửa thành ra say rồi lăn kềnh ra đó thiệt cũng có vấn đề – và tiêu luôn là cái cẳng!

Phân tách vậy rồi người ta mới đoán võ vẽ rằng : Có thể bài thơ bi hùng kia nó mang một hình ảnh nào khác chăng ? Sa trường chắc gì đã là bãi chiến, có thể nó chỉ là bãi cát (sa nghĩa là cát) Say rượu rồi nằm lăn trên bãi cát – Robert Payne chắc ăn dịch sa trường là sandy battlefield, còn Paul Demieville thì chỉ nói là cát khơi khơi vậy thôi – Và vì có tiếng tì bà nên chắc gì đây đã là một buồi tiễn đưa ?
Rồi thì người ta ngon lành suy diễn : thiệt ra đây là một tiệc rượu chào mừng . Hình ảnh nó vầy nè : Tráng sĩ ở biên cương thèm thuồng rượu ngon (dục tửu), vì người quen chinh chiến nên rồi vụng về lỗ mãng thành ra thiếu lễ nghĩa thánh hiền, thấy rượu, tuy chưa được mời, đã a-lát xô vào đòi cụng ly túi bụi. Chủ nhà thông cảm tráng sĩ nên làm màn chữa lửa, khéo léo cho trổi nhã nhạc giúp vui liền để chánh thức khai mạc yến tiệc. Tráng sĩ xực nhớ ra mình thiệt ‘thiếu văn hoá’, mới đỏ mặt chữa thẹn một câu, rằng lỡ tui có say lăn kềnh ra sân (cát) thì mấy người làm ơn đừng cười nha, vui chút nào hay chút nấy, đời lính mờ, tương lai mù mờ … chết mẹ !

Tán vậy thì người nghe chưng hửng, rồi hỏi tại sao ? Thì tại câu mã thượng thôi chớ sao nữa. Dục ẩm tì bà mã thượng thôi. Mã thượng anh hùng là kẻ anh hùng trên mình ngựa. Nhưng mã thượng cũng có nghĩa là tức thì và thôi là thôi thỉnh, là mời. Mã thượng ở đây hổng phải là lên ngựa hay là (đang ngồi) trên mình ngựa. Mã thượng thôi ở đây có nghĩa là ngay tức thì, tiếng tì bà cất lên ngay tức thì để thôi thỉnh mời khách uống rượu. Hổng có con ngựa nào lạng quạng ở đây hết á. Muốn thúc dục chiến sĩ lên ngựa thì người ta không trổi đàn tì bà, người ta làm màn tiếng trống thúc quân ngó bộ lẫm liệt hơn. Rồi chiến sĩ chưa kịp uống đã vội vã lên ngựa thì làm sao cho đặng có chuyện túy ngọa sa trường, dỡn hoài !

Dĩ nhiên nói thế thì ý tứ hình ảnh bài thơ hết đẹp. Nhưng cái ông giải thích trật búa trật liềm này lại nói chày nói cối, rằng nó hổng bi hùng nhưng nó rất ‘nhân bản’ (người mà nên có tánh ham mê ăn uống, còn làm bậy thì thường hổng nhận, cứ vòng vo tại bị thì mà là) và đầy cảm thông bác ái (đã từ tâm ra tay tế độ khách chinh nhân)

Chuyện hào hùng người ta khoái vì nó hiếm, chuyện nhân bản thì hằng hà nên chán bỏ bà. Thơ Vương Hàn hào hùng hay nhân bản thì chỉ có trời và ổng mới biết. Tui ha, tui khoái chuyện hào hùng. Đời nó vậy mà, dốt hay nói chữ, nhát ưa làm oai, nghèo thích xài sang, xấu ham lòe loẹt. Mấy cái ấm ớ ni ngó chừng tui có hết nên hay bị lật tẩy rồi sanh mè nheo quạu cọ. Quạu cọ nguy hiểm lắm nha vì chuyện cảm thông bác ái thì PR ta ngó chừng có … hơi hiếm !

Kết : Chuyện tui nói đây là chuyện tào lao, nó hổng có giá trị biên khảo hay văn chương gì ráo nạo. Topic rượu nho sẽ vẫn cứ mở cho các bạn tha hồ xổ, nhưng tác giả của nó sẽ làm màn Lan và Điệp cắt đứt dây chuông lánh xa vòng tục lụy. Tiện đây tui cũng xin trả lời thư tín sau cùng :
Hỏi : Phải làm gì để giết chết một tình yêu (đơn phương và thầm lặng) ?
Đáp : Làm … thinh.
Xin chào từ biệt các ‘nho hữu’, tấm lòng của các bạn tui xin trân trọng.
Thân ái.
Mme Ngô kính bút.

Thảo luận cho bài: "Lại nho!"