Phạm Duy Và Minh Họa Kiều II Ở Hoa Thịnh Đốn.

Tác giả:

Bất tri tam bách dư niên hậu
Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như

“Không biết ba trăm năm sau, có còn ai khóc nhớ Tố Như hay không?”

Trả lời câu hỏi này đối với nhà thơ Nguyễn Du, một thi sĩ lỗi lạc bậc nhất của Việt Nam, người ta đã không cần đến 300 năm sau, mà nhiều thế hệ đã và đang tiếp tục truyền tụng tác phẩm đồ sộ của Nguyễn Du. Trong số những người làm công việc ấy, những năm gần đây có nhạc sĩ Phạm Sĩ Phạm Duy. Ông phổ những nét nhạc tài hoa vào cung đàn bạc mệnh của Thúy Kiều, vì cho rằng trong các tác phẩm thi ca của dân tộc, truyện Kiều của Nguyễn Du đã cho thấy một đời sống rất gần với thân phận Việt Nam, một thân phận nổi trôi, truân chuyên, bão tố.

Hai năm trước, diễn tả hình ảnh của nàng Kiều khi gặp mộ Đạm Tiên bằng nhạc trong Minh Họa Kiều I, Phạm Duy đã chinh phục dễ dàng giới yêu chuộng âm nhạc Việt Nam ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn. Năm nay, chiều Thứ Sáu 22 tháng 3 một lần nữa, người Rong Ca già 81 tuổi, tóc trắng xóa, đã thu hút và tạo một ấn tượng mạnh mẽ hơn nữa nơi người nghe ở giảng đường 244 trường Luật Đại Học George Mason trong buổi nhạc thoại với khoảng trên 150 thính gỉa mà nhạc sĩ xem là thân hữu đến nghe.

Gọi là thân hữu, vì từ khi hiền thê của nhạc sĩ Phạm Duy là ca sĩ Thái Hằng qua đời vào năm 1999, ông có ý định giải nghệ. Ông không muốn trình diễn nữa ở các nhạc hội, cũng không xuất hiện nữa trên các sân khấu, tách riêng ông — một người trình diễn — ra khỏi người nghe là khán giả. Ông chủ trương trong lộ trình từ Caifornia đến Washington DC hay sang Âu Châu trình bày minh họa Kiều tới người nghe sẽ qua phương thức ấm cúng hơn, đó là trong khuôn khổ hội ngộ bạn bè. Nhất là minh họa Kiều I và Kiều II được Phạm Duy xem là loại nhạc giao hưởng, không thích hợp trong một không khí đại nhạc hội có những tiết mục đa dạng.

Nhạc sĩ Phạm Duy gây không khí bằng phần dẫn vào những đoạn nhạc được thâu sẵn trong dĩa. Dĩa nhạc là một công trình tập thể của một số nghệ sĩ trong đó có một số người con của Phạm Duy. Dĩa nhạc được hòa âm điêu luyện và chăm sóc bằng các kỹ thuật hiện đại nhất do Duy Cường phối trí, với các giọng hát được nhiều người ưa thích như Thái Hiền, Thái Thảo, Duy Quang, Tuấn Ngọc. Ca sĩ Ái Vân vừa hát vừa diễn ngâm. Ngòai ra còn hai giọng ngâm sắc sảo của hai nghệ sĩ Việt Nam lão luyện khác là Thanh Ngoan và Thảo Hiền. Dĩa nhạc nhờ các giọng ngâm, tiếng hát của họ đã tạo nên một nhạc cảnh rất sống động, mặc dù trên sân khấu của nhạc thoại, chỉ có một mình Phạm Duy làm công việc dẫn giải và diễn tả.

Giáo sư Nguyễn Ngọc Bích, chủ tịch Hội Văn Hóa Việt Nam tại Bắc Mỹ, trong phần giới thiệu nhạc sĩ Phạm Duy đã gọi ông là một “cổ thụ văn hóa” và cho biết cộng đồng người Việt còn may mắn khi có giữa chúng ta nhạc sĩ Phạm Duy. Khi ông Bích giới thiệu Phạm Duy năm nay đã 81 tuổi, người nhạc sĩ có tâm hồn trẻ mãi không già đã lên tiếng chêm một câu sửa sai ngay rằng ông mới 18. Nhạc sĩ Phạm Duy qua lời giới thiệu là người trong ngũ tiền phong của tân nhạc Việt Nam và liên tục trong 60 năm qua đã có trên dưới 1000 nhạc phẩm. Sáng tác của nhạc sĩ Phạm Duy rất phong phú vì có nhiều thể tài và thể loại.

Trong khuôn khổ của nhạc thoại, những lời trao đổi dưới dạng mạn đàm do ông Nguyễn Ngọc Bích thực hiện, nhạc sĩ Phạm Duy đã có cơ hội đề cập đến mục đích của ông khi làm công việc phổ nhạc Minh Họa Đoạn Trường Tân Thanh. Ông nói Minh Họa Kiều là một công trình cuối của đời ông, nhằm đạt mục đích xiển dương văn hóa, duy trì một nét độc đáo của dòng thơ dòng nhạc Việt Nam dựa trên tác phẩm lẫy lừng của Nguyễn Du. Kiều phản ảnh thân phận của người Việt và công việc làm của ông là một nỗ lực giải oan cho số kiếp. Ông hy vọng Minh Họa Kiều là một đóng góp xứng đáng vào lúc tình trạng sáng tác nhạc trong nước cũng như ngoài nước trong những năm gần đây xuống thấp vì khá lai căng, từ nhạc đến lời quá đơn giản, đôi khi ngô nghê, nếu không bị xem là chỉ có giá trị văn công thì cũng chỉ là đáp ứng thương mại thời thượng chứ không tạo sự khởi sắc cho nhạc Việt Nam.

Hẳn đã có rất nhiều người tham dự buổi nhạc thoại dễ dàng đồng ý ngay với nhạc sĩ khi được nghe các phần trong Kiều I tức lúc Kiều gặp Đạm Tiên, Kiều II tức lúc Kiều gặp Kim Trọng. Hai trong số bốn phần minh họa, mà phần cuối là việc Kiều trầm mình xuống sông Tiền Đường. Nhạc sĩ Phạm Duy cho biết ông gần hoàn tất phần III và chuẩn bị cho việc soạn phần IV.

Tuy khán giả chỉ nghe dĩa nhạc, chứ không dự một buổi trình diễn có người hát, có nhạc sĩ và nhạc cụ sống, nhưng phần trình bày mạch lạc và rất hóm hỉnh duyên dáng của Phạm Duy dẫn người nghe qua trong 11 khúc của Kiều II đã khiến người nghe cảm thấy thích thú. Hiếm khi có buổi nhạc thoại ở một sân khấu đơn sơ như thế lại có thể níu chân người nghe đến gần 3 tiếng đồng hồ.

Nhạc sĩ Phạm Duy cho biết, minh họa Kiều khác với những loại nhạc ông đã làm trong suốt 60 năm qua, không phải là nhạc tả thực như Trường Ca Con Đường Cái Quan, không phải là nhạc ấn tượng như bài Mẹ Việt Nam, không ẩn dụ như Bầy Chim Bỏ Xứ, không siêu thực như Trường Ca Hàn Mặc Tử… Tính chất của nó và vị thế của nó nằm trong dòng nhạc Việt và nhân loại là gì? Ông nói ông hiện đã tìm ra danh từ mà người Mỹ cũng đã dùng đó là một thứ mood-music. Phạm Duy nhận định rằng thơ Nguyễn Du rất xúc tích, chỉ trong hai câu lục bát thôi đã diễn ra rất nhiều trạng thái. Trong một bản nhạc thông thường, nhạc sĩ chỉ cần đưa ra một hay hai trạng thái là đủ. Bây giờ phổ nhạc thơ Nguyễn Du, ông cần rất nhiều yếu tố để tạo ra rất nhiều trạng thái. Chẳng hạn phải dùng tiếng ngâm theo điệu cổ truyền, phải dùng những tiếng đàn tranh, đàn nguyệt, đàn bầu bên cạnh các nhạc cụ tây phương. Phải cần đến hòa âm, phối trí của Duy Cường, ngoài giai điệu và nhạc pháp Phạm Duy, tất cả tạo nên các trạng thái phù hợp với tình tiết.

Nhạc sĩ Phạm Duy tuyên bố rằng với Minh họa Kiều, ông cảm thấy sung sướng vì đã làm cho nhạc Việt càng ngày càng thêm phong phú. Ông cho hay ông còn sung sướng hơn nữa nếu người nghe hiểu rõ hơn về phần nhạc thuật, để thưởng thức tác phẩm được vẹn toàn.

Điều đặc biệt của buổi nhạc thoại Phạm Duy ở trường Luật Đại Học George Mason hôm thứ sáu, không phải chỉ có thế hệ lớn tuổi tham dự mà còn rất đông khán thính gỉa trẻ hơn và họ có lẽ cũng là số người mua dĩa nhạc nhiều nhất. Khoảng gần 80 dĩa nhạc minh họa Kiều được bán hết ngay sau buổi nhạc thoại, với giá 20 đô la một dĩa. Buổi nhạc thoại do Hội Văn Hóa Việt Nam tại Bắc Mỹ và Học Hội Phạm Duy tổ chức. Sau sinh hoạt này, Phạm Duy sẽ đến Âu Châu để trình bày Kiều II ở Anh và Pháp với vòng thân hữu Việt Nam.

Thạch Miên
03-27-02

Thảo luận cho bài: "Phạm Duy Và Minh Họa Kiều II Ở Hoa Thịnh Đốn."