VỤ ÁN HƯƠNG CẢNG-Nói thêm về vụ án Hương Cảng

Tác giả:

Đúng vào dịp 115 ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh (2005), ông Pôn Tác, cháu của luật sư Lô -dơ-bi đã tới Hà Nội. Tại phòng khách của Bảo tàng Hồ Chí Minh, ông Pôn Tác đã được đón tiếp nồng hậu và chân tình như một người thân mới trở về đại gia đình Việt Nam.

Đó là một người đàn ông cao lớn với gương mặt hiền hậu đầy vẻ nhiệt tình chân thực. Qua chuyện trò với ông, chúng ta được biết thêm đôi điều về những ân nhân đã giúp Tống Văn Sơ thoát khỏi bàn tay của mật thám Pháp năm xưa.

Ông Pôn Tác cho hay rằng luật sư F.H.Lô-dơ-bi sinh tại Anh, hơn Tống Văn Sơ 7 tuổi, và mất trước Tống Văn Sơ 2 năm (1967). Khi luật sư Lô-dơ-bi qua đời tại Hương Cảng, người vợ và con gái đã thông báo xin không nhận hoa viếng của bất cứ ai, hai mẹ con chỉ duy nhất đón nhận vòng hoa viếng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trong suốt 60 năm hành nghề tại Hương Cảng, luật sư Lô-dơ-bi nổi tiếng là một luật sư tài ba, luôn sẵn sàng bào chữa cho bất kỳ ai dù người đó là giàu hay nghèo, ông luôn trung thành với nguyên tắc là mọi người phải được bình đẳng trước pháp luật, chưa bao giờ người ta thấy vị luật sư này bị khuất phục hoặc bào chữa theo sự sai khiến của những kẻ giàu có.

Năm 1924, luật sư sau khi làm việc trong quân đội Anh trong thế chiến thứ nhất, trở về Luân Đôn, ông đã lập gia đình với Rô-da Brao-nơ (Rosa Brown) và năm sau, 1925, sinh Pa-tơ-ri-xi-a – người con gái duy nhất. Năm 1926, luật sư Lô-dơ-bi sang Hương Cảng làm việc tại văn phòng luật sư Russ & Co và 2 năm sau, ông mua lại văn phòng này.

Trước khi bào chữa cho Tống Văn Sơ, luật sư Lô-dơ-bi cũng đã từng bào chữa thành công cho một nhà cách mạng Việt Nam bị chính quyền Hương Cảng bắt và định giao cho thực dân Pháp.

Khi Hương Cảng bị quân phiệt Nhật đánh chiếm, luật sư Lô-dơ-bi đã tham gia đội quân tình nguyện bảo vệ Hương Cảng và cả gia đình đã bị phát xít Nhật bắt giam từ tháng 1/1942 đến 8/1945 tại nhà tù Xtan-lây (Stanley).

Chính trong thời gian này, ngôi nhà của vợ chồng luật sư bị đốt cháy, đồ đạc đều bị thiêu trụi, trong đó có cả cuốn nhật ký mà Tống Văn Sơ trao gửi trước khi rời khỏi Hương Cảng đầu năm 1933.

Thời gian ở trong nhà tù Xtan-lây, lúc đó, cô bé Pa-tơ-ri-xi-a bước vào tuổi 17, đã được cha truyền dạy cho nghề luật sư. Sau 3 năm bị giam cầm, gia đình luật sư Lô-dơ-bi thoát khỏi cảnh tù đày khi phát xít Nhật phải đầu hàng đồng minh, tiếp tục sinh sống và hành nghề luật sư tại Hương Cảng.

Riêng Pa-tơ-ri-xi-a tiếp tục theo học luật và cho đến năm 1955, khi bố nghỉ hưu, Pa-tơ-ri-xi-a chính thức thay cha điều hành văn phòng luật sư Russ & Co cho mãi tới năm 1995 thì nghỉ hưu. Kể từ khi cha, mẹ qua đời (1967 và 1975), Pa-tơ-ri-xi-a vẫn sống một mình, không lập gia đình, không con cái.

Một điều đặc biệt là suốt 4 chục năm trời, dù phải di chuyển chỗ ở đi đâu Pa-tơ-ri-xi-a cũng đem theo bức tranh thêu Chùa Một Cột mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng gia đình năm 1959.

Ông Pôn Tác kể : “Năm 1987, tôi sang sống và làm việc tại Hương Cảng cho tới năm 1996. Trong suốt thời gian này tôi luôn rất gần gũi với Pa-tơ-ri-xi-a. Pa-tơ-ri-xi-a lại sống độc thân và không có con nên tôi càng quan tâm và chăm sóc.tranhchuamotcot

Ảnh chụp bức tranh thêu Chùa Một Cột của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi tặng gia đình Luật sư Lô – dơ – bi, dịp Nôen 1959 (Hiện vật lưu tại Bảo tàng Hồ Chí Minh)

Tôi còn nhớ, cứ mỗi lần đến thăm nơi ở của Pa-tơ-ri-xi-a, tôi hết sức chú ý đến bức tranh và được nghe Pa-tơ-ri-xi-a kể với sự xúc động đặc biệt về lịch sử của bức tranh thêu liên quan đến luật sư và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Rất cảm kích về câu chuyện lịch sử đó, năm 1992, khi đến thăm Hà Nội, tôi đã tìm đến Chùa Một Cột chiêm ngưỡng vẻ đẹp độc đáo của nó và đi vòng quanh Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Đến năm 1994, Pa-tơ-ri-xi-a bắt đầu ốm và tôi được giao chăm nom mọi công việc trong văn phòng và thật là buồn khi Pa-tơ-ri-xi-a đã không thể qua khỏi và mất tại Anh tháng Giêng năm 2001. Từ đó, tôi trở thành người trông coi và chăm sóc bức tranh Chùa Một Cột.

Trong thời gian Pa-tơ-ri-xi-a bị ốm, tôi luôn ở bên cạnh. Chúng tôi đã trao đổi và nói chuyện về nhiều vấn đề, trong đó có một việc mà Pa-tơ-ri-xi-a đặc biệt quan tâm là bức tranh Chùa Một Cột- kỷ vật của chú Tống”.

Pa-tơ-ri-xi-a trăng trối rằng, nếu sau này cô tạ thế, thì bức tranh ấy bằng mọi cách phải được trở về với nhân dân Việt Nam. Tôi đã hứa với Pa-tơ-ri-xi-a chắc chắn sẽ thực hiện ý tưởng đó để tưởng nhớ đến những người có liên quan đến bức tranh này đã sang thế giới bên kia. Tuy Pa-tơ-ri-xi-a không có con nhưng tôi có thể khẳng định rằng Việt Nam không bao giờ quên cô và gia đình cô.

Bây giờ, đã đến lúc khép lại một chương đặc biệt của lịch sử bức tranh thêu Chùa Một Cột và cũng là lịch sử của một luật sư và một thân chủ đã trở thành Chủ tịch một nước.

Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 115 ngày sinh của Người, tôi xin kính cẩn trước sự nghiệp của Người và của nhân dân Việt Nam. Tôi cũng xin kính cẩn đối với một người nữa luôn trung thành với những nguyên tắc của cuộc sống, đó là ông chú tôi F. Lô-dơ-bi mà hôm nay tôi được vinh dự thay mặt để trao lại cho nhân dân Việt Nam bức tranh thêu Chùa Một Cột”.

Thảo luận cho bài: "VỤ ÁN HƯƠNG CẢNG-Nói thêm về vụ án Hương Cảng"