Những Con Mắt Trần Gian

Tác giả:

2. Những con mắt đẹp: Phượng, Nhung, Huyền, Biếc v



Trong số những đôi mắt thuộc hạng đẹp, theo người viết, còn có mắt Phượng, mắt Nhung, mắt Nai, mắt Xanh, mắt Huyền, mắt Biếc, mắt Nâu … 

* Mắt phượng là đôi mắt dài không mở lớn mà cũng không quá nhỏ, lòng đen con mắt thật đen và sáng, đẹp tựa mắt bồ câu tuy có nhỏ, dài hơn và hơi xếch: 

Phương phi môi hạnh, mặt hoa, 
Mày ngài mắt phượng, da ngà, lưng ong. 

Kiểu mắt nầy ta thường thấy hiện diện trên khuôn diện các nhân vật tiểu thuyết Trung Hoa cổ điển. Và ai đã đọc truyện Lục Vân Tiên của cụ Nguyễn Đình Chiểu hẳn nhớ đoạn Võ Công, cha của Võ Thể Loan: 

Liếc coi tướng mạo Vân Tiên, 
Khá khen họ Lục phước hiền sanh con. 
Mày tằm, mắt phượng, môi son, 
Mười phân cốt cách vuông tròn mười phân. 

Mắt phượng mà ngự trị trên khuôn trăng đầy đặn là tướng vượng phu khởi gia. Truyền rằng Vĩnh Lạc, vua Tàu đời nhà Minh, có lần mời tướng sư Viên Liễu Trang vào cung đàm thoại về tướng học, có một số câu hỏi liên quan đến loại mắt phượng nầy như sau: 

Vĩnh Lạc: 
– Trong cung của trẩm không có phi tần nào mặt vuông vắn, trẩm muốn tìm một khuôn mặt như thế để lấy làm vợ, ngài nghĩ sao? 

Viên Liễu Trang: 
– Đàn bà sang quí ở mi, vai, lưng và mắt. Đường con cái ở bụng, vú và rốn. Mặt vuông gọi là hổ diện tất phạm vào sát tinh làm sao có thể vào cung để làm quí nhân. Nguời đàn bà hình thể như con phượng mới thực là đại quí. Phượng hình thì mặt tròn dài, nhiều tú khí, cổ tròn dài, vai lưng bằng phẳng đầy đặn. Chân quí ở đó, nếu không được làm vương phi thì cũng là phu nhân: 

Phượng nhãn ba trường học vấn cao 
Siêu quần xuất chúng áp anh hào 
Thế gian thử nhãn thành nan đắc 
Đắc liễu chi nhân vạn lý cao
 

nghĩa là người có đôi mắt phượng thường học vấn cao, tài siêu quần xuất chúng. Thế gian khó lòng tìm thấy đôi mắt phượng. Người mắt phượng tha hồ bay lượn trên cao ơn vua lộc nước. Đàn bà mắt phượng thường lấy chồng cao sang, quí phái, đàn ông mắt phượng thường giương danh trong quan trường. 

Mắt nai là một danh xưng thi vị hoá mang nhiều ý nghĩa bản chất thơ ngây "con nai vàng ngơ ngác" hơn là ý nghĩa hình thượng. 

Mắt em là bể hồ thu, 
Gió ru bể mộng vi vu nỗi sầu. 
Mắt em ướt lệ mưa ngâu, 
Ngước lên chút nữa cả bầu trời trong. 
Mắt em như đoá hoa hồng, 
Như hoa chớm nở trong lòng mắt nai. 
Mắt em đã khóc vì ai 
Ồ, sao mắt khóc giọt dài, giọt rơi! 
Mắt em tinh tú trên trời, 
Ngàn sao lấp lánh cho đời anh yêu. 
Mắt em tuyệt diễm mỹ miều, 
Để anh hôn mắt nói nhiều yêu em. 
( Đôi Mắt Em, Việt Hải )
 

Chiều nay tôi như mây trên trời, bay lãng du 
Một mình ngồi mơ đôi mắt nai … 
(…) 
Anh gởi hết thơ tâm hồn, cho màu mắt nai hiền … 
Em còn nhớ hay quên rồi? Ôi màu mắt nai hiền … 
( Gởi Đôi Mắt Nai, Trần Minh Phi ) 

Ánh mắt chao nghiêng ánh mắt nai 
Làm sao quên được tháng năm dài 
Trong ta là cả mùa mơ ước 
Đèn điện trăng sao với dáng ai ! 
(Ánh Mắt Nụ Cười, Nguyên Đỗ ) 

Mi cong mắt liếc thật dài 
Nhìn anh mơ mãi … mắt nai nhoẻn cười 
Môi người ấp úng mấy lời 
Hay là tiếng nhịp tim rơi bên đường ? 
(Mắt Nai, NTT ) 

Tỉnh từ Huyền trong đôi mắt huyền chắc không ngoài ý nghĩa sâu thẳm đẹp và tốt của màu đen: Mắt đen ( tròng đen ), lông mi đen, lông mày đen. Trong truyện ngắn " Cô Gái Có Đôi Mắt Huyền ", tác giả ( không đề tên ) viết «… nhưng ở Bích, ấn tượng đậm nhất để lại trong tôi là cặp mắt. Con người ta, chỉ cần một dấu ấn, một biệt điểm nào đó cũng đủ quật đổ người khác. Ở Bích là cặp mắt. Nó tròn to, đen láy, sâu thẳm và rất có hồn. Cặp mắt hạt huyền ». 

Đôi mắt em lặng buồn 
Nhìn thôi mà chẳng nói 
Tình đôi ta vời vợi 
Có nói cũng không cùng. 
( Một Mùa Đông, Lưu Trọng Lư) 

Còn tiếng Biếc trong mắt biếc, thiển nghĩ, là một trợ từ cho tỉnh từ xanh – xanh biếc – như khi ta nhấn mạnh Trắng toát, Đỏ loét, Vàng khè, Đen thui, Đen tuyền … Suốt bản nhạc Mắt Biếc của Ngô Thụy Miên, từ ngữ Mắt Biếc được nhắc tới hai lần trong hai phiên khúc: " Mắt biếc năm xưa nay đâu " nhưng ông không nói rõ Mắt Biếc là mắt ra làm sao, có gì khác biệt với những Mắt Xanh, Mắt Nâu, Mắt Huyền … ? 

Chim trời mỏi cánh phiêu du, 
Ta đem chí lớn giam tù trong em. 
Mộng giang hồ đã nguôi quên, 
Vì em mắt biếc ta mềm tâm tư. 
( quên tên tác giả ) 


Nhưng, dù sao, Mắt Biếc của nhạc sĩ họ Ngô và tác giả bốn câu thơ trên phải đẹp nguyên trinh là cái chắc! 

Đôi Mắt Người Sơn Tây của hai ông Quang Dũng và Phạm Đình Chương, ngoài niềm hoài hương " dìu dịu buồn tây phương " ra, cũng mông lung lắm. Còn : 

Mắt người mang cả quê hương 
Lòng ta mang cả đoạn trường tháng năm 
(Hoài Khanh) 

Qua:

Đôi mắt ai ngang qua 
Vướng hồn tôi ở lại 
Chia tay về nhớ mãi 
Đường đi mộng trải dài. 
( Đôi Mắt, Mỹ Ngọc ) 

Mắt em sóng biếc gợi buồn, 
Tóc mây buông thả gọi hồn tơ vương. 
Đôi bờ tinh thể kim cương, 
Dạt dào ngắm mãi, anh thương từ đầu. 
(Mắt Biếc, Việt Hải ) 

Rồi: 

« trong đôi mắt anh như có gì xuyên thấu từ tim em (…). Anh ơi ! em lại muốn chết trong đôi mắt anh với chiều sâu thăm thẳm đó » (Trong đôi mắt Anh, Miên Thụy ) 

« Lần đầu gặp nhau, nhỏ đã để lại trong tôi một ấn tượng khó quên. Đặc biệt là đôi mắt, một đôi mắt buồn như có chút gì xa xăm, gợi nhớ, làm tôi bâng khuâng mãi. » (Đôi Mắt Mùa Thu, Đào Mai Linh) 

lại là chuyện khác. 

Mấy ông nhà văn, nhà thơ thường khoái cặp mắt Nâu, gọi là mắt màu hạt dẻ và cho nó là thùy mị : 

Ơi em, mắt màu nâu 
ru tôi giấc nhiệm mầu 
Ơi em, mắt tình đầu 
đã như là dài lâu 
( Ơi Em, Mắt Tình Người, Du Sĩ ) 

Còn mấy ông tướng số gọi là Trà Sắc Nhãn vì màu mắt nầy trông tựa màu nước trà và rất sợ vì cho đàn bà có loại mắt nâu là phường bạc tình đến độ tàn nhẫn: 

Mắt ấm đêm kia, sáng bữa nầy 
Lạnh lùng trông xuống má hây hây. 
Ái tình đến đó soi gương nước 
Đã biến. Sao phai dưới nét mày. 
( Tình Cờ, Xuân Diệu ) 

tính tình thường hung dữ, xảo quyệt lại ham lấy rốn làm bàn cờ tướng. Nhà tướng số còn lưu tâm chúng ta rằng Trà Sắc Nhãn là mắt mà giữa lòng đen với lòng trắng như bị trộn vào nhau và vô quang mới thật là chính hiệu. 

Nếu quả tướng học nhận định không ngoa thì nhà nghệ sĩ vẫn thích mắt nầy vì ít ra mắt nầy – đối với riêng họ – rất có lợi cho thi hứng: Thú đau thương vì tình phụ mà! 

Qua phần mắt Nhung, tôi nhớ ngay tới cuốn tiểu thuyết Loan Mắt Nhung của Nguyễn Thụy Long. Đầu trang 6 của cuốn sách, họ Nguyễn viết: « Loan ( tên nhân vật chính ) nheo mắt, đôi mắt có hàng lông mi cong vút như mắt đứa con gái đẹp ». Và: 

Vi vu gió thổi con đường 
Chiều thu lá rụng phố phường mông lung 
Hỡi em cô bé mắt nhung 
Thắt đôi bím tóc tung tăng lối về 
( … ) 
Tìm đâu cô bé mắt nhung 
Ngây thơ xoả tóc mênh mông gió chiều 
Hình như văng vẳng một điều 
Mây bay trộm nhớ dập dìu phố xưa 
( Mắt Nhung, Nhật Lâm ) 


Như vậy ta cứ tạm biết rằng đặc điểm của Mắt Nhung là hàng lông mi rậm cong vút và đẹp, đương nhiên. Phải không thưa nhà văn, nhà thơ? 

Riêng mắt Xanh, dù có người đã hạ bút : 

Chưa gặp em tôi vẫn nghĩ rằng 
Có nàng thiếu nữ đẹp như trăng 
Mắt xanh lả bóng dừa hoang dại 
Âu yếm nhìn tôi không nói năng. 
( Tự Tình Dưới Hoa, Đinh Hùng ) 

Long lanh long lanh 
Mắt xanh mắt xanh 
Tình anh tình anh 
Giọt lành giọt lành 
(Đôi Mắt, Nguyễn Đăng Tuấn ) 

nhưng theo tôi, Mắt Xanh hẳn là một từ ngữ bóng dành chỉ chuyện phải lòng trai của một cô gái: Lọt vào mắt xanh. Còn muốn nói đến màu xanh của con mắt thì không ngoài con mắt xanh của người Âu Mỹ: Mắt xanh tóc vàng. Người đông phương mà mắt xanh thì không " đại điểm quần thần " hoá (1) cũng lót, cũng nhuộm như nhuộm tóc, thọc má, căng da, xoá thẹo, độn mủi, ủi mặt, rạch mắt, cắt cằm, xâm mày, cày mí, khâu lỗ, nhổ lông, săn mông, tém hông, trồng mi, bơm ngực (2) , hút mỡ, nở môi … 

Tôi có con cháu kêu bằng cậu, hiện ở Chicago, hành nghề "neo". Vốn biết cậu út nó có tánh tò mò, cái gì cũng xắc mắc muốn biết; lại cổ hủ lạc hậu chuộng chanh thật hơn bưởi giả, nên thỉnh thoảng nó gọi về Paris bổ túc kiến thức cho cậu út về ngành nghề của nó: Ôi, thời buổi "nhập nhằng" có khác, không riêng gì con mắt mà tôi cần biết, cái gì cũng "khả thi" tuốt, như đồng loại mà cái thì muốn phô ra, cái thì tìm mọi cách để cạo đi, che đi, chẳng hạn lông mi thì tìm mọi cách sao cho dài ra và cong ngược lên, có chỗ khác, đặc biệt mùa hè, chính nó đã từng trổ tài tóm tém thế nào mà khi thân chủ ra bãi biển, tất cả «đám cỏ mọc từ dậy thì tới lúc chết» (Đôi Mắt Anh, Vi Thùy Linh) phải ngoan ngoản thu mình nằm trong khu vườn "String"! 

Và tôi có cô bạn văn nghệ, có hai lúm đồng tiền sâu ơi là sâu, duyên tệ; dù cận thị tôi cũng biết chắc đấy chính hiệu bẩm sinh, tôi đùa bảo chắc đã có nhiều "thiêu thân" chết đuối trong hai cái hố đó? Cô lại trả lời hai cái lúm trên má cô «không phải do lò Hạnh Phước đâu nha»! Ừ, biết rồi, cũng không phải nhờ má Cẩm Thạch, má Bích Ngọc… nào cả. Mình tuy dốt song cũng còn phân biệt được của thật của giả, bạn ạ. Đâu "ngây thơ" đến độ thế nầy: 

Có hai chàng cùng nhau đánh đố 
Hỏi làm sao mà cố được nên 
Răng này cắn được mắt trên 
Thì bao chầu nhậu trả liền một khi 

Anh nọ đáp tưởng gì đâu khó 
Chống mắt lên coi tớ trổ tài 
Nói rồi anh mới giơ tay 
Tháo con mắt trái cắn ngay vào mồm 

Anh thứ nhất cũng còn chưa phục 
Thách sao hàm cắn nốt mắt kia 
Nếu không thì phải sớt chia 
Bởi vì một-một thủ huề trước sau 

Anh ta nghĩ lẽ nào sự lạ 
Có lý đâu mắt giả cả đôi ? 
Chàng kia vẫn giữ nụ cười 
Đưa tay lên miệng tháo rời hàm ra 

Anh thua cá về nhà than thở 
Chuyện ngoài đường cho vợ cùng nghe 
Ở đời lắm thứ giả nè 
Nếu không thận trọng chỉ e bị lừa 

Vợ cười nhạo anh khờ quá đổi 
Khiến cho nàng khó nỗi làm thinh 
Này xem mọi thứ trên mình 
Toàn là của giả bóng hình ai đây 

Nào suối tóc huyền mây sóng dợn 
Tậu từ nơi tiệm uốn phố bên 
Cặp mi ướt át đa tình 
Cũng là được dán dưới vành mắt nai 

Cái cằm nhọn chẻ hai ngồn ngộn 
Lại còn thêm má lúm đồng tiền 
Đôi môi mọng đẹp dịu hiền 
Toàn nhờ bác sĩ tay tiên biến thành 

Mông, đùi, ngực vóc hình cân đối 
Silicon bơm thổi căng phồng 
Nếu không thì khách má hồng 
Ốm nhom suôn đuột anh hùng cũng chê 
( … ) 
( Răng Cắn Mắt, Ái Hoa )

Nghĩ cho cùng, tạo hoá là anh chàng điêu khắc số dzách về thiên nhiên và mọi thứ khác trên đời, trừ bộ môn tượng người là còn vụng về bất cập. Ai đời tạo tác bức nào cũng phải tái tạo, cũng phải hút bớt, bơm thêm, sửa đi sửa lại… dẫu rằng: 

Sửa đi sửa lại khó gì 
Sửa thì cứ sửa, sai thì cứ sai !


Thiệt tình, chẳng đáng mặt học trò mót mấy bàn tay tiên trên kia ! 

( CÒN TIẾP ) 

Chú Thích: 
(1) Đại điểm: Chấm to. Nói lái là Chó Tâm, tức Nguyễn Văn Tâm, thủ tướng việt thời bảo hộ Pháp. Quần thần: Bầy tôi. Nói lái là Bồi Tây. Ý nói Chó Tâm Bồi Tây. 

(2) Tên chữ hiện đại là Bồng Đảo si-li-cô-nê, tạm dịch: Silicon … Island ! 


Thảo luận cho bài: "Những Con Mắt Trần Gian"