Xin trở lại vấn đề đi tìm nguồn. 

Xin trở lại vấn đề đi tìm nguồn.

Đi tìm nguồn của một con sông, phải đi ngược giòng nước, từ đồng bằng lên núi, từ Đông sang Tây, hoặc từ phía Nam lên phía Bắc, nghĩa là đi trong không gian. Nhưng đi tìm nguồn gốc dân tộc và văn-hoá phải đi ngược thời gian.

Mà đi ngược thời gian lại khó hơn đi ngược giòng nước một vạn lần. Lý do:

Chúng ta có thể đi tới, đi lui, sang phải, sang trái, trèo lên, tụt xuống, trong không gian ba bề (3 dimensions), nhưng vũ trụ có một bề thứ tư, là thời gian mà chúng ta không chủ động di chuyển được. Thời gian cứ lôi cuốn chúng ta theo một chiều, từ quá khứ đến hiện tại, từ hiện tại đến tương lai. Chúng ta không lùi về quá khứ, mà cũng không nhảy vọt đến tương lai được. Ấy thế mà đi tìm, nguồn gốc dân tộc, nguồn gốc văn hóa lại phải đi ngược thời gian, trở lui về quá khứ, một việc mà con người không tài nào làm được.

Chỉ còn hai cách:

a) – Một là tra-cứu cổ-thư của Tàu, Ta.
b) – Hai là khảo-cứu Cổ-học (Archeology), Chủng-tộc học, Phong-tục học, và Ngôn-ngữ học Đối-chiếu.

Cách thứ nhất dễ hơn, vì không cần kiến-thức khoa-học, chỉ cần biết ít nhiều chữ Hán. Vì dễ, nên nhiều người viết sách vẫn tiếp tục lục lọi cổ-thư, rồi nói đại: “Chúng ta là con cháu ông Thần nông” cho được việc. “Không tin hãy rở sách nọ, sách kia xem có đúng như vậy không?”

Như đã trình bày, cổ-thư Tàu và Ta không có gì đảm bảo (Xem chương IV, Tận Tín Thư). Để bài trừ căn bệnh nguy hại ấy, chúng tôi chỉ xin nhắc lại một câu của Đức Phật trong Kinh Kalama:

Đừng nhắm mắt tin một điều nào đó là đúng
chỉ vì lẽ điều ấy có chép trong kinh điển.

Chỉ còn cách thứ hai là: Khảo-cứu Cổ học, Chủng-tộc và Phong-tục học. Đấy là Phương pháp Khoa-học, con đường duy nhất có thể dẫn tới chân lý. Nhưng đấy lại là con đường gay go nhất.

Không nói đến việc tự mình vác xẻng đi đào di vật, hoặc tự mình đo lường đặc tính hình thể của người mình và người khác để so sánh – việc ấy đã có người làm – chỉ nói đến việc mang tài liệu đã có sẵng ra đọc cũng đủ khó rồi, vì muốn đọc và hiểu những tài liệu khoa học, phải có kiến thức khoa học, có lý luận khoa học.

Có điều khó khăn là vấn đề nguồn-gốc chủng tộc là một vấn đề quá phức tạp, mênh mông, và các nhà bác học còn đang theo đuổi, nhiều ý kiến còn đang bàn cãi. Do đó, đi tìm nguồn gốc dân tộc, tiếng nói, văn-hóa, v.v…, cũng chỉ đi được một đoạn, rồi phải dừng lại, vì khoa học chưa đủ sáng tỏ để soi đường cho chúng ta đi xa hơn. Có điều không ai bắt chúng ta phải nói dối như ông Trương Khiên. Đi tới đâu, nói là đã tới đó. Không suy diễn lung tung rồi nói liều.

Các nhà khoa học có thể lầm, nói sai, nhưng trước khi tuyên bố một giả thuyết nào mới, họ cũng phải tốn công nghiên-cứu, suy luận rất kỹ càng, minh bạch. Họ rất thận trọng, không bao giờ nói liều như ông Trương Khiên.