O Holy Night

Tác giả:

Chúng ta không còn biết là trong các dịp lễ lạc hội hè ở làng quê thời xưa, người mình ca hát ra sao. Chúng ta đã đánh mất nhiều thứ lắm. Những người như Lê Ngọc Chân hay Trịnh Bách có thể kể lại cho mình những mất mát ấy vì là nhạc sĩ và đã để công nghiên cứu, tìm hiểu.

Quỳnh Giao không khỏi nghĩ như vậy trong mùa Giáng Sinh khi nơi nơi đều rộn ràng những khúc hoan ca được gọi là “Christmas carols.”

Một số bài có nội dung chào mừng biến cố lớn là Thiên Chúa ra đời. Nhiều bài khác lại không có ý nghĩa tôn giáo nhưng chỉ gợi lên sự ấm áp của gia đình trong mùa Ðông tuyết giá. White Christmas là ca khúc thịnh hành nhất mùa Giáng Sinh mà không là một hoan ca tôn giáo.

Có thể là vào thời xưa, trong các xã hội nông nghiệp cổ truyền người ta hát mừng khi đã xong mùa gặt hái. Sau đấy, người ta cũng hát vào mùa Giáng Sinh, rồi hoan ca trở thành thánh ca, được hát trong nhà thờ, dần dần được nhiều người coi như “nhạc đạo.” Thế rồi từ thời này qua thời khác, ca khúc đã rời khỏi nhà thờ, trở về với mọi gia đình, chan hòa trên các mái ấm mùa Ðông. Yếu tố nối liền tất cả chỉ là thời gian: Vào mùa Giáng Sinh.

Chúng ta vì vậy có những bài ngợi ca Chúa hài đồng, có bài là Thanh bình ca, có bài tuyên xưng sức mạnh của lòng yêu thương bác ái.

Kết hợp ngần ấy yếu tố có lẽ là bài O Holy Night.

Nếu có học nhạc thì nhiều người Việt mình biết từ xưa dưới tên là Cantique de Noel. Bài hát bắt đầu là một bài thơ được Placide Cappeau viết vào mùa Giáng Sinh, sau đó mới được Adolphe Adams “phổ nhạc” và hát lần đầu tiên trong mùa Giáng Sinh 1847.

Hình như là nhiều người Pháp thời ấy nghe nhạc không bằng tai hay bằng tâm mà bằng trí bằng óc. Ca khúc không được nhà thờ ưa thích vì tác giả bài thơ có lập trường chính trị đáng nghi ngờ. Nhạc sĩ lại là một người Do Thái, viết nhạc cho thế giới “xướng ca vô loài” thiếu thanh nhã thánh thiện.

May là sau đấy ca khúc được dịch sang Anh ngữ, rồi được một nhà phê bình âm nhạc kiêm ký giả là Mục Sư John Sullivan Dwight tại Massachussetts viết lại lời Anh, thành bài O Holy Night. Từ năm 1855 đó, ca khúc chắp cánh bay bổng khắp nơi. Theo nhiều truyền thuyết, nó đã trở về Âu Châu giữa mùa chinh chiến.

Năm 1870, chiến tranh đang xảy ra giữa hai nước Pháp và Ðức.

Ðêm Giáng Sinh năm ấy, không rõ lệnh “hưu chiến” có được ban hành hay được chấp hành hay không, nhưng từ bên chiến hào của Pháp, có anh lính cất tiếng hát Cantique de Noel trên giai điệu của Adams. Bên này, anh lính Ðức cũng đáp lời bằng tiếng Ðức.

Trong khoảnh khắc, âm nhạc, tình thương, nỗi nhớ nhà hay cái gì đó thiêng liêng hơn đã khiến hòa bình ngự trị trên băng giá và oán thù. Ðôi bên ngưng bắn thật và chuyện ấy đã thành một giai thoại đẹp. Có thuyết khác cũng kể lại một chuyện tương tự xảy ra đêm Giáng Sinh trong Ðại Chiến Thế Giới lần thứ nhất.

Tại sao không nghĩ là nhờ âm nhạc mà phép lạ đã xảy ra hai lần, vào năm 1870 và 1914?

Quỳnh Giao miên man nghĩ như vậy tối 18 vừa qua tại nhà hàng Regent West, trong buổi trình diễn của Hội Hiếu Nhạc Việt-Mỹ (Vietnamese American Philharmonic) dưới sự điều khiển của Nhạc trưởng Nguyễn Khánh Hồng, một người anh họ trong gia đình.

Buổi Dạ tiệc mùa Ðông này là sinh hoạt gây quỹ cho Hội Hiếu Nhạc, với sự tổ chức của dương cầm Nguyễn Mỹ Lệ và vĩ cầm Nguyễn Khánh Hồng (Chủ tịch và Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị của Hội) cùng sự tham gia của nhiều nghệ sĩ, từ Lê Văn Khoa đến các em các cháu trong dàn nhạc và các nghệ sĩ khác.

Ðêm ấy là một buổi hòa nhạc trên giai điệu của những khúc hoan ca Giáng Sinh quen biết nhất. Về phần ca thì ban tổ chức đã chọn những trứ tác thuộc loại cổ điển, bán cổ điển hay ca khúc nghệ thuật của Lê Văn Khoa, Cung Tiến và Nguyễn Văn Thương (theo thứ tự trình bày).

Ðêm ấy cũng như một Holy Night vì hình ảnh của thế hệ di dân thứ nhì thứ ba – nhiều em cao chưa bằng chiếc trung hồ cầm – nghiêm chỉnh ngồi trên bục trình diễn loại tác phẩm thực sự đã vượt thời gian và biên giới để thành kho tàng nghệ thuật chung của mọi người, mọi quốc gia.

Trong mấy tiếng đồng hồ, nhạc của Bach, Grieg, Gruber, Toselli, Gounod, Livingston, de Curtis, Schubert, Cung Tiến, Lê Văn Khoa, v.v… đã cùng tiếng hát điêu luyện có, tài tử có, xâm chiếm tâm hồn mọi người. Sau một bữa ăn tối ngon miệng, khán giả được thưởng thức những tác phẩm có giá trị và ý nghĩa nên thấy lòng yên bình, thanh thản và thực sự đã hưởng một đêm thánh thiện trước đêm Giáng Sinh. Dẫn vào không khí thần tiên ấy là liên khúc Christmas Carols, John Caponegro viết cho dàn giây, do các em thiếu nhi trình diễn mở màn.

Có chi tiết nhỏ là trong chương trình quên ghi những tác giả viết lời ca cho những ca khúc ngoại quốc lời Việt, nên khi nghe Lê Hồng Quang hát “Come back to Sorrento” với lời ca rất lạ, không là lời cũ của Phạm Duy, M.C. Ðinh Quang Anh Thái đã phải hỏi người trình bày về lời ca của nó. Mỗi khúc hát lại có một đời sống riêng của nó, hòa với nhau trên cùng một giai điệu, nhưng lại có những rung động khác biệt nhờ lời ca. Người Ý nghe Turna a Sorriento rung động khác với người Việt vì trên nốt nhạc của Ernesto de Curtis, lời từ nguyên thủy của Giambattista de Curtis có khác với lời ca của Phạm Duy hay Trung Kiên. Người Pháp nghe Les Feuilles Mortes của Prévert viết năm 1945 có nỗi xúc động khác với Autumns Leaves của Mercer, dù là trên cùng giai điệu của Kosma. Và Silent Night đêm hôm đó kết thúc chương trình với lời Việt của Hùng Lân cũng có cảm xúc khác với Frank Gruber…

Cho nên chúng ta cần giới thiệu và nhắc nhở người thưởng ngoạn phần đóng góp của người soạn nhạc, người viết lời, người soạn hòa âm và phối khí và những người trình diễn, ban nhạc và ca sĩ. Ðiều ấy là sự tri ân tối thiểu dành cho các nghệ sĩ và cũng giúp người thưởng thức hiểu được là một tác phẩm đã phải vượt qua biết bao tuyết giá nhọc nhằn của nhiều người, trước khi đưa mình vào những buồn vui của giấc mộng.

Hiểu như vậy, mình càng yêu bài O Holy Night hay Cantique de Noel hơn, và thấy đời sống mình phong phú hơn.

Thảo luận cho bài: "O Holy Night"