Lễ xin tổ tiên bảo vệ ruộng, nương của người La Chí, Hà Giang

Tác giả:

(Cinet – DTV) – Người La Chí có các phong tục về làm ruộng, làm nhà ở, cưới xin, ma chay, trang phục… Trong đó lễ xin tổ tiên bảo vệ ruộng, nương là nghi lễ lớn nhất trong năm của họ.

Các thầy mo trong điệu múa mời tổ tiên.

hagiang-cungmua1

Người La Chí ở Hà Giang có khoảng trên 8 nghìn người, cư trú tập trung ở các xã Bản Phùng, Bản Díu và Bản Máy của các huyện Xín Mần, Hoàng Su Phì… Họ còn có nhiều tên gọi khác nhau như: Thổ đen, Mán, Xá. Người La Chí có các phong tục về làm ruộng, làm nhà ở, cưới xin, ma chay, trang phục… Trong đó lễ xin tổ tiên bảo vệ ruộng, nương là nghi lễ lớn nhất trong năm của họ.

Lễ mừng việc cấy xong và xin tổ tiên bảo vệ ruộng, nương của người La Chí diễn ra trong tháng Bảy hằng năm. Người dân mời tổ tiên về từ ngày mồng Một, đến ngày Mười Ba tháng Bảy thì làm lễ tiễn tổ tiên về nơi ngự giá của mình.

Trong buổi đầu tiên, người dân dâng lễ mời tổ tiên về ăn tết và vui chơi cùng con cháu. Trước đây, lễ cúng tổ chức tại nhà của trưởng dòng họ. Mâm lễ được đặt tại gian thờ tổ tiên, thầy cúng (có thể là chủ nhà) ngồi đọc nội dung bài cúng “… ngày mồng Một tháng Bảy đã mời ma về uống rượu, một năm chỉ có một lần thôi, sang năm mình cùng xin giống lúa, xin giống lúa đi gieo mạ, ăn no phải chăm sóc lúa cho tốt, cho cây lúa chắc hạt, cho bông lúa chắc hạt…”.

Ngày mồng hai tháng Bảy, các dòng họ trong làng bắt đầu rộn ràng không khí mổ trâu. Đây là phong tục truyền thống có từ rất lâu đời, bởi trong ngày tết tháng Bảy của người La Chí không bao giờ được thiếu thịt trâu. Trước đây, trâu mổ trong tết tháng Bảy thường là trâu của làng, do các hộ gia đình trong làng góp tiền vào mua, sau đó giao cho một – vài gia đình trong làng có trách nhiệm nuôi trâu, đến ngày tết tháng Bảy thì mổ. Sau ngày lễ mổ trâu, các dòng họ đều tổ chức lễ ăn tết tại nhà tộc trưởng của dòng họ. Sau khi con cháu trong gia đình đến đông đủ, trưởng họ tháo trống, tháo chiêng treo gần nơi bàn thờ tổ tiên, rồi lấy chiếc giỏ tre treo trên bàn thờ tổ tiên xuống, dùng lá chuối lót bên dưới cho mấy miếng thịt trâu đặt vào trong, lấy một miếng lá chuối khác đặt úp lên trên.

HAGIANG-cungmua2 Ngày này, các trưởng tộc đều phải làm rượu “hoẵng”, đây là loại rượu rất đặc trưng của người La Chí chỉ dùng trong các ngày lễ. Rượu hoẵng được lần lượt đổ vào các sừng trâu để trưởng họ làm lễ cúng. Sau khi chuẩn bị xong, trưởng tộc mặc quần áo theo phong tục truyền thống, lưng đeo một miếng da trâu, một tay cầm sừng trâu, một tay cầm một sợi dây treo củ gừng rồi miệng lẩm nhẩm cúng gọi ba đời tổ tiên về ăn tết tháng Bảy với con cháu. Mời xong, ông cầm chén uống hết rượu để làm lý rồi lại tiếp tục gọi người khác. Sau lễ cúng, trống, chiêng nổi lên rộn rã trong suốt những ngày dân làng ăn tết.

Đến hết ngày Mười Ba tháng Bảy, con cháu tiếp tục làm mâm lễ tiễn tổ tiên về nơi ngự giá của mình. Mâm lễ cúng không có gì thay đổi so với ngày đầu, thầy mo mặc trang phục sinh hoạt thường ngày, ngồi vào vị trí và khấn theo nội dung: “Hôm nay là ngày Mười Ba tháng Bảy… năm nay lúa ruộng, lúa nương của mình sẽ tốt, bông nào cũng to, không  bị con sâu ăn lá, không bị con sâu đục thân, cấy lúa một khóm được một khóm nhá…”

Thảo luận cho bài: "Lễ xin tổ tiên bảo vệ ruộng, nương của người La Chí, Hà Giang"