Peng Chu–Phi – lễ hội độc đáo của dân tộc Xơ-đăng

Tác giả:

(Cinet – DTV) – Dân tộc Xơ Đăng có hơn 150 nghìn người cư trú trong vùng văn hóa Trường Sơn – Tây Nguyên. Cuộc sống gắn bó với núi rừng, nương rẫy của người Xơ Đăng đã hình thành nên những nét văn hóa độc đáo, giàu bản sắc. Trong đó, không thể không kể đến lễ hội Peng Chu –Pi.

 

news_1422849805

Lễ Peng-Chu-Pi của người Xơ-đăng nói một cách dễ hiểu là giết heo, dê cúng Yàng, thần linh, ông bà, tổ tiên, Ma tốt… ăn mừng. Theo cách gọi của họ: Peng có nghĩa là bắn, Chu: Heo, Pi: Dê. Lễ cúng Yàng bằng cách bắn tên bằng ná được thực hiện.

Trước khi diễn ra lễ hội, Hội đồng già làng họp lại ở nhà rông (giớng). Tại đây, họ phân công một người lớn tuổi am hiểu về luật tục, phong tục-tập quán… của mình, sống có đạo đức, hiền lành, được mọi người kính trọng, thương mến, ông này bí mật vào rừng tìm cây Pa-geng, một loại cây có củ, lá đốm xanh bạc theo thời gian. Cây Pa-geng được chính ông này đem trồng ở Mo-Yàng (Vườn đất thiêng) dân làng cũng như người của những làng khác không hề hay biết. Khi cây Pa-geng đã lên xanh tốt, Mo-Yàng đã hình thành, đây chính là địa điểm để họ tổ chức lễ Peng Chu-Pi.

Khoảng hơn một tuần trước đó, Hội đồng già làng họp tại nhà rông, họ làm một con gà cúng để cho Yàng, thần linh, ông bà, tổ tiên, Ma tốt… biết cộng đồng làm lễ Peng Chu-pi. Tại đây, 6 thanh niên khỏe mạnh và một người lớn tuổi sẽ được phân công vào rừng tìm cây về làm cây nêu. Khi mặt trời vừa hé lộ ở hướng Đông, mọi người lần lượt tụ tập đến nhà rông, dàn trống, chiêng được lấy xuống và thử lại lần cuối, khách mời đã đến đông đủ, họ làm một con gà trống tơ chưa đạp mái, đem đến Mo-Yàng làm một bàn thờ cạnh cây Pa-geng và tiến hành làm lễ trồng cây nêu (có bao nhiêu heo, dê được giết thì có bấy nhiêu cây nêu được trồng). Họ lấy huyết gà bôi lên cây Pa-geng như báo với Yàng, thần linh, ông bà, tổ tiên, Ma tốt… rằng, lễ Peng Chu-Pi bắt đầu.

Trước khi diễn ra lễ Peng Chu-Pi, theo tập tục dân làng đến các thanh niên được chọn, lần lượt sờ vào lưng, vào đầu của từng người, sở dĩ làm như vậy là để lấy may và cầu mong hạnh phúc, khỏi ốm đau, bệnh dịch… Sau đó, những thanh niên được chọn và già làng đến khu vực trồng cây nêu, nơi cột các con vật hiến sinh heo, dê. Một tiếng hú lớn và dài của già làng như một hiệu lệnh vang vọng cả núi rừng đại ngàn trong sự im lặng của dân làng như thể hiện lòng kính trọng đối với thần linh. Tiếng hú vừa chấm dứt, trống nổi lên dồn dập mỗi người lần lượt bắn 3 mũi tên vào khu Mo-Yàng để báo hiệu lễ Peng Chu-Pi bắt đầu.

Sau nghi thức này, những thanh niên này bắn vào heo, dê nhiều mũi tên cho đến khi heo, dê lần lượt chết hết thì mới thôi. Đầu heo, dê được cắt ra đem treo ở nhà rông chờ ngày hôm sau. Heo, dê được giết mổ. Phần gan, tim, đem nướng để cúng Yàng. Tiết, thịt được chế biến và rượu dùng để cúng Mo-Yàng. Phần thịt đem nướng và chế biến nấu dùng để cúng mời Thần trời ăn trước (Pay Chim Yang). Lễ cúng Yàng, lễ cúng Mo-Yàng, cúng mời Thần trời (Pay Chim Yang) ăn trước đã xong, dân làng, khách mời tụ hết về nhà rông ăn uống, nhảy múa, các điệu trống, chiêng vang lên cho đến hết cả ngày và đêm đó thì mới thôi.

Vào ngày cuối của lễ hội, chủ yếu là lễ tại Mo-Yàng. Lễ vật cúng cho lễ này là một con gà luộc chín được đặt tại bàn thờ thiêng cạnh cây Pa-geng. Già làng chỉ huy những thanh niên hôm trước, đọc câu thần chú, cùng lúc, những thanh niên này bắn lần lượt vào rừng 3 mũi tên. Đến đây, lễ Peng Chu-Pi kết thúc. Đầu heo, dê hôm trước lấy xuống xẻ thịt chế biến các món ăn, họ mời nhau ăn, uống rượu với những lời sẻ chia chân thành, thắm tình, đạt ý. Trống, chiêng được đem treo vào chỗ cũ của nhà rông. Dân làng, khách mời, bà con anh em lần lượt ra về và chờ đợi một mùa Peng Chu-Pi năm sau.

Thảo luận cho bài: "Peng Chu–Phi – lễ hội độc đáo của dân tộc Xơ-đăng"