Nina Simone

Tác giả:

Nina Simone tên thật là Eunice Kathleen Waymon sinh ngày 21 tháng 2 năm 1933 tại Tryon, tiểu bang North Carolina. Qua các lần đã trình diễn tại nhà thờ, một nhà mạnh thường quân nhận thấy tài năng của Eunice lúc đó mới sáu tuổi và đã trả tiền các lớp dương cầm cho cô, nếu không cô khó lòng theo học vì nhà nghèo. Năm 10 tuổi, Enice trong buổi trình diễn tại thư viện tỉnh nhà, đã chứng kiến thấy cha mẹ mình, đang ngồi hàng ghế đầu, đã bị mời rời chỗ, để nhường cho một cặp da trắng. Hình ảnh đó ghi vào tâm khảm của Enice, và có lẽ là nguyên do cho sự tích cực tranh đấu nhân quyền về sau này
Nhờ nhiều người giúp đỡ, Eunice tiếp tục theo học nhạc tại trường Âm nhạc Juilliard, New York, cùng trường với nhạc sĩ kèn đồng nổi danh Miles Davis (cũng là nhạc trưởng, nhạc sĩ sáng tác nhạc). Thi vào trường âm nhạc Curtis, cô bị từ chối học bổng, có lẽ vì màu da hơn là tài năng. Để tiếp tục trả tiền học, Eunice nhận làm nhạc sĩ đánh đành đệm cho thầy dạy nhạc của cô và cũng là ca sĩ cho một hộp đêm. Năm 21 tuổi Eunice trở thành ca nhạc sĩ thực thụ tại một phòng trà Midtown, tại Atlantic City, cô vừa ca vừa dạo dương cầm. Vì cha mẹ khó khăn, không muốn Eunice theo nghiệp ca hát, nên cô đã đổi tên thành Nina Simone. Nina tiếng Tây Ban Nha là cô thiếu nữ, Simone là theo tên của nữ tài tử Pháp Simone Signoret, một người cô rất chuộng.

Chẳng bao lâu, giới thưởng ngoạn bắt đầu chú ý đến tài năng của Nina Simone, một giọng hát trầm ấm, truyền cảm đệm với tiếng đàn điêu luyện. Với tiếng tăm ngày càng lan rộng, Nina Simone đã thành ca sĩ tại nhiều phòng trà khác ở Philadelpha. Philadelplia xưa nay vẫn được xem là một thành phố rất văn hóa của miền Đông, Hoa Kỳ. Ba năm sau, Simone được mời thâu Album nhạc đầu tiên với 14 bài hát.

Album Jazz kế tiếp của Simone Little Girl Blue có bài My Baby Just Cares for Me, là một thành công rực rỡ tại Philadelphia. Chẳng bao lâu dân sành điệu New York biết tiếng cô, rồi đến toàn xứ Hoa Kỳ. Hai bài hát I Loves You Porgy and He Needs Me đã bán được tới triệu bản, trở thành top hit của mùa hè năm 1959. (Ba mươi năm sau, năm 1987, AlbumMy Baby Just Cares for Me, được lựa từ những bài hát cũ, gồm nhiều bài của album Little Girl Blue, và bài hát được dùng cho chương trình quảng cáo nước hoa Chanel No 5 tại London. Bỗng nhiên các bản nhạc được dân Anh chuộng và trở thành top hit tại Anh quốc.

Sau sự thành công của album đầu, năm 1959, Simone ký hợp đồng với Colpix (Columbia Pictures Records), và sự hợp tác này kéo dài đến năm 1964. Nina thâu đến 10 albums với Colpix, 6 tại phòng thu âm và bốn albums “live”. Những bài hát cho phim của bà là các phim như “Wild Is The Wind”, “Sayonara”, “Samson and Delilah”.

Được mệnh danh là tiếng hát hàng đầu nhạc Soul (nhạc Da Đen), nhưng Nina Simone không mấy thích danh hiệu này, vì bà nghĩ đó là một đóng khung tài năng vào một lãnh vực. Thật thế, Nina Simone khg chỉ hát nhạc Da Đen, mà co`n trình bày nhiều thể loại nhạc khác, từ Jazz, Pop, Blues, nhạc tâm linh (He’s Got the Whole World), Dân Ca (Black Is the Color of My True Love’s Hair), nhạc Phi Châu, nhạc Pháp, và cả nhạc của thế hệ trẻ hơn như nhạc của Bob Dylan, Leonard Cohan, the Bee Gees, the Beatles vào thập niên 70.

Dù các albums của Nina Simone không thành công về mặt tài chánh như các nhà sản xuất và ngay ca? Simone mong muốn, nhưng kho^ng ai co’ the^? cho^’i bo? dda^y là những tác phấm nghệ thuật giá trị, nhất là các albums live đã ghi lại được một giọng hát tuy dịu dàng, nhưng rất nồng ấm, truyền cảm và đầy sức thu hút .

Là người đầu tiên đem âm thanh nhạc Phi Châu vào các bài hát của mình, Nina Simone đã tạo cho sự trình diễn của mình tính chất thanh cao, huyền bí, hiếm có, làm khán giả ngẩn ngơ, chinh phục các nhà phê bình âm nhạc khó tính nhất . Dù bài hát mới được sáng tác, hay một bản dân ca, tình ca xưa, Nina Simone với giọng contralto (giọng nữ trầm) mạnh mẽ, đệm với tiếng đàn dương cầm dầy công luyện tập, Nina Simone mang đến cho khán giả một sắc thái riêng biệt trong từng bài hát .

Năm 1961 bà đã thâu lại bài hát xưa “The House of the Rising Sun”, đem bài hát trở về với quần chúng, để rồi các nghệ sĩ lần lượt thâu lại bài hát vào album của họ: Bob Dylan đã thu trong album đầu tiên của anh, và ban nhạc the Animals thu vào năm 1963.

Cùng năm, Nina lập gia đình với một thám tử cảnh sát Andy Stroud tại New York . Họ có một người con gái tên là Lisa Celeste Stroud. Ông Stroud trở thành người quản lý các dĩa nhạc của bà trong một thời gian. Họ chia tay năm 1974.

Năm 1964, Nina Simone hợp tác với hãng nhạc Philips, và bã đã thâu 7 albums với hãng nhạc này . Bài hát đầu tiên thâu băng “Don’t Let Me Be Misunderstood” trở thành bài hát gắn liền với tên tuổi của Nina Simone . Băng nhạc The Animals đã thâu lại bài hát này vào năm 1965, cùng năm mà Nina thâu bài “I Put a Spell on You”, một bài hát của Screamin’ Jay Hawkins, và lại được Alan Price mang vào dĩa nhựa của mình.

Nina Simone là một giọng hát tràn đầy sức sống, là một hiện thân nóng bỏng của Đam mê: Đam mê vị nghệ thuật, hay cho sự tranh đấu nhân quyền.

Aretha Franklin và Donny Hathaway được biết đến nhiều qua giọng đọc truyền cảm trước đám đông, nhưng người đi tiên phong chính là Nina Simone. Qua giọng đọc hùng hồn, qua các bài hát nói lên sự phẫn nộ của xã hội kỳ thị màu da, Nina Simone là một tiếng nói quan trọng trong thời kỳ đấu tranh nhân quyền tại Hoa Kỳ. Bài hát điển hình là bài Mississippi Goddam, là một tiếng thán, một sự phẫn nộ cùng cực, sau vụ thảm sát Medgar Evers, tiểu bang Mississippi (tháng 6, 1963), và vụ nổ bom nổ làm cháy nhà thờ tại tỉnh Birmingham, Alabama năm 1963, gây thiệt mạng bốn thiếu nữ trẻ.

Năm 1966, Nina bắt đầu hợp tác với hãng dĩa lớn RCA cho đến năm 1974, sản xuất tất cả 9 albums, trong đó có những bài hát được ưa chuộng nhất. Một ca sĩ nhạc jazz, nhạc đấu tranh, dương cầm thủ, nhạc sĩ sáng tác, hòa âm, Nina Simone đi vào lịch sử âm nhạc, và được mệnh danh là một nghệ sĩ tài ba, đa năng. Các bài hát của bà đã được các nghệ sĩ khác xử dụng để biến thành những bản nhạc đưa tên tuổi của họ lên đài danh vọng .

Bài “Ain’t Got No/I Got Lifen” đã đứng hàng thứ nhì tại Anh Quốc, và “To Love Somebody” của Bee Gees, trình bày theo thể điệu Soul, cũng leo lên hàng top 10, vào năm 1969. Bài hát “To Be Young, Gifted And Black”, Simone sáng tác cùng với Weldon Irvine Jr. , đã được Aretha Franklin trình bày lại vào năm 1972. Bài hát nói lên lòng tự hào với nguồn gốc của mình, một người có tài, nhưng là một người thiếu nữ da đen:

Young, gifted and black
How I long to know the truth
There are times when I look back
And I am haunted by my youth
Oh but my joy of today
Is that we can all be proud to say
To be young, gifted and black
Is whe-re it’s at.

Năm 1969, Nina Simone quá chán ngán sự kỳ thị màu da tại quê hương mình, đã bỏ xứ qua Âu Châu sống. Ngoài ra bà còn có cảm giác người dân Âu Châu chuộng tài năng của mình hơn là chính dân xứ mình. Thật thế nhiều bản nhạc của Nina Simone đã thành top hit tại Anh Quốc. Bà lần lượt sống tại Thụy Sĩ, Pháp, Anh Quốc, La Barbade và le Liberia.

Khoảng năm 1980, một người bạn tặng bà dĩa nhạc của Jacques Brel, có bài hát “Ne me quittes pas”. Simone tâm sự: “Mỗi lần nghe đến đoạn Jacques Brel than “Ne me quittes pas (Đừng bỏ tôi), tôi không cầm được nước mắt. Vài năm sau, khi sống tại Thụy Sĩ, tôi đã học hát bài này với một giáo sư âm nhạc. Tôi đã tập hát bài này trong ba năm trời, trước khi dám trình bày bản nhạc trước quần chúng.

Hãy nghe Nina Simone trình bày “Ne me quitte pas”, để thấy tại sao người Pháp nhiệt liệt tán thưởng Simone, dù Jacques Brel trước đó đã rất thành công với bản nhạc, và dù Simone có phát âm vài chữ không được chuẩn cho lắm.

Năm 1987, bài hát cũ “My Baby Just Cares For Me”, đã đem tên tuổi của Nina trở lại với quần chúng, và nhạc của bà được dùng cho phim “Point Of No Return” (1992). (PONR – là phim làm lại dựa theo phim của Pháp “La femme Nikita”). Bà là cảm hứng của nhân vật nữ chính trong phim.

Khi bà trình diễn lần cuối năm 2001 tại Hoa Thịnh Đốn, giọng hát khg còn mạnh như trước, và nhất là sức khoẻ yếu kém, nhưng khán giả vẫn tán thưởng nồng nhiệt một hình ảnh của lịch sử, một nghệ sĩ đầy đam mê và có cá tính.

Bà sống tại miền Nam nước Pháp từ năm 1993 cho đến khi bà qua đời ngày 21 tháng Tư năm 2003.

*Ne me quitte pas được dịch sang Anh Ngữ là bài hát: If you Go Away, rất được nhiều ca sĩ trình bày .

Thảo luận cho bài: "Nina Simone"