Nét đẹp văn hóa Việt: Xin chữ và cho chữ đầu năm

Tác giả:

Một năm bắt đầu từ mùa Xuân. Tục xin chữ và cho chữ là một nét đẹp, là dấu hiệu của niềm tin, là món quà mang ý nghĩa xã hội, triết học và tâm linh, tạo mối giao lưu văn hóa trong cộng đồng, cùng nhau hướng tới cái chân-thiện-mỹ. Đó cũng là một minh chứng về truyền thống hiếu học, trọng chữ nghĩa của dân tộc Việt Nam.

download (16)

“Mỗi năm hoa Đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực Tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua…”
Câu thơ của nhà thơ Vũ Đình Liên như vẽ nên trước mắt chúng ta hình ảnh ông đồ già với bút, mực ngồi trên phố cho chữ mỗi dịp Tết đến Xuân về. Ông như một chuẩn mực về lễ giáo, còn người xin chữ là người biết lễ nghi, trọng đạo thánh hiền. Xin chữ không chỉ là xin những may mắn, tài lộc cho người đi xin, mà còn là sự thưởng thức tài năng của người “có chữ”. Xin chữ treo trong nhà đầu năm là một việc làm quan trọng với mỗi gia đình từ xa xưa, treo chữ gì trong nhà thể hiện bản sắc của mỗi gia đình, cũng là thể hiện những mong ước trong năm mới.

IMG_04171

Trong những năm gần đây, cứ mỗi độ Tết đến Xuân về, một góc phố Văn Miếu bên hông Văn Miếu – Quốc Tử Giám lại đông vui, náo nhiệt với rất nhiều “thầy đồ” mở gian hàng bày giấy đỏ, bút lông, mực Tàu viết chữ thư pháp. Nhiều người sau khi dâng hương, tham quan Văn Miếu – Quốc Tử Giám đã đến với góc phố này để xin chữ, câu đối gửi gắm nhưng ước mơ, hy vọng đầu Xuân. Có lẽ vì thế mà người ta trìu mến gọi góc phố đó bằng cái tên “Phố Ông đồ”. Các thầy đồ ở đây có già có trẻ, có nam có nữ. Với nhiều “thầy đồ”, đây là nơi để họ thể hiện tài năng, tình yêu, niềm đam mê thư pháp.Không riêng ở Hà Nội mà tại lễ hội đầu Xuân của các tỉnh thành trong cả nước hiện nay cũng đã xuất hiện trở lại hình ảnh những ông đồ khăn đóng, áo the cho chữ khách hành hương về với lễ hội.

Để gửi gắm hết mong ước của người xin chữ, hay nói cách khác là để nét chữ của bức thư pháp có thần thái, các “thầy đồ” cẩn trọng dồn hết tâm tư của mình vào từng nét cọ. Theo quan niệm xưa, mỗi bức thư pháp còn thể hiện tâm, ý, khí, lực của người viết. Những nét vẽ “rồng múa phượng bay” đó thường được viết trên nền giấy đỏ, giấy hồng, giấy vàng, những màu sắc tượng trưng cho sự may mắn, tốt lành.

Người đến xin chữ ở “Phố Ông đồ” rất đông, đủ mọi lứa tuổi, tầng lớp, ngành nghề. Mỗi chữ ứng với mỗi người, mỗi hoàn cảnh, mỗi công việc, mang nỗi niềm, tâm tư, mong ước hay một ý niệm nhất định. Người trung niên xin chữ Tâm, chữ Đức, chữ Nhẫn; thanh niên nam nữ xin chữ: Danh, Duyên, Hiếu, Trung; tặng bố mẹ xin chữ: Tâm, An Khang, Bình An; mừng các cụ cao tuổi không thể thiếu chữ Thọ… Đặc biệt, nét đẹp này thu hút rất nhiều bạn trẻ, họ thường xin những chữ: Trí tuệ, Chí hướng, Minh, Thành, Đạt… Họ xin chữ để cầu mong học hành tấn tới, đỗ đạt thành công. Tuy rằng có không ít những người trẻ tuổi tỏ ra chuộng chữ nghĩa, rủ nhau đi xin chữ ồn ào huyên náo, đôi khi chỉ là sở thích mà không nắm được ý nghĩa của nó, nhưng cũng không thể phủ nhận có nhiều người trẻ thật sự đam mê với vốn văn hóa cổ truyền dân tộc, theo ông bà, cha mẹ ra phố tìm lại những bóng hình xưa cũ để học hỏi thêm cho bản thân. Trong số những người đi xin chữ hiện nay cũng có nhiều người chưa hiểu hết ý nghĩa của tục xin chữ đầu năm, nên hầu hết là xin theo mục đích lợi ích cá nhân chứ không hẳn đã là xin chữ để “thưởng” chữ. Họ thường xin những chữ như Tiền, Lộc, Phát, Thịnh… chứ những chữ để làm gương tu tâm, tích đức như Tâm, Đức, Nhẫn… thì ít xin.

images

Những ai đã từng đọc truyện ngắn “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân thì sẽ hiểu phần nào về việc xin, cho chữ của các cụ xưa. Nhân vật Huấn Cao trong tác phẩm là người viết thư pháp đẹp nổi tiếng, ông không khuất phục trước cường quyền mà ép mình hạ bút, ông chỉ hạ bút dành tặng cho những người tri kỉ và trân trọng cái đẹp. Chính vậy Huấn Cao chỉ cho chữ viên quản ngục khi nhận thấy hắn xứng đáng được cho vì hắn biết trân trọng cái đẹp. Thế chúng ta mới thấy việc cho chữ và được nhận chữ đâu phải đơn giản, dễ dàng.Theo quan niệm của các cụ xưa không phải ai biết chữ cũng có thể cho chữ được. Người cho chữ phải hiểu chữ và hiểu cả người xin chữ nữa. Người cho chữ phải là những thầy đồ có tầm kiến thức rộng, cốt cách được mọi người kính trọng. Gương mặt nết người. Nét chữ nết người. Người xin chữ thì cái sự xin kia là công việc của tâm linh. Lòng có thành đức mới sáng. Chữ nghĩa thầy cho là để gánh vác, để bươn chải mà vươn lên cho thành đạt chứ không phải trò xổ số cầu may. Có được như vậy thì việc xin chữ và cho chữ mới thật sự ý nghĩa, người cho chữ mới đáng mặt chữ và người xin chữ mới xứng hồn chữ, bằng không cũng chỉ như nước chảy bèo trôi, chữ nghĩa trả thầy… Mới thấy cái việc xin – cho chữ cũng là cái đạo, cái cốt cách của con người.

Khi cuộc sống ngày càng hiện đại, hối hả, ngỡ rằng người ta sẽ quên mất những phong tục cũ, nhưng không khí nhộn nhịp tại “Phố Ông đồ” ngay từ những ngày đầu Xuân là một minh chứng cho thấy những phong tục đẹp của cha ông ta xưa không dễ bị lãng quên. Điều gì thuộc về giá trị truyền thống sẽ mãi mãi trường tồn. Và những người của muôn năm cũ sẽ lại về cùng con cháu mỗi mùa hoa mai, hoa đào nở, mang lộc chữ đến cho muôn nhà.

Thảo luận cho bài: "Nét đẹp văn hóa Việt: Xin chữ và cho chữ đầu năm"