Trang phục thầy cúng người Dao Tuyển

Tác giả:

Trang phục thầy cúng người Dao Tuyển là một tác phẩm nghệ thuật trang trí độc đáo, phản ánh quan điểm thẩm mỹ của người Dao, làm phong phú thêm bức tranh đời sống sinh hoạt của con người nơi đây.

310112ha18181932555


Đến làm chủ trì cho nghi lễ làm chay, cấp sắc gồm các thầy cúng: Thầy cúng Tam Nguyên (đại diện bên Sư Giáo) chuyên dùng pháp thuật trừ tà, diệt ma, cầu mưa, cầu con… và thầy cúng Tam Thanh (đại diện bên Đạo giáo) có nhiệm vụ làm việc cứu khổ, giải oan, giải hạn, làm việc từ bi, khuyến thiện…Trong đời sống người Dao thầy cúng là người duy nhất liên lạc được với thế giới âm (thần linh, linh hồn người chết…) và thế giới dương (thế giới của người sống). Trong các nghi lễ chính như: lễ làm chay, lễ cấp sắc, thầy cúng còn là hiện thân của 3 ông Tam Thanh – những vị thần tối cao trong miếu vạn thần Đạo giáo người Dao. Vì vậy trang phục của thầy cúng Đạo giáo có giá trị đặc biệt phản ánh tín ngưỡng người Dao, đồng thời cũng là tác phẩm nghệ thuật trang trí dân gian giàu giá trị thẩm mỹ.

Trang phục thầy cúng Tam Nguyên là bộ áo dài, hai tà, xẻ nách bên phải (có cúc cài), quần chàm kiểu chân què nhưng có màu sắc khác nhau. Riêng áo dài của thầy cúng Thượng Nguyên chỉ có một màu vàng, không thêu các hoạ tiết hoa văn. Áo dài của thầy cúng Trung Nguyên màu đỏ (hành hoả ở phương Nam), hay áo dài của thầy cúng Hạ Nguyên là mầu chàm đen sẫm (hành thuỷ ở phương Bắc). Các thầy cúng Tam Nguyên không đội mũ, chỉ đội khăn. Khăn gọi là “lâu pẹ” (lạc bạch) là một dải vải trắng hình chữ nhật, khổ rộng 15 x 200 cm. Hai đầu khăn ghép vải tạo hoa văn hình hoa dây với các màu xanh, vàng, trắng, đỏ.

Trang phục các thầy cúng Tam Thanh (bên đạo giáo) sặc sỡ, thêu thùa nhiều hoạ tiết hoa văn, tiếng Dao gọi là “Đau bọc quý” (đạo phục y). Đạo phục y gồm có mũ, áo dài thêu hoa văn, quần chân què, mũ có hình lưỡng long, hình các vì tinh tú, được may cắt đơn giản: khoét cổ, xẻ ngực, buộc nút, không có ống tay. Theo quan niệm của Đạo giáo, phần đầu thầy cúng đội mũ trang trớ hình hai con rồng chầu mặt trời và núi cũng nhấp nhô hình 5 ngọn núi thể hiện sự giao hoà giữa trời – đất.

Hai tấm vải phía trước áo thầy cúng Tam Thanh thêu các hình tượng, trên cùng là trời có hình hai con rồng bay. Dưới hai vạt áo là hình Công Tào cưỡi ngựa, cầm cờ báo tin. Hai vạt áo phía trước còn thêu 8 hình tròn của 8 quẻ bát quái. Vạt bên phải thêu 4 quẻ: Tốn, Ly, Khôn, Đoài. Vạt bên trái thêu 4 quẻ: Càn, Khảm, Cấn, Chấn. Như vậy, hai tấm áo phía trước phản ánh các tầng khác nhau: trên trời, dưới nước, mặt đất.

Tấm áo phía sau là bức thêu hoàn chỉnh phản ánh thế giới nhiều tầng. Dưới hình Tam Thanh là hình Đại La Thiên được thêu theo kiểu hình thoi, hình trái tim. Hình thoi là biểu tượng của sự tổng hợp thiên và địa, hạ giới và thượng giới. Hình trái tim là nơi trú ngụ của thần, được xem là chốn linh thiêng nhất. Chữ “Đại la thiên” thể hiện đôi rồng đứng chầu có hình tia lửa là biểu tượng giải phóng kiếp khổ cho con người. Phía dưới hình “Đại La Thiên” có thêu hình con vật 4 chân, đầu như hình con lân (sư tử), lưng và thân có vảy mang ý nghĩa tâm hồn hướng về “Đại La Thiên” – nơi yên nghỉ các vị thần.

Dưới hình long mã là hình quân lính (âm binh, âm tướng) của các vị Tam Thanh. Áo thầy cúng Ngọc Thanh có 3 hàng binh mã, bên trong thêu các địa danh, các đạo quán, các trung tâm tu luyện của các vị thần đạo giáo.

Với trang phục cổ truyền, lưng áo và thân trước bao quanh là hệ thống 28 con vật, biểu tượng cho 28 vì tinh tú, phản ánh khí tiết 4 mùa xuân, hạ, thu, đông. Phía dưới tà áo sau có loại thêu một đôi rồng, có loại thêu đôi ngựa hoặc những đám mây lành. Thầy cúng còn cầm một số đạo cụ, trong đó nổi bật là kim giản, lệnh bài được làm bằng gỗ, tượng trưng cho cầu để bắc lên “Đại La Cung”. Đồng thời Kim giản còn tượng trưng cho thiếp mời. Tua Kim giản còn tượng trưng cho hồn của Ngọc Nữ, mang ý nghĩa tiếp đón các thần xuống chay đàn. Lệnh bài của thầy cúng tiếng Dao gọi là “Lanh”, làm bằng loại gỗ cứng, có khắc hình sư tử “Thảy nhi”, là tín hiệu thầy ban sắc lệnh.

Trang phục của thầy cúng người Dao Tuyển là một tác phẩm nghệ thuật trang trí độc đáo, phản ánh quan điểm thẩm mỹ của người Dao Tuyển.

Người Dao chủ yếu tạo hoa văn bằng kỹ thuật thêu và ghép vải mầu không cần công đoạn vẽ mầu trước. Đồng bào hoàn toàn dựa vào trí nhớ và sự chỉ dẫn của thầy cúng để thêu hoa văn. Các biện pháp kỹ thuật thêu, ghép vải được khéo léo kết hợp với nhau tạo ra sự phong phú về mô típ hoa văn, sự đậm nhạt về màu sắc.

Trang phục thầy cúng của người Dao Tuyển có bố cục thêu kiểu băng dải, chủ yếu là băng dải ngang. Mỗi dải hoa văn có họa tiết chủ đạo, ở giữa được thêu khổ to, dày, phản ánh các hình tượng chính như hình Tam Thanh, hình quân lính, hình rồng, hình công tào truyền tin. Xung quanh băng dải ngang là các đường diềm thêu ô vuông phản ánh 24 khí tiết và 28 vì tinh tú.

Bảng màu của trang phục thầy cúng người Dao khá rộng, gồm 7 màu: đỏ, vàng, trắng, lục, lam, chàm, tím. Hầu hết các hoạ tiết chính đều là đỏ, vàng… Sự kết hợp khéo léo họa tiết trên trang phục thầy cúng càng tinh xảo bao nhiêu càng khắc họa rõ nét bức tranh nghệ thuật về trang phục dân tộc giàu bản sắc văn hóa của người dân bản Dao Tuyển.

Với nghệ thuật thêu, ghép tinh vi và độc đáo trên, trang phục cúng lễ của người Dao Tuyển đã tạo nên dấu ấn rất riêng, đặc trưng cho con người nơi đây. Thể hiện sinh động bức tranh về cuộc sống sinh hoạt dân tộc sẽ mãi không mai một.

 

Thảo luận cho bài: "Trang phục thầy cúng người Dao Tuyển"