Quan Họ Bắc Ninh Đậm Chất Kinh Bắc

Tác giả:

Dân ca Quan họ là một lối hát giao duyên dân dã của vùng Kinh Bắc. Không chỉ đơn thuần là chuyện hát, Quan họ còn là mối quan hệ gắn bó tình nghĩa giữa những người hát, còn là phong cách tao nhã, lịch sự, đường hoàng của các liền anh, liền chị chơi Quan họ.

Với tập hợp phong phú của rất nhiều làn điệu, với những điều tốt đẹp của lối chơi Quan họ, chúng ta có thể tự hào đề xuất Quan họ để UNESCO công nhận là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại. Thế nhưng Quan họ giữa thời buổi kinh tế thị trường ngày hôm nay lại có những cách sinh hoạt có thể nói là bị xộc xệch.

hoi lim

Có rất nhiều lý do để khó mà tìm được một canh Quan họ hoàn chỉnh theo đúng lề lối như các cụ ngày xưa chơi: Đầu tiên phải mang cơi trầu đến nơi bạn chơi để mời chơi, xin phép gia đình (thầy mẹ). Nếu bên kia đồng ý thì nhận trầu và hẹn ngày. Đến ngày hẹn đương nhiên nhà chủ đã chuẩn bị chu đáo để tiếp khách. Còn bên khách, khăn áo tề chỉnh, gặp gỡ nói với nhau những lời tỏ sự nhớ nhung và nỗi vui mừng được gặp bạn. Điều quan trọng và khó thực hiện được bây giờ là các liền anh, liền chị phải theo đúng được trình tự của một canh hát. Đầu tiên là dọn giọng với những câu bắt buộc: “La rằng”, “Đường bạn kim lan”, “Gió mát giăng thanh”, “Cái hời cái ả”. Mỗi câu đều có lời ra và lời đối. Qua hát giọng vặt cũng phải tuân thủ nguyên tắc đối đáp. Trong kho tàng khoảng 600 bài những câu ra, câu đối của Quan họ, thừa đủ để cho một canh hát theo đúng lề lối với mọi hoàn cảnh. Ít nhất mỗi câu ra có một câu đối. Có những câu ra có đến 4- 5 câu đối như câu “Chim khôn đỗ ngọn thầu dầu” thì câu đối là:- “Duyên kia lúc túng cũng liều” (của nhiều làng)

– “Những là đáy biển mò kim” (của làng Lim)

– “Dập dìu lá rủ cành sim” (của làng Lim)

Cũng có câu ra, trước kia không có câu đối, nhưng sau này nghệ nhân các làng cũng đặt ra được câu đối hay không kém gì câu ra. Ví dụ câu “Ăn ở trong rừng”, các nghệ nhân ở Châm Khê đặt ra câu mới “Ăn ở dưới đò”; câu “Đêm qua nhớ bạn” – các anh Hai ở Đỗ Xá đặt ra câu “Canh khuya nhớ bạn”; câu ra “Lấy chi làm thú giải phiền” – các nghệ nhân làng Lim đặt ra câu “Thoi đưa thánh thót” đối rất chuẩn, ai nghe cũng ngỡ là một câu đã có từ lâu đời vv…

Có thể có những câu không có lời đối, người Quan họ gọi là “câu độc”, ví như câu: “Những là ao ước khách thơ, bấy lâu vẫn đợi vẫn chờ người ngoan….”. Hay câu “Khi vui chơi trà rồi lại tửu…”.  Những câu đó thật hay nhưng có lẽ các cụ đặt ra và hát trong những lúc thật cao hứng, thật thân mật, không có ý mời đối đáp cho nên cũng có ít người hát trong những canh hát đối. Đã có những kẻ láu cá chuyên đi sưu tầm những bài “độc” để chơi xấu bạn hát, coi như mình ra câu khó đối phương không đối được. Trò vớ vẩn đó để họ hòng lấp liếm vốn kiến thức ít ỏi không thể đối đáp một cách tuần tự trong canh hát.

Bây giờ gọi là đi nghe “hát canh” nhưng người nghe ít khi được nghe những câu đối. Các câu hát được hát ở những hoàn cảnh không hợp lý, lộn xộn do các liền anh, liền chị tuỳ tiện thích câu nào thì hát câu đó. Thậm chí những người hát Quan họ hôm nay có xu hướng phong phú hoá canh hát bằng cách thỉnh thoảng đá thêm câu hát dân ca khác hoặc mới sáng tác như:

Thảo luận cho bài: "Quan Họ Bắc Ninh Đậm Chất Kinh Bắc"