Nguyên Tắc Tìm Nguồn

Đi tìm nguồn gốc của bất cứ cái gì, nguồn gốc tiếng nói, phong tục, văn hóa, hay giống nòi, cũng chẳng khác chi đi tìm nguồn của một con sông, tức là nơi phát nguyên của con sông ấy. Có hai nguyên tắc cần phải tôn trọng:

a. Nguyên-tắc thứ nhất: Phải đi ngược giòng, từ dưới lên trên, từ gần đến xa, từ chỗ biết đến chỗ không biết.

b. Nguyên-tắc thứ hai: Cái gì cũng pha trộn, không có cái gì thuần nhất. Sông cái là nơi tụ hội của nhiều sông con. Văn-hóa, phong-tục, ngôn-ngữ, nòi giống của bất cứ dân tộc nào cũng là thành quả của một sự pha trộn nhiều chủng tộc, nhiều văn-hóa, phong-tục, ngôn-ngữ khác nhau suốt giòng lịch-sử. Xa hơn nữa, từ khi có văn-hóa, có nhân loại.

Trong phạm-vi một Chương, chúng tôi chỉ nêu lên mấy nguyên-tắc căn-bản để lưu ý những ai muốn đi tìm nguồn gốc dân tộc. Còn việc thực sự đi tìm – tiếp tục đi tìm – xin nhường lại cho những người trẻ hơn, có nhiều kiến thức hơn chúng tôi.

A. Nguyên-tắc Thứ nhất: Đi ngược giòng.

Hãy lấy sông làm tỉ dụ: Hà nội có một con sông chảy qua, gọi là Sông Nhị, Sông Hồng, hay Sông Cái. Đi tìm nguồn, tìm nơi phát nguyên của con sông ấy, chúng ta phải đi ngược giòng nước chảy, lên Việt-trì, Yên-bái, Lào-cay, Côn-minh, rồi lần mò tới một cái suối nhỏ nào đó ở Tây Tạng. Tìm đến con suối ấy, chúng ta có quyền khẳng định: “Đây là nguồn của Sông Nhị”

Có hai điều cần phải tránh:

– Phải đi theo con sông chính, sông cái, chớ đi lầm sang một con sông con. Cẩn thận, vì có nhiều sông con cũng to gần bằng sông cái.

– Không nên nhắm mắt tin cổ thư, nhất là cổ thư Tàu. Dã sử Tàu có chuyện như sau:

Hán Vũ Đế (140 TTL) sai ông Trương Khiên sang Tây Vực tìm nguồn Sông Hoàng, bảo ông cứ đi ngược giòng sông, đi mãi cho đến nơi phát nguyên của con sông.

Ông Trương Khiên đi 5 năm mà chẳng tới đâu cả. Mệt quá, ông cắm thuyền nghỉ ngơi chơi bời thêm vài năm. Nghỉ ngơi chán chê, ông về kinh tâu với vua rằng ông đi xa lắm, rồi tới một nơi, đột nhiên thấy “nước từ trên trời đổ xuống, và Sông Hoàng bắt đầu từ nơi ấy.”

Người Tàu tin lời ông Trương Khiên, vì sách Tàu chép như vậy. Lý Bạch, thi sĩ đời Đường, cũng tin câu chuyện nước từ trên Trời đổ xuống, nên có câu thơ:

Quân bất kiến Hoàng Hà chi thủy “thiên thượng lai!”

Có lẽ mãi gần đây, xem bản đồ của Tây, người Tàu mới biết ông Trương Khiên nói dối, và cổ thư đã chép một câu chuyện bịa.

Nói cho cùng, thì ai ở vào địa vị ông Trương Khiên, có lẽ cũng phải nói dối cho được việc. Nếu thú thật là đuối sức, phải bỏ cuộc, thì có thể bị mất đầu. Mà mệt thật, vì sông Hoàng dài 4.845 km, làm sao có thể đi thuyền, hay đi bộ từ hạ lưu Sông Hoàng lên đến Tây Tạng.

Mà với những phương tiện vận chuyển thô sơ của thời ấy, có lẽ đi cả đời cũng chẳng đến. Hơn nữa, thời ấy định giới Trung quốc chưa lên đến Tây Tạng, dọc đường còn nhiều dân tộc thù nghịch với người Hán, thì dễ gì họ cho ông đi qua địa phận của họ.

Mãi gần đây, trong thời đại thái bình, nhờ có phương tiện vận chuyển cơ giới, mấy phái đoàn thám hiểm Tây phương mới lần mò lên đến Tây Tạng và tìm được nơi phát nguyên của Sông Hoàng, Sông Nhị, và nhiều sông khác.

Chúng tôi nêu việc đi tìm nguồn sông làm tỉ dụ, vì thực sự, nhiều học giả đã phạm sai lầm, chỉ vì không tôn trọng nguyên tắc kể trên: Đi từ dưới lên trên, từ gần đến xa, từ chỗ biết đến chỗ không biết.

Mắc bệnh Tận-tín-Thư, họ “nhẩy dù” xuống một trang sách nào đó, vớ được một câu, rồi khẳng định: “Đây là nguồn gốc của dân tộc Ta. Đây là nguồn gốc tiếng Việt. Đây là văn-hóa tổ tiên chúng ta, rồi kết luận: “Ta là con cháu Tàu, Tàu nọ, Tàu kia! ”

Đấy là kết quả của nhiều thế kỷ nô lệ văn-hóa Tàu. Sau đây là ảnh hưởng của 80 năm nô lệ văn-hóa Pháp:

Cách đây 50 năm, chúng tôi và những người cùng trạc tuổi ngưỡng mộ bất cứ cái gì của Pháp. Chúng tôi cho rằng:

a. Tiếng Pháp hay nhất, rõ ràng nhất. Tiếng Ta là một phương-ngữ lạc hậu. Hồi ấy, thanh niên Việt chạo tiếng Pháp “oang-oang” giữa phố. Trai, gái viết thư cho nhau cũng viết bằng tiếng Pháp, vì không giỏi tiếng Pháp có nghĩa là không có học thức.

b. Chúng tôi cho trẻ con Pháp kháu khỉnh nhất, “đầm” Pháp đẹp nhất, đẹp hơn đàn bà Việt Nam.

Hồi người Nhật mới sang năm 1940, họ nói con gái Việt Nam đẹp nhất Á Đông, chúng tôi tưởng họ nói để lấy lòng. Sau này, đi khắp đó đây, mới biết họ nhận xét đúng.