MẠC ĐĨNH CHI-Bài điếu văn một chữ

Tác giả:

Tể_Tướng_Nguyễn_Quán_NhoChỉ còn mấy hôm nữa là đến ngày về nước. Công việc chuẩn bị cho ngày về thật gấp rút. Nào là phương tiện đi phải lo cho đủ và tươm tất, nào là lương ăn đường, nào là phải chuẩn bị buổi ra mắt nhà vua vào ngày cuối cùng, sao cho lịch thiệp và vui vẻ, nào là còn phải đi chia tay các bạn bè. Tất cả dồn lại tới tấp, khiến Mạc Đĩnh Chi chẳng lúc nào rảnh rang được một chút. Ông còn đang lo tính, thu xếp công việc thì sứ thần của triều đình đến nói:

– Thưa ngài, sáng nay không may bà trưởng công chúa quá cố, nhà vua vô cùng thương tiếc, lúc nào cũng túc trực bên linh cữu. Cả triều đình bận rộn chuẩn bị cho đám tang, người nào việc ấy cả. Ngài là Trạng nguyên của triều đình chắc cũng phải đóng góp một phần nào vào công việc.

Mạc Đĩnh Chi hỏi :

– Ông nói đi, tôi phải làm gì bây giờ? – Thưa, ngài có thể viết một bài điếu văn để đọc trước đám trang, lời lẽ sao cho giản dị mà xúc tích. Đó cũng là điều mong muốn của nhà vua.

– Được rồi, ông hãy về đi, tôi sẽ làm tròn bổn phận.

– Công việc chuẩn bị cho ngày về vẫn được tiến hành. Người ta chỉ thấy ông thu xếp mọi việc rất gấp rút không hề bận tâm đến việc viết bài điếu văn. Có người lo lắng hỏi, ông cười bảo :

– Được rồi, đâu sẽ có đó. Không thấy ta đã viết rồi đó sao?
Ông chỉ vào tờ giấy đặt trên bàn. Mọi người hết sức ngạc nhiên thấy trên tờ giấy chỉ biết bốn chữ “nhất” (1). Một bài điếu văn ư? Sao chỉ có ngần ấy chữ được? Ai cũng đặt câu hỏi như vậy, nhưng không thể tự trả lời được…

Mấy hôm sau, đám tang được cử hành rất long trọng, tất cả văn võ bá quan trong triều đình đều có mặt đông đủ. Sau điệu nhạc “lâm khốc” , mọi người đều thương xót sụt sùi. Khi ấy, Mạc Đĩnh Chi khoan thai đi đến bêh linh cữu, tay dâng tờ điếu văn. Cả triều đình tròn mắt ngạc nhiên và hồi hộp vì thấy trên tờ giấy chỉ có một sữ “nhất” to tướng. Mạc Đĩnh Chi đằng hắng lấy giọng đọc :

Thiên thượng nhất đóa văn
Không trung nhất điểm tuyết
Lăng viên nhất chi hoa
Quảng hàn nhất phiến nguyện
Y! vân tán, tuyết tiêu , hoa tàn, nguyệt khuyết.
(Theo sách “thuyết phu tùng đàm” thì câu này của Dương Ức nhà thơ đời Đường ).

(Trên trời một đóa mây
Không trung một giọt tuyết
Một nhành hoa trong vườn thượng uyển
Một mảnh trăng trong cung Quảng Hàn
Than ôi! Mây tản, tuyết tan, hoa tàn, trăng khuyết).

Ông đọc dứt lời, mọi người đều nghẹn ngào xúc động. Tuy chỉ có mốn chữ “nhất”, nhưng ông đã đọc thành một bài súc tích, miêu tả bà trưởng công chúa như áng mây đẹp bồng bềnh trên trời xanh, như một giọt tuyết trắng giữa không trung, như nhành hoa đẹp trong vườn vua, như mảnh trăng sáng trong cung Quảng Hàn. Nay bà chết đi là tổn thất rất lớn, cũng như áng mây đẹp tan tác, giọt tuyết tan đi, bông hoa tàn rữa, vần trăng khuyết mà thôi. Thương tiếc thật đấy, nhưng đó là tạo hóa sinh ra.

Thảo luận cho bài: "MẠC ĐĨNH CHI-Bài điếu văn một chữ"